El\u017cbieta Czy\u017cewska w filmie „Kocham kino”<\/dd>\n<\/dl>\n<\/div>\n\n
Trudno dzisiaj nie my\u015ble\u0107 o filmie. Dzisiaj 57 lat sko\u0144czy\u0142by Piotr \u0141azarkiewicz, znakomity re\u017cyser, \u015bwietny cz\u0142owiek, przyjaciel – Gdyby nie Piotr, pewnie nie zwi\u0105za\u0142bym si\u0119 z teatrem. Trafi\u0142 na moj\u0105 pierwsz\u0105 sztuk\u0119 „Na ga\u0142\u0119zi”, zobaczy\u0142 w niej potencja\u0142, zorganizowa\u0142 kilka jej pr\u00f3b czytanych. P\u00f3\u017aniej czyta\u0142 inne moje teksty, doradza\u0142, w radiu zrealizowa\u0142 s\u0142uchowisko wed\u0142ug mojej sztuki „Naznaczeni” o Dorze Diamant. Dzisiaj my\u015blami wracam do dw\u00f3ch film\u00f3w Piotra, kt\u00f3re uwielbiam. Wcze\u015bniejszy „Kocham kino”, w kt\u00f3rym obsadzi\u0142 El\u017cbiet\u0119 Czy\u017cewsk\u0105 i Marka Probosza, to w\u0142a\u015bciwie polskie „Cinema Paradiso”. Oczywi\u015bcie, inny jest j\u0119zyk tego filmu, inna historia, ale oba maj\u0105 podobn\u0105 energi\u0119, oba powsta\u0142y z gor\u0105cej i pulsuj\u0105cej mi\u0142o\u015bci do kina. „Do domu wchodzi si\u0119 przez kino” – takie s\u0142owa padaj\u0105 w filmie Piotra \u0141azarkiewicza. I jest w tych s\u0142owach w\u0142a\u015bciwie wszystko. Ca\u0142kiem niedawno, chyba ju\u017c po \u015bmierci El\u017cbiety Czy\u017cewskiej, telewizja powt\u00f3rzy\u0142a ten film. Ogl\u0105da\u0142em go zn\u00f3w z wypiekami na twarzy, bo dzisiaj ten film m\u00f3wi wi\u0119cej ni\u017c kiedy\u015b, m\u00f3wi o Piotrze, o Czy\u017cewskiej, o sile celuloidowej ta\u015bmy, przede wszystkim o pasji, kt\u00f3ra jest \u017ar\u00f3d\u0142em \u017cycia. Drugi film Piotra, o kt\u00f3rym dzisiaj my\u015bl\u0119 to „0_1_0” czyli ostatni, jaki nakr\u0119ci\u0142, w\u0142a\u015bciwie jego artystyczne credo. Uda\u0142o si\u0119 Piotrowi znale\u017a\u0107 zupe\u0142nie nowy j\u0119zyk, nakr\u0119ci\u0107 film bardzo \u015bwie\u017cy, nowoczesny, \u017ceby nie powiedzie\u0107 m\u0142odzie\u0144czy, jednak przeszyty \u015bwiadomo\u015bci\u0105 nieuniknionego, przeszyty \u015bwiadomo\u015bci\u0105 odej\u015bcia. Poza galeri\u0105 fantastycznych postaci i r\u00f3l, poza \u015bwietn\u0105 histori\u0105 Krzysztofa Bizio, r\u00f3wnie\u017c posta\u0107 radiowego did\u017ceja, kt\u00f3rego gra Wies\u0142aw Komasa, cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wie, widzi i czuje wi\u0119cej. Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry widzi \u015bmier\u0107. Ten did\u017cej jest kim\u015b takim, jak posta\u0107 zagrana przez Artura Barcisia w kolejnych cz\u0119\u015bciach „Dekalogu” Krzysztofa Kie\u015blowskiego, a w\u0142a\u015bnie dzisiaj mija te\u017c pi\u0119tna\u015bcie lat od \u015bmierci re\u017cysera. Pami\u0119tam, po sukcesie „Trzech kolor\u00f3w” Krzysztof Kie\u015blowski o\u015bwiadczy\u0142, \u017ce ju\u017c nie b\u0119dzie robi\u0142 film\u00f3w, \u017ce si\u0119 wycofuje. Chodzi\u0142em wtedy do liceum. Napisa\u0142em do re\u017cysera, \u017ce kocham jego kino, \u017ce nie mog\u0119 uwierzy\u0107, \u017ce nie chce robi\u0107 film\u00f3w, ale jako widz szanuj\u0119 i ceni\u0119 t\u0119 decyzj\u0119. Pan Krzysztof