{"id":424,"date":"2011-03-19T08:53:24","date_gmt":"2011-03-19T08:53:24","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=424"},"modified":"2011-03-19T08:53:24","modified_gmt":"2011-03-19T08:53:24","slug":"las-mozna-nadgryzc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=424","title":{"rendered":"Las mo\u017cna nadgry\u017a\u0107"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Mo\u017cna i w domu zrobi\u0107 sobie Pary\u017c. Czarna kawa, od jakiego\u015b czasu pij\u0119 czarn\u0105, bo i mam by\u0107 mo\u017ce bardziej egzystencjalne do\u015bwiadczenia, ciep\u0142y croissant z d\u017cemem, przegl\u0105d gazet, kt\u00f3rych nie zd\u0105\u017cy\u0142em wyczyta\u0107 w ca\u0142ym tygodniu. Przy czarnej kawie wracam jednak do tomiku wierszy Marcina Orli\u0144skiego, poety, kt\u00f3rego ceni\u0119, kt\u00f3rego ksi\u0105\u017ckowy wyb\u00f3r niedawno tutaj zamieszcza\u0142em. Wczoraj si\u0119gn\u0105\u0142em po jego tomik „Parada drezyn” (Biblioteka Arterii, \u0141\u00f3d\u017a 2010). B\u0119d\u0119 chcia\u0142 napisa\u0107 o tej ksi\u0105\u017cce wi\u0119cej, bo chc\u0119 jeszcze zanurzy\u0107 si\u0119 w \u015bwiecie kosmicznego dzieci\u0144stwa i dojrzewania, o kt\u00f3rym opowiada Orli\u0144ski. Przejmuje mnie, w jaki spos\u00f3b si\u0119ga po jak\u0105\u015b sytuacj\u0119, zdarzenie z dzieci\u0144stwa i jak ogl\u0105da je pod \u015bwiat\u0142o, przez szk\u0142o z rozbitej butelki a zaraz potem jak potrafi przyjrze\u0107 si\u0119 temu z lotu ptaka. Pokazuje jaki\u015b szczeg\u00f3\u0142 oczami dziecka, dorastaj\u0105cego ch\u0142opca i zaraz zderza go z m\u0105dro\u015bci\u0105 dojrza\u0142ego ju\u017c poety, kt\u00f3ry ten szczeg\u00f3\u0142 widzi jak przez lunet\u0119, w szerszym kontek\u015bcie \u015bwiata. Zderza ze sob\u0105 wspomnienia i d\u017awi\u0119ki i du\u017co rytmu jest w tej ksi\u0105\u017cce, du\u017co stukotu i trzasku, i w\u0142a\u015bciwie czytaj\u0105c te wiersze s\u0142ysza\u0142em Bjork z jej muzyk\u0105 do „Ta\u0144cz\u0105c w ciemno\u015bciach”, chocia\u017c przecie\u017c nie s\u0142ucha\u0142em tej muzyki czytaj\u0105c. \u015awiat przefiltrowany Orli\u0144skiego w\u0142a\u015bciwie mnie porwa\u0142, i \u0142atwo, mnie, czytelnika, ustawi\u0142 gdzie\u015b na g\u00f3rce i ju\u017c przez rozbit\u0105 zielon\u0105 butelk\u0119 ogl\u0105da\u0142em swoje dzieci\u0119ce fragmenty. Po prostu, mam poczucie, w podobny spos\u00f3b widzia\u0142em \u015bwiat. A mo\u017ce jest tak, jak na ok\u0142adce napisa\u0142 Darek Foks, \u017ce s\u0142owa tytu\u0142u Parada drezyn, ustawiaj\u0105 poezj\u0119 wobec \u015bwiata, poet\u0119 wobec poezji i czytelnika wobec tekstu. Jest te\u017c w tej ksi\u0105\u017cce du\u017co nostalgii za \u015bwiatem, kt\u00f3ry jeszcze chcia\u0142 czarowa\u0107. „Pierwszy dzie\u0144 lata ju\u017c nigdy si\u0119 nie powt\u00f3rzy” albo „Nagroda? Nie b\u0119dzie lepszej nagrody ni\u017c zamkni\u0119te drzwi”. B\u0119d\u0119 wraca\u0142 do tego zbioru w najbli\u017cszych dniach, dzisiaj pozwol\u0119 sobie zamie\u015bci\u0107 m\u00f3j ulubiony wiersz z tego tomu.<\/p>\n

