{"id":2847,"date":"2015-04-13T18:34:59","date_gmt":"2015-04-13T18:34:59","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=2847"},"modified":"2015-04-13T18:52:52","modified_gmt":"2015-04-13T18:52:52","slug":"tam-gdzie-wisniowy-sad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=2847","title":{"rendered":"Tam, gdzie wi\u015bniowy sad"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>S\u0105 takie ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re trudno opuszcza\u0107. Ma si\u0119 ochot\u0119 smakowa\u0107 d\u0142u\u017cej, nie spieszy\u0107 si\u0119, raczej raz po raz zanurza\u0107 si\u0119 w \u017ar\u00f3dle opowie\u015bci. Tak\u0105 przygod\u0119 prze\u017cy\u0142em czytaj\u0105c autobiografi\u0119 Izabelli Cywi\u0144skiej „Dziewczyna z Kamienia” (Wyd. Agora). Powiedzie\u0107: fascynuj\u0105ca, to za ma\u0142o. Najbli\u017cej jej chyba do „W ogrodzie pami\u0119ci” Olczak-Ronikier i „Prosz\u0119 bardzo” Andy Rottenberg, czyli autobiografii literacko najwy\u017cszej pr\u00f3by. To nie tylko opowie\u015b\u0107 o \u017cyciu wybitnej re\u017cyserki i pierwszej minister kultury w „wolnej” Polsce ale sugestywny i bogaty obraz epoki, zapis czasu, spotka\u0144; portret ludzi, kt\u00f3rych zna\u0142a bardzo dobrze, z kt\u00f3rymi spotka\u0142a si\u0119 na d\u0142u\u017cej albo na chwil\u0119. – Do tego bole\u015bnie szczery, dla innych ale i dla samej autorki. Opowiada nie tylko bez cenzury ale cz\u0119sto i bez hamulc\u00f3w. To r\u00f3wnie\u017c ogromna zaleta tej ksi\u0105\u017cki. – Biografia niesk\u0142amana, co zreszt\u0105 nie jest znowu takie cz\u0119ste. Jednak ani przez moment nie wymyka si\u0119 ta opowie\u015b\u0107 literackiej formie, precyzyjnej konstrukcji, cho\u0107 czas raz to cofa si\u0119, raz przyspiesza. Ale czy nie tak m\u00f3wimy – zaczynaj\u0105c od \u015brodka sceny, a potem opowiadaj\u0105c konteksty?<\/p>\n

Wychowa\u0142a si\u0119 Izabella Cywi\u0144ska w zamo\u017cnej ziemia\u0144skiej rodzinie we dworze (a po cz\u0119\u015bci r\u00f3wnie\u017c pa\u0142acu) w Kamieniu niedaleko Pu\u0142aw. Mia\u0142a wielce zas\u0142u\u017conych przodk\u00f3w. Idylliczne dzieci\u0144stwo w otoczeniu bli\u017cszych i dalszych krewnych, nauczycielek i guwernantek, orygina\u0142\u00f3w zamieszkuj\u0105cych takie dwory jak ten lub w\u0119druj\u0105cych z jednej rodzinnej posiad\u0142o\u015bci do innej opowiadane jest jak „Tajemniczy ogr\u00f3d” i zarazem prolog do „Wi\u015bniowego sadu”. Rodzinne zabawy, rewizyty, podwieczorki, w kt\u00f3rych nic nie zapowiada ko\u0144ca epoki, pocz\u0105tku nowej Historii, kt\u00f3ra postara si\u0119 aby nie pozosta\u0142 kamie\u0144 na kamieniu. W tej idylli zdarzaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne tragedie, ale jest tyle poczucia bezpiecze\u0144stwa i ochrony, jak\u0105 daje \u015bwiat doros\u0142ych, \u017ce w\u0142a\u015bciwie zdarzenia te jakby nie znaczy\u0142y tego, co znacz\u0105.<\/p>\n

Jako ma\u0142a dziewczynka traci ojca (spali\u0142 si\u0119 w warszawskim Hotelu Bristol) – zasn\u0105\u0142 pal\u0105c papierosa, po powrocie z dansingu w Adrii. Ale jest za ma\u0142a, \u017ceby zrozumie\u0107. Dopiero p\u00f3\u017aniej, du\u017co p\u00f3\u017aniej, kiedy ju\u017c b\u0119dzie doros\u0142a w czasie jednej z wizyt z Bristolu zacznie sobie zadawa\u0107 pytania. Mo\u017ce nawet us\u0142yszy g\u0142os ojca. Znakomita filmowo scena dziej\u0105ca si\u0119 na kilku planach – dzi\u015b, kiedy\u015b, w gwarze, w oparach. Raz po raz wydobywa z pami\u0119ci wspomnienia, kt\u00f3re s\u0105 jak wyj\u0119te z powie\u015bci. A przecie\u017c b\u0119dzie jeszcze w jej \u017cyciu g\u0119sto, bardzo g\u0119sto i bardzo tw\u00f3rczo.<\/p>\n