Kie\u015blowski odpowiedzia\u0142 mi\u0142ym listem z Mazur, gdzie si\u0119 schowa\u0142 przed \u015bwiatem. Z wszystkich film\u00f3w Kie\u015blowskiego najbardziej ceni\u0119 „Niebieski”, ten film dzia\u0142a na mnie hipnotycznie. Obejrza\u0142em go w sumie z dziesi\u0119\u0107 razy i za ka\u017cdym razem wchodz\u0119 w ten \u015bwiat kompletnie, jakbym ogl\u0105da\u0142 pierwszy raz. A przecie\u017c – r\u00f3wnie\u017c z powodu muzyki Preisnera i nieziemskiego g\u0142osu El\u017cbiety Towarnickiej – kolejne ogl\u0105danie niby po raz pierwszy powinno by\u0107 niemo\u017cliwe. Nie wiem, dlaczego akurat ten film tak na mnie dzia\u0142a, dlaczego od lat nie umiem si\u0119 od niego uwolni\u0107. Ani „Bia\u0142y” ani „Czerwony” nie wywar\u0142y na mnie tak silnego wra\u017cenia. Nie wiem, gdzie by\u015bmy byli, gdyby nie wynaleziono kina. Nie wiem, jak wchodziliby\u015bmy do domu.<\/p>\n
Kanon na nowy blog, odcinek 44<\/strong><\/p>\nO swoich najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017ckach opowiada<\/p>\n
Piotr Pazi\u0144ski<\/strong>, pisarz, laureat „Paszportu Polityki”, redaktor naczelny „Midrasza”:<\/p>\nW\u0142a\u015bciwie nie mam w\u0142asnego kanonu. Kiedy\u015b czyta\u0142em ksi\u0105\u017cki po kilka razy, teraz mam obsesj\u0119, \u017ce szkoda na to czasu, bo trzeba przeczyta\u0107 jak najwi\u0119cej, tote\u017c czytanie kilkakrotne by\u0142oby jakim\u015b marnotrawstwem, by\u0142oby nie w porz\u0105dku wobec innych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych, czytaj\u0105c co\u015b po raz drugi i trzeci, nie zd\u0105\u017cymy przyswoi\u0107. St\u0105d te\u017c i brak kanonu, bo kanon to rzeczy, do kt\u00f3rych si\u0119 wraca bez wyrzut\u00f3w sumienia, z czystej przyjemno\u015bci, nie przejmuj\u0105c si\u0119, \u017ce inne czekaj\u0105 w kolejce i by\u0107 mo\u017ce poszerzy\u0142yby nasz horyzont, przesun\u0119\u0142yby punkt widzenia, podczas gdy my skupiamy si\u0119 na naszym kanonie i trzymamy si\u0119 go kurczowo, przekonani, \u017ce nic lepszego czy przyjemniejszego ju\u017c nas w ksi\u0105\u017ckach nie czeka. No chyba \u017ce kanon potraktujemy jako kamienie milowe, co\u015b, co w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny nas rozwin\u0119\u0142o, otworzy\u0142o nam oczy, nakierowa\u0142o na pewne zjawiska, uwra\u017cliwi\u0142o itd. itp. Czy ja mam tak\u0105 pi\u0105tk\u0119? Nie wiem. Nie mam. Mo\u017cliwe, \u017ce mam. Czy to wa\u017cne? Wola\u0142bym przytoczy\u0107 tu ca\u0142\u0105 bibliotek\u0119, t\u0119, kt\u00f3r\u0105 uda\u0142o si\u0119 dotychczas wch\u0142on\u0105\u0107, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to s\u0142owniki i poradniki, krymina\u0142y milicyjne i ksi\u0105\u017cki kucharskie, wywiady-rzeki i nudne rozprawy naukowe, przewodniki turystyczne, atlasy anatomiczne, wypiski z gazet, kolekcje niezrozumia\u0142ych ba\u015bni z demonicznymi ilustracjami, ksi\u0105\u017ck\u0119 telefoniczn\u0105 oraz powie\u015bci klasy C, kt\u00f3rych niebagatelnym wszelako walorem by\u0142y realistyczne opisy seksu, jaki uprawiaj\u0105 bohaterowie \u2013 bo ona w istocie na kanon si\u0119 sk\u0142ada i innego nie ma i by\u0107 nie mo\u017ce. Ale \u017ceby zadanie wype\u0142ni\u0107 i na tak postawione przez Pana pytanie odpowiedzie\u0107, podaj\u0119 m\u00f3j kanon, \u015bwiadom, \u017ce jest kanoniczny i \u201ewysoki\u201d, a przez to nieuchronnie i niewybaczalnie nieprawdziwy:<\/p>\n