Marcin Orli\u0144ski<\/strong><\/p>\n

CISZA<\/p>\n

Cisza. Na dnie morza wybucha pierwsze s\u0142o\u0144ce.<\/p>\n

Od\u0142amki przelatuj\u0105 nad latarni\u0105 morsk\u0105 i wpadaj\u0105<\/p>\n

w korony drzew. Ziele\u0144 te\u017c ma swoje dno,<\/p>\n

wi\u0119c embriony tul\u0105 si\u0119 do siebie, czekaj\u0105c na sztorm.<\/p>\n

Potem pla\u017ca o\u017cywa, na rozgrzanych dachach<\/p>\n

\n

rozk\u0142adaj\u0105 si\u0119 meduzy, spod plastikowej skrzyni<\/p>\n

wype\u0142za mg\u0142a. W poszyciu wybucha drugie<\/p>\n

morze. Powietrze jest ju\u017c zbyt g\u0119ste i nie uniesie<\/p>\n

cienia, kt\u00f3ry wieczorami podmywa namioty.<\/p>\n

Na ga\u0142\u0119zi kto\u015b zawiesi\u0142 kieszonkowe lusterko,<\/p>\n

\n

cudzy portret, czytaj: ten las b\u0119dzie do ciebie<\/p>\n

powraca\u0142, w symetrii fraktalu i\u00a0 w p\u00f3\u0142nagich prawdach<\/p>\n

(zio\u0142o, \u017c\u00f3\u0142\u0107, czerw). A mo\u017ce nawet w ig\u0142ach, kt\u00f3re<\/p>\n

wbijaj\u0105 si\u0119 w stopy. Niebo te\u017c ma swoje dno. W\u015br\u00f3d<\/p>\n

\u015bmieci podryguj\u0105 porwane latawce, twarze<\/p>\n

\n

dorastaj\u0105cych dzieci (spokojnie, to tylko b\u0142ona,<\/p>\n

materia\u0142 na bilet), poruszone przyja\u017anie,<\/p>\n

prze\u015bwietlone mi\u0142o\u015bci, a tak\u017ce s\u00f3l, kt\u00f3ra osadza si\u0119<\/p>\n

na sk\u00f3rze i przerywa proces mumifikacji (spokojnie,<\/p>\n

taki dar mo\u017ce ofiarowa\u0107 tylko matka). Pocz\u0105tek<\/p>\n

\n

nie istnieje, to pewne. Bo las mo\u017cna nadgry\u017a\u0107<\/p>\n

od ka\u017cdej strony. Zamie\u0144 przystawki, wylej wino,<\/p>\n

a tamte odleg\u0142e wakacje zmieni\u0105 k\u0105t nachylenia.<\/p>\n

Ognisko zapali si\u0119 w innym miejscu: w gardle,<\/p>\n

w dziupli albo w oknie poci\u0105gu. W imieniu pami\u0119ci<\/p>\n

\n

materia pozdrowi materi\u0119: \u017cegnaj.<\/p>\n

(z „Parady drezyn”, \u0141\u00f3d\u017a 2010)<\/p>\n

*<\/p>\n

Kanon na nowy blog, odcinek 47<\/strong><\/p>\n

O pi\u0119ciu najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017ckach opowiada<\/p>\n

\u0141ukasz Maciejewski<\/strong>, krytyk filmowy i teatralny, felietonista, dziennikarz:<\/p>\n

W moim zestawieniu obowi\u0105zuje bolesna strategia \u201ezamiast\u201d. Brakuje zbyt wielu nazwisk. Proust zamiast Dostojewskiego, Iwaszkiewicz w miejscu Philippe\u2019a Bessona. Nie ma Amosa Oza (\u201eCzarna skrzynka\u201d) ani Sandora Maraia, kt\u00f3rego odkry\u0142em wiele lat temu, jeszcze zanim sta\u0142 si\u0119 popularny. Nie zmie\u015bci\u0142 si\u0119 Thomas Bernhard z jego wiwisekcjami cynizmu zderzonego z bezprzymitonikow\u0105 samotno\u015bci\u0105. Zabrak\u0142o Philipa Rotha, Tadeusza Konwickiego, czy, z innej p\u00f3\u0142ki, \u201eDziennik\u00f3w\u201d Marii D\u0105browskiej \u2013 arcydzie\u0142a diarystyki, kt\u00f3re nauczy\u0142o mnie, \u017ce rozs\u0105dek to r\u00f3wnie\u017c poezja.<\/p>\n

A zatem ostatecznie pi\u0119\u0107 iluminacji zamiast (co najmniej) stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu pi\u0119ciu literackich zachwyt\u00f3w. To moje feerie.<\/p>\n

Marcel Proust \u201eW poszukiwaniu straconego czasu\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n

To nieprawda \u017ce ksi\u0105\u017cki nie zmieniaj\u0105 ludzi. Proust dokona\u0142 we mnie rewolucji. Czyta\u0142em \u201eW poszukiwaniu straconego czasu\u201d w klasie maturalnej. Ta literatura by\u0142a jak zaczadzenie. Wkracza\u0142em w nieznane: rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra by\u0142a oniryczna i perwersyjna, zdradziecka i fascynuj\u0105ca. Po sko\u0144czeniu siedmiu tom\u00f3w Prousta, bardzo d\u0142ugo nie by\u0142em w stanie przeczyta\u0107 niczego innego. Nie smakowa\u0142o. \u201eMagdalenka\u201d jest tylko jedna.<\/p>\n

Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz \u201eS\u00e9r\u00e9nit\u00e9\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n

