Pr\u00f3buj\u0119 si\u0119 zorganizowa\u0107 do wi\u0119kszej regularno\u015bci tutaj, ale wok\u00f3\u0142 tak g\u0119sto. No, nic, spr\u00f3buj\u0119 po raz kolejny. Kot Alfred przeci\u0105ga si\u0119 na kaloryferze jak na piecu, Kot Tutka przesypia w szafie a ja dzisiaj odwiedzi\u0142em z Kasi\u0105 Chmur\u0105-Cegie\u0142kowsk\u0105, \u015bwietn\u0105 fotografk\u0105 Iren\u0119 Jun, bohaterk\u0119 mojej ksi\u0105\u017cki „To, co najwa\u017cniejsze”. Wczoraj byli\u015bmy razem te\u017c u Stanis\u0142awa Brudnego, bo to ksi\u0105\u017cka o tej parze wybitnych artyst\u00f3w, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rcach Teatru Studio. Chocia\u017c tekst ju\u017c zamkni\u0119ty, to nasza rozmowa wci\u0105\u017c trwa, w\u0105tki rozbudowuj\u0105 si\u0119, opowie\u015bci snuj\u0105 si\u0119 niejako same, dopominaj\u0105c wybrzmienia. Bardzo to jest ciekawy proces, kiedy cho\u0107 wszystko zamkni\u0119te, to zarazem otwarte. Od lat kieruj\u0119 si\u0119 w swoim zawodzie zasad\u0105 „wszystko zosta\u0142o powiedziane, wi\u0119c i wszystko zosta\u0142o do powiedzenia”. Du\u017co dobrych wspomnie\u0144, bo wybierali\u015bmy zdj\u0119cia do ksi\u0105\u017cki, zdj\u0119cia z prywatnych archiw\u00f3w, co\u015b, co bardzo lubi\u0119. Przegl\u0105danie odr\u0119cznych zapisk\u00f3w, fotografii z dzieci\u0144stwa, rozpoznawanie twarzy. Kiedy przegl\u0105da si\u0119 zdj\u0119cia czas jest tylko tera\u017aniejszy. Przesz\u0142o\u015b\u0107 dopomina si\u0119 g\u0142osu. M\u00f3wi. W „pami\u0119tniku” mamy Ireny Jun wiele rysunk\u00f3w, list\u00f3w, wierszy, nawet adres\u00f3w. Nagle o\u017cywa ten nieistniej\u0105cy \u015bwiat. Zdj\u0119cia podawane z r\u0105k do r\u0105k, ogl\u0105dane pod \u015bwiat\u0142o, z r\u00f3\u017cnych perspektyw te\u017c jakby o\u017cywa\u0142y. Pi\u0119kny ruch w domu Ireny Jun. R\u00f3wnie\u017c ten dzisiejszy – wilczyca Tr\u0105ba, koty bli\u017aniaki o barwie rozlanego mleka Kuku i Muniu, kt\u00f3re mo\u017cna rozpozna\u0107 jedynie po tym, \u017ce jeden ma zeza, wnuczki Klara i Aniela, kt\u00f3re tul\u0105 si\u0119 do Ireny, a Kasia ch\u0119tnie robi im zdj\u0119cia. Pi\u0119kne prywatne portrety i bardzo mi\u0142e po\u0142udnie. I nagle Irena m\u00f3wi nam wiersz Baczy\u0144skiego „Wina” o \u015bwi\u0119tym Jerzym zabijaj\u0105cym smoka:<\/p>\n
(…)<\/p>\n
Wspominasz to niezdarne, smutne, smocze \u017cycie\r\ni \u017ce \u015bpiewa\u0142a\u015b czasem jak potok szcz\u0119\u015bliwie,\r\nwsparta na jego mi\u0119kkiej, wyp\u0142owia\u0142ej grzywie?\r\nI wraca \u015bwi\u0119ty Jerzy tam, gdzie lasu smuga\r\nko\u0144czy si\u0119 i zaczyna trakt suchego py\u0142u,\r\na na postojach ciemnych marzy mu si\u0119 d\u0142uga\r\nsmocza szyja przebita i oczy, co by\u0142y\r\nwypuk\u0142e i \u017ca\u0142osne, i g\u0142os, i \u0142zy s\u0142yszy,\r\ni gorzko p\u0142acze zbrodni pod sklepieniem ciszy.<\/pre>\nWiersz z 1942 roku. I tak my\u015bl\u0119 o smoczym \u017cyciu. O tej odwr\u00f3conej u Baczy\u0144skiego perspektywie. I o r\u00f3\u017cnych perspektywach, z kt\u00f3rych ogl\u0105damy czyje\u015b \u017cycie, smutek albo o tym, \u017ce czego\u015b nie potrafimy dostrzec.<\/p>\n
![\"\"](\"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/wp-content\/uploads\/2015\/11\/cover-7678.jpg\" "\\"cover-7678\\"")
<\/a>My\u015bl\u0119 o wspania\u0142ej powie\u015bci Majgull Axelsson „Ja nie jestem Miriam” (WAB, 2015, przek\u0142ad Halina Thylwe), kt\u00f3ra mi nie wychodzi z g\u0142owy. Opowie\u015b\u0107 o starej kobiecie, kt\u00f3ra w dniu swoich 85. urodzin nagle, po latach milczenia postanawia ujawni\u0107 prawd\u0119 o sobie. M\u00f3wi rodzinie, \u017ce nie jest Miriam. Jest by\u0142\u0105 wi\u0119\u017aniark\u0105 oboz\u00f3w Auschwitz i Ravensbruck, urodzon\u0105 w Berlinie \u017byd\u00f3wk\u0105, jak my\u015bli jej rodzina. Prawd\u0119 poznaje jedynie wnuczka. Bo Miriam naprawd\u0119 by\u0142a Malik\u0105, romsk\u0105 dziewczynk\u0105, kt\u00f3ra straci\u0142a rodzin\u0119 i ma\u0142ego braciszka Didiego i kt\u00f3ra\u00a0 w obozie pod wp\u0142ywem innej wi\u0119\u017aniarki postanowi\u0142a zmieni\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107. Powie\u015b\u0107 Axelsson jest o \u0142amaniu tamy. O pr\u00f3bie \u017cycia na nowo. Malika – Miriam nie tylko wypar\u0142a w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 ale te\u017c zdecydowa\u0142a si\u0119 zakopa\u0107 na cmentarzu pami\u0119ci ca\u0142y \u015bwiat, do kt\u00f3rego kiedy\u015b nale\u017ca\u0142a, swoj\u0105 rodzin\u0119, swoj\u0105 kultur\u0119, j\u0119zyk dzieci\u0144stwa. Pilnowa\u0142a przez lata, aby nie mia\u0142y do niej dost\u0119pu. Skutecznie si\u0119 od nich odgrodzi\u0142a. A jednak nie by\u0142a w stanie wymaza\u0107 tego do ko\u0144ca.<\/p>\n