1. Ulisses Joyce\u2019a<\/p>\n
\u015al\u0119cza\u0142em nad nim przez kilka lat, co by\u0142o sam\u0105 frajd\u0105, cho\u0107 niekiedy ci\u0119\u017ck\u0105 har\u00f3wk\u0105. Raz czyta\u0142em Ulissesa jako ksi\u0119g\u0119 \u015bwiata, innym zn\u00f3w razem \u2013 jako zapis w\u0142\u00f3cz\u0119gi po Dublinie, kt\u00f3r\u0105 odtwarza\u0142em potem w Warszawie, wyobra\u017caj\u0105c sobie, \u017ce jestem Bloomem albo Dedalusem i siedz\u0105c w knajpach i gadaj\u0105c o literaturze odtwarzam tamte rozmowy sprzed stu lat, zawieszone gdzie\u015b w bezczasie. Jeszcze dzisiaj, kiedy id\u0119 w nocy pust\u0105 ulic\u0105, najlepiej wzd\u0142u\u017c tor\u00f3w tramwajowych, kiedy dotykam ciemnej materii miasta, i kiedy tocz\u0119, by\u0107 mo\u017ce nie ca\u0142kiem trze\u017aw\u0105, pogaw\u0119dk\u0105 z jakim\u015b kumplem o polityce, teologii czy dziewczynach, mam poczucie, \u017ce uczestnicz\u0119 w tamtej, ca\u0142kiem pierwotnej gadaninie, z kt\u00f3rej zrobiona jest materia \u015bwiata, a wtedy czuj\u0119 dreszcz podobny do tego, kt\u00f3ry pami\u0119tam z chwili, gdy po raz pierwszy przeczyta\u0142em ostatnie epizody Ulissesa.<\/p>\n
2. Biblia hebrajska (Stary Testament)<\/p>\n
Jest jak \u017cycie ca\u0142e i nigdy nie mo\u017ce si\u0119 wyczerpa\u0107. Ci\u0105gle do niej si\u0119gam. Mam wiele wyda\u0144, ale najwi\u0119ksz\u0105 przyjemno\u015b\u0107 sprawia mi przedzieranie si\u0119 przez orygina\u0142 i odkrywanie wci\u0105\u017c nowych etymologii, powi\u0105za\u0144, aluzji. Biblia jest dla mnie samym j\u0119zykiem. Mo\u017ce nie by\u0107 wyk\u0142adem prawa, ani ksi\u0119g\u0105 historyczn\u0105, ani traktatem teologicznym. Czasem jest mi to oboj\u0119tne. Ale gra hebrajszczyzny, jej migotanie, jej tajne, nielegalne zwi\u0105zki pomi\u0119dzy s\u0142owami, jej kalambury \u2013 wci\u0105gaj\u0105 mnie z powrotem do tekstu i nie daj\u0105 si\u0119 oswobodzi\u0107. Poza tym autentycznie lubi\u0119 Moj\u017cesza. Obok Odyseusza to moja ulubiona posta\u0107 literatury staro\u017cytnej.<\/p>\n
3. Zamek Kafki<\/p>\n
Ma przestrze\u0144, kt\u00f3ra si\u0119 zagina, tak \u017ce wracamy wci\u0105\u017c do tego samego miejsca. Dla mnie idea\u0142 powie\u015bci w og\u00f3le, zw\u0142aszcza \u017ce w og\u00f3le nie jest powie\u015bci\u0105. Powiedzie\u0107, \u017ce lubi\u0119 jej klaustrofobi\u0119, niepok\u00f3j, natr\u0119ctwa, brutalno\u015b\u0107 i m\u0119czarnie K. \u2013 to znaczy sk\u0142ama\u0107. Ale jestem pewien, \u017ce je\u017celi chcia\u0142bym napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, z kt\u00f3rej by\u0142bym w 100% zadowolony, musia\u0142aby atmosfer\u0105, obsesj\u0105 my\u015bli, g\u0119sto\u015bci\u0105 i duchot\u0105 przypomina\u0107 Zamek. Ale to niemo\u017cliwe, bo musia\u0142aby by\u0107 Zamkiem, a ten zosta\u0142 ju\u017c napisany.<\/p>\n
4. Krytyka czystego rozumu Kanta<\/p>\n
