{"id":796,"date":"2011-09-18T12:45:23","date_gmt":"2011-09-18T12:45:23","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=796"},"modified":"2011-09-18T12:51:37","modified_gmt":"2011-09-18T12:51:37","slug":"kafka-i-zlodzieje-pamieci","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=796","title":{"rendered":"Kafka i z\u0142odzieje pami\u0119ci"},"content":{"rendered":"

\n

\"\"<\/a>
\u0142ajba, kt\u00f3r\u0105 wyruszy\u0142em w rejs<\/figcaption><\/figure>\n

Nie ma w sobie nic z nowoczesnych, eleganckich wyda\u0144 z obwolutami. Kiepski po\u017c\u00f3\u0142k\u0142y papier, tekst odbity jak na powielaczu, z krzywymi marginesami, czasem odbity na stronie pochy\u0142o, momentami rozmazany. Ok\u0142adka zrobiona z kartonu, bez \u017cadnej ilustracji (imi\u0119, nazwisko, tytu\u0142, logo oficyny), ca\u0142o\u015b\u0107 trzymaj\u0105 dwie zszywki. A jednak wyruszy\u0142em w podr\u00f3\u017c t\u0105 star\u0105, wci\u0105\u017c nie do pobicia \u0142ajb\u0105. Zabijamy do r\u00f3\u017cnych brzeg\u00f3w, trafiamy na r\u00f3\u017cne l\u0105dy – Rzym, Neapol, Mediolan, Ferrara, Monte Cassino, Pary\u017c. Gustaw Herling-Grudzi\u0144ski i jego „Dziennik pisany noc\u0105 1983-1984” wydany przez Wydawnictwo CDN w Warszawie w 1987 roku, porwa\u0142 mnie na nowo. Czytam wolno, bo chc\u0119 dobrze zapami\u0119ta\u0107, przemy\u015ble\u0107, s\u0142ucha\u0107 d\u0142u\u017cej. W ka\u017cdym fragmencie \u015bwiata, jaki Herling-Grudzi\u0144ski opowiada, czy jest to \u015bwiat realny, czy na kartach ksi\u0105\u017cek albo na p\u0142\u00f3tnach mistrz\u00f3w, jest zaproszenie do zatrzymania si\u0119, ale nie po to by jedynie kontemplowa\u0107, raczej po to by poszuka\u0107 tego fragmentu w sobie, jakby gdzie\u015b tam zosta\u0142 zgubiony, zatrza\u015bni\u0119ty, a teraz zn\u00f3w jest s\u0142yszalny.<\/p>\n

Kluczem do tych dziennikowych zapisk\u00f3w jest to, co Herling m\u00f3wi o pisarstwie Franza Kafki – „Im wi\u0119cej my\u015bl\u0119 o Kafce, tym sceptyczniej odnosz\u0119 si\u0119 do wszelkich interpretacji jego dzie\u0142a (w tym moich w\u0142asnych). Zawsze przechodz\u0105 po omacku obok nieuchwytnej i ledwie wyczuwalnej istoty rzeczy, jak w niesko\u0144czonej grze w chowanego. Wyobra\u017ania Kafki \u017cywi\u0142a si\u0119 sokami zagadkowych przypowie\u015bci, a przypowie\u015b\u0107 mo\u017cna co najwy\u017cej rozja\u015bni\u0107 troch\u0119 \u015bwiat\u0142em innej przypowie\u015bci, nigdy zinterpretowa\u0107”.<\/p>\n

Mam takie samo poczucie czytaj\u0105c „Dziennik pisany noc\u0105”, gdzie przypowie\u015b\u0107 funkcjonuje obok przypowie\u015bci. Wspomnienie podr\u00f3\u017cy do Rzymu, podczas gdy Herling siedzi w dworcowej kawiarni przy stoliku i pisze, dziewczyna siedz\u0105ca przy stoliku obok m\u00f3wi do kole\u017canki: „Pewnie pisze list mi\u0142osny”, funkcjonuje obok wspomnie\u0144 spod Monte Cassino, a te obok znakomitego opowiadania o Filippo Viscontim „Ksi\u0105\u017c\u0119 Mediolanu” („opl\u0105tany dzie\u0144 w dzie\u0144, noc w noc, paj\u0119cz\u0105 sieci\u0105 w\u0142asnego strachu. Ten mo\u017ce gorzki sekret odkry\u0142 nareszcie przed samym sob\u0105, przywo\u0142uj\u0105c z w\u0142asnej woli znienawidzon\u0105 \u015bmier\u0107, przewracaj\u0105c si\u0119 na drugi bok do pustej i bia\u0142ej \u015bciany”), opowiadanie obok rozwa\u017ca\u0144 wok\u00f3\u0142 tego, co zachodnia prasa pisze o Polsce i o „Solidarno\u015bci”, opowie\u015b\u0107 o Zawieyskim, kt\u00f3rego uca\u0142owa\u0142 Gomu\u0142ka (cytuje Zawieyskiego: „By\u0142em bardzo wzruszony – kobiety ca\u0142owa\u0142y mnie w policzki, aby uszczkn\u0105\u0107 \u015blad\u00f3w poca\u0142unk\u00f3w Gomu\u0142ki… Ta\u0144czy\u0142em mimo chorej r\u0119ki i bezustannie si\u0119 \u015bmia\u0142em”) obok wspania\u0142ego opowiadania „Ugolone z Todi. Nekrolog filozofa”, gdzie opowiada mi\u0119dzy innymi ostatnie chwile \u017cycia Kanta, obok opowie\u015bci o Stendhalu snuje te\u017c opowie\u015bci o Orwellu. Przede wszystkim za\u015b zostawia pulsuj\u0105ce \u015bwiadectwo chorego na polsko\u015b\u0107 pisarza mieszkaj\u0105cego na obczy\u017anie, kt\u00f3ry nawet je\u015bli nie ma poczucia, \u017ce jest s\u0142yszalny, to nie przestaje wierzy\u0107 w si\u0142\u0119 s\u0142owa. „Ostateczna walka rozegra si\u0119 mi\u0119dzy z\u0142odziejami pami\u0119ci i okradanymi z niej narodami, spo\u0142ecze\u0144stwami, jednostkami”.<\/p>\n