\u201eM\u0105dro\u015b\u0107 polega na tym, aby by\u0107 gotowym na wszystko, aby wszystko akceptowa\u0107\u201d \u2013 pisa\u0142 stary Iwaszkiewicz w \u201eS\u00e9r\u00e9nit\u00e9\u201d, opowiadaniu, kt\u00f3re ceni\u0119 wy\u017cej od \u201ePanien z Wilka\u201d czy \u201eMatki Joanny od Anio\u0142\u00f3w\u201d. Stary cz\u0142owiek \u017cegna si\u0119 z \u017cyciem. Jest w pi\u0119knym miejscu, wraca do pi\u0119knych (urodziwych) ludzi, ale czas tera\u017aniejszy to dla niego ju\u017c tylko hymn przesz\u0142o\u015bci. Bohater \u201eS\u00e9r\u00e9nit\u00e9\u201d wraca do raju \u017ceby zapomnie\u0107 o b\u00f3lu. \u017beby umrze\u0107. W cieniu rozbuchanej, biologicznej natury.<\/p>\n

Julian Stryjkowski \u201eMilczenie\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n

Kiedy Stryjkowski pisa\u0142 \u201eMilczenie\u201d, nie mia\u0142 ju\u017c nic do stracenia. M\u00f3g\u0142 wreszcie otwarcie opowiedzie\u0107 o gejowskim do\u015bwiadczeniu, kt\u00f3re w jego wypadku \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 z dramatem potr\u00f3jnej inwersji: homoseksualisty, \u017byda, komunisty. \u201eMilczenie\u201d, przejmuj\u0105ca love-story bez spe\u0142nienia, to cienka ksi\u0105\u017cka. Raptem kilkadziesi\u0105t stron. Ale ka\u017cda ma ci\u0119\u017car tytu\u0142owego, przygniataj\u0105cego milczenia, kt\u00f3re wyprzedza najwa\u017cniejsze, nigdy niewypowiedziane s\u0142owa. Kocham, po\u017c\u0105dam, pragn\u0119, t\u0119skni\u0119\u2026<\/p>\n

<\/span><\/strong><\/p>\n

Andr\u00e9 Gide \u201eDzienniki\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n

Gide nie przetrwa\u0142 jako literacka ikona. Nawet we Francji jest powoli zapominany. Ja mam jednak do tego pisarza ogromn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107. Jako nastolatek stylizowa\u0142em si\u0119 na Gide\u2019owskiego \u201eimmoralist\u0119\u201d, z wypiekami ch\u0142on\u0105\u0142em wszystko, co napisa\u0142. Opowiadania, powie\u015bci, listy. Jednak najwi\u0119kszym arcydzie\u0142em Gide\u2019a pozostaj\u0105 \u201eDzienniki\u201d. W Polsce ukaza\u0142y si\u0119 jedynie w ra\u017c\u0105co okrojonej wersji (za to w wybitnym t\u0142umaczeniu Joanny Guze).<\/p>\n

Gide pisa\u0142: \u201eNajpi\u0119kniejsze s\u0105 rzeczy, kt\u00f3re podszeptuje szale\u0144stwo i pisze rozs\u0105dek\u201d. W \u201eDziennikach\u201d, kt\u00f3re s\u0105 sko\u0144czon\u0105 literack\u0105 kreacj\u0105, by\u0142 wierny obydwu zasadom.<\/p>\n

Herman Hesse \u201eNarcyz i Z\u0142otousty\u201d<\/span><\/strong><\/p>\n

Sceneria jak w \u201eImieniu r\u00f3\u017cy\u201d Eco. \u015aredniowiecze, klasztor i perwersja. Na tym tle Hesse kontruje przeciwie\u0144stwa. \u015awiat nauki zderza z t\u0119sknotami artystycznymi. Przywi\u0105zanie z po\u017c\u0105daniem. Ale Z\u0142otousty kocha Narcyza r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce tak si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Powie: \u201eCiebie potrafi\u0142em kocha\u0107, ciebie jednego spo\u015br\u00f3d wszystkich ludzi. Nie mo\u017cesz poj\u0105\u0107, co to oznacza. Oznacza to \u017ar\u00f3d\u0142o na pustyni, kwitn\u0105ce drzewo w samotni. Tobie jednemu zawdzi\u0119czam, \u017ce serce nie wysch\u0142o, \u017ce pozosta\u0142o we mnie miejsce, do kt\u00f3rego dotrze\u0107 mo\u017ce \u0142aska.\u201d<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mo\u017cna i w domu zrobi\u0107 sobie Pary\u017c. Czarna kawa, od jakiego\u015b czasu pij\u0119 czarn\u0105, bo i mam by\u0107 mo\u017ce bardziej egzystencjalne do\u015bwiadczenia, ciep\u0142y croissant z d\u017cemem, przegl\u0105d gazet, kt\u00f3rych nie zd\u0105\u017cy\u0142em wyczyta\u0107 w ca\u0142ym tygodniu. Przy czarnej kawie wracam jednak[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,6],"tags":[],"class_list":["post-424","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-film","category-ksiazki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/424","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=424"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/424\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":427,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/424\/revisions\/427"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=424"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=424"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=424"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}