Mn\u00f3stwo mam ulubionych traktat\u00f3w filozoficznych. Na wiele z nich patrz\u0119 z pewnym rozrzewnieniem, wyrozumia\u0142\u0105 sympati\u0105. B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a \u2013 stanowi\u0105 \u015bwiadectwa kolejnych kl\u0119sk ludzkiej my\u015bli, kiedy ani troch\u0119 nie zbli\u017caj\u0105 nas do tajemnicy istnienia, a tylko rozbudzaj\u0105 metafizyczny niepok\u00f3j i zostawiaj\u0105 z niczym. Kant te\u017c nas z niczym zostawia, te\u017c niczego nie obiecuje, przeciwnie nawet: zatrzaskuje nam przed nosem drzwi do wielkiej metafizyki, ale jego niepok\u00f3j, nam, pilnym czytelnikom zaszczepiony, jego wiara w brak odpowiedzi, kt\u00f3ra dzi\u0119ki temu uwalnia wyobra\u017ani\u0119 do dalszych, coraz bardziej niespokojnych poszukiwa\u0144, s\u0105 wspania\u0142e. Kant nie prowadzi mnie za r\u0119k\u0119, niczego nie obja\u015bnia. M\u00f3wi tylko: id\u017a, i tak niczego si\u0119 nie dowiesz, bo tak ju\u017c rzeczy si\u0119 maj\u0105, \u017ce dowiedzie\u0107 si\u0119 niepodobna ale dlatego musisz i\u015b\u0107. Najpi\u0119kniejszy pesymizm \u015bwiata.<\/p>\n
5. Tajemnicza wyspa Verne\u2019a<\/p>\n
W\u0142a\u015bciwie powinna wyst\u0119powa\u0107 razem z 20 tysi\u0105cami mil podmorskiej \u017ceglugi, bo jak dobrze wiadomo kapitan Nemo prowadzi nas wprost na Wysp\u0119. Mo\u017ce Wyspa jest nazbyt humanistyczna i cukierkowa, Cyrus Smith i towarzysze \u2013 zbyt szlachetni. Nie wiem, niewiele mnie to obchodzi. Kt\u00f3\u017cby nie chcia\u0142 zamieszka\u0107 na Tajemniczej Wyspie, kto jej nie szuka\u0142 na globusie, mo\u017ce znalaz\u0142? Czasem wol\u0119 Nemo i jego ostateczn\u0105 mizantropi\u0119. Pop\u0142yn\u0105\u0107 Nautilusem \u2013 to by\u0142aby przygoda. Ale na co dzie\u0144 lepiej by by\u0142o zamieszka\u0107 w kolonii Smitha. A najlepiej na uboczu, po drugiej stronie wyspy, \u017ceby nikt nie zawraca\u0142 g\u0142owy, ale ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce oni, szlachetni, dobrzy i sympatyczni, s\u0105 jednak gdzie\u015b w pobli\u017cu i jakby co \u2013 po\u015bpiesz\u0105 z pomoc\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
El\u017cbieta Czy\u017cewska w filmie „Kocham kino” Trudno dzisiaj nie my\u015ble\u0107 o filmie. Dzisiaj 57 lat sko\u0144czy\u0142by Piotr \u0141azarkiewicz, znakomity re\u017cyser, \u015bwietny cz\u0142owiek, przyjaciel – Gdyby nie Piotr, pewnie nie zwi\u0105za\u0142bym si\u0119 z teatrem. Trafi\u0142 na moj\u0105 pierwsz\u0105 sztuk\u0119 „Na ga\u0142\u0119zi”,[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,6,16],"tags":[],"class_list":["post-406","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-film","category-ksiazki","category-teatr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/406","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=406"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":409,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/406\/revisions\/409"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
![\"\"](\"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/wp-content\/uploads\/2011\/03\/czyzewska.jpg\" "\\"czyzewska\\"")
<\/a><\/dt>\n