M\u00f3g\u0142bym tak d\u0142ugo o tym tomie, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c jeszcze czytam, pewnie b\u0119d\u0119 do niego wraca\u0142, bo pe\u0142en jest barwnych opowie\u015bci r\u00f3wnie\u017c o malarzach Balthusie, Modiglianim… Pe\u0142en jest opowie\u015bci o ludziach, kt\u00f3rzy zmieniaj\u0105 histori\u0119 \u015bwiata i o takich, jak wieczny wi\u0119zie\u0144, Ergastolano, kt\u00f3ry odgrodzi\u0142 si\u0119 od \u015bwiata na w\u0142oskiej wyspie i mimo zako\u0144czonego aresztu nie wychodzi poza obr\u0119b wyznaczonego sobie wi\u0119zienia. Wiele te\u017c o znaczeniu tajemnicy. Herling pisze tu o ludziach z w\u0142oskiego Po\u0142udnia: „Zawsze uderza\u0142y mnie na Po\u0142udniu trzy ludzkie cechy: pogodny, mimo pozor\u00f3w teatralnej dramatyczno\u015bci, stosunek do \u015bmierci; dyskrecja wobec cudzego nieszcz\u0119\u015bcia, zabobonna niech\u0119\u0107 do jego poznania i zg\u0142\u0119bienia; respekt dla samotno\u015bci tych, kt\u00f3rzy j\u0105 dobrowolnie i \u015bwiadomie wybrali”.<\/p>\n

Chcia\u0142bym, aby teraz kto\u015b wyda\u0142 wszystkie tomy dziennika pisanego noc\u0105 w jednym. I aby \u015bwiat odkry\u0142 diarystyk\u0119 Herlinga-Grudzi\u0144skiego, mam wra\u017cenie nawet w Polsce zapomnian\u0105. Ma wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017cenia ni\u017c chwalony przez \u015bwiat dziennik Sandora Maraia, mam te\u017c poczucie, \u017ce wy\u017cej jest od diarystyki Franza Kafki, co pisz\u0119 niejako wbrew sobie jako wielbiciel obu.<\/p>\n

Nie wiedzia\u0142em nawet, \u017ce st\u0119skni\u0142em si\u0119 za pisarstwem Herlinga-Grudzi\u0144skiego, mo\u017ce wi\u0119c teraz przyszed\u0142 czas, \u017cebym czyta\u0142 raz jeszcze, odkry\u0142 zn\u00f3w dla siebie, wyruszy\u0142 w kolejn\u0105 z nim podr\u00f3\u017c.<\/p>\n

Czyta\u0142em i pisa\u0142em, a koty przewraca\u0142y si\u0119, przeci\u0105ga\u0142y, walczy\u0142y z potwornym um\u0119czeniem swoimi sprawami.<\/p>\n

\n

\"\"<\/a>
tak?<\/figcaption><\/figure>\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\"\"<\/a>
czy tak?<\/figcaption><\/figure>\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\n

\"\"<\/a>
a mo\u017ce jednak tak?<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Nie ma w sobie nic z nowoczesnych, eleganckich wyda\u0144 z obwolutami. Kiepski po\u017c\u00f3\u0142k\u0142y papier, tekst odbity jak na powielaczu, z krzywymi marginesami, czasem odbity na stronie pochy\u0142o, momentami rozmazany. Ok\u0142adka zrobiona z kartonu, bez \u017cadnej ilustracji (imi\u0119, nazwisko, tytu\u0142, logo[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,19],"tags":[],"class_list":["post-796","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ksiazki","category-obrazy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/796","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=796"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":804,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/796\/revisions\/804"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=796"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}