Pierwsze bunty i rewolucje. Areszty i zatrzymania. Opozycja i patriotyzm, kt\u00f3ry znaczy, \u017ce trzeba z siebie dawa\u0107 maksimum i to, co najlepsze. Olbrzymi wysi\u0142ek w przebiciu si\u0119 do zawodu. Najpierw etnografia, p\u00f3\u017aniej re\u017cyseria, na kt\u00f3rej jest w\u0142a\u015bciwie ofiar\u0105 mobbingu. Jest kobiet\u0105, wi\u0119c si\u0119 nie nadaje. To te\u017c opowie\u015b\u0107 o emancypacji i o sile kobiet.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie trafia do Adama Hanuszkiewicza, zaczyna mu asystowa\u0107. Z tego, jak opowiada o Hanuszkiewiczu bije czu\u0142o\u015b\u0107. Wida\u0107 w tym te\u017c charyzm\u0119 Hanuszkiewicza. To naprawd\u0119 wspania\u0142y i w finale bolesny portret. W og\u00f3le bolesna bywa opowie\u015b\u0107 o artystach. O tych, z kt\u00f3rymi by\u0142a najbli\u017cej. Trudno opanowa\u0107 wzruszenie, kiedy czyta si\u0119 po\u017cegnalny list re\u017cysera Janusza Nyczaka („Zam\u0119czam si\u0119 moimi problemami, wi\u0119c pocieszam si\u0119, \u017ce tam<\/em> b\u0119dzie weselej. Ciesz\u0119 ju\u017c na spotkanie z Czechowem, ale i tym starym \u015bwintuchem Fredr\u0105, a tylu naszych wspania\u0142ych przyjaci\u00f3\u0142 czeka na nas, wi\u0119c mo\u017ce nie ma co lamentowa\u0107, tylko cieszy\u0107 si\u0119 na spotkanie z nimi”). Czasami dwoma-trzema zdaniami potrafi narysowa\u0107 portret czyjego\u015b mroku. O aktorce Hannie Kulinie: „Nie min\u0119\u0142o p\u00f3\u0142 roku, jak Hania przerwa\u0142a nagle zabaw\u0119 ze swoimi synkami w budowanie domku z klock\u00f3w i wysz\u0142a przez okno z trzeciego pi\u0119tra, prosto na betonowe podw\u00f3rko”.<\/p>\n

Bardzo wiele portret\u00f3w uda\u0142o si\u0119 Izabelli Cywi\u0144skiej ocali\u0107. Zbyszek Cybulski wci\u0105\u017c b\u0119dzie wchodzi\u0142 przez okno do jej pokoju w akademiku. I zawsze ju\u017c b\u0119dzie jecha\u0142a z Jackiem Kuroniem do lasu: „Pami\u0119tam szcz\u0119\u015bliwego, roze\u015bmianego Jacka, kt\u00f3ry dotyka\u0142 o\u015bnie\u017conych drzew, jakby przesuwa\u0142 r\u0119k\u0105 po ciele dziewczyny. A potem d\u0142ugo bawi\u0142 si\u0119 bia\u0142\u0105 od szronu szyszk\u0105. Ostatni raz widzia\u0142am go w szpitalu. Nie mog\u0142am by\u0107 na jego pogrzebie, ale par\u0119 dni p\u00f3\u017aniej zobaczy\u0142am, jak dzika kaczka dziwnie d\u0142ugo przygl\u0105da si\u0119 zgubionej w trawie szyszce. U\u015bmiechn\u0119\u0142am si\u0119. Odfrun\u0119\u0142a”.<\/p>\n

D\u0142ugo nie mog\u0142em zasn\u0105\u0107, kiedy przeczyta\u0142em o ostatnich latach ukochanej i jedynej siostry Cywi\u0144skiej. Przez ca\u0142e \u017cycie chcia\u0142a by\u0107 w innym miejscu\u00a0 ni\u017c by\u0142a. Jakby \u017cy\u0142a \u017cyciem bez jednego spe\u0142nienia. Wi\u0119c te spe\u0142nienia w ko\u0144cu zacz\u0119\u0142a wymy\u015bla\u0107. Pojawi\u0142 si\u0119 o wiele m\u0142odszy m\u0119\u017cczyzna, urojony romans, a potem by\u0142a choroba.<\/p>\n

Tyle \u015bwiata odfrun\u0119\u0142o. Kiedy ko\u0144czy Cywi\u0144ska rozdzia\u0142 o rodzinnym maj\u0105tku Kamie\u0144, pisze, \u017ce ju\u017c do\u015b\u0107, \u017ce si\u0119 po\u017cegna\u0142a, \u017ce ju\u017c do Kamienia w tej ksi\u0105\u017cce nie wr\u00f3ci. A wraca, niejako obsesyjnie, wraca, bo w nim tkwi. Bo nie da si\u0119 zatrzasn\u0105\u0107 przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 usi\u0142owa\u0142a zatrzasn\u0105\u0107 wojna a p\u00f3\u017aniej w\u0142adza ludowa. Przecie\u017c kamie\u0144 jest filozoficzny. B\u0119dzie zawsze mimo ruin, jakie pozosta\u0142y. Chocia\u017c nic ju\u017c w\u0142a\u015bciwie nie przypomina dawnego.<\/p>\n

Wojenna tu\u0142aczka, skomplikowane losy rodziny. Po wojnie odszukiwanie bliskich. Pojawia si\u0119 ciotka, kt\u00f3ra by\u0142a zes\u0142ana na Syberi\u0119, ona z tego dawnego \u015bwiata, z pa\u0142acu powraca ze szcz\u0119k\u0105 pe\u0142n\u0105 z\u0119b\u00f3w z blachy. Opowiada o synu, kt\u00f3ry nie mie\u015bci\u0142 si\u0119 do trumny, wi\u0119c trzeba by\u0142o mu z\u0142ama\u0107 nogi.<\/p>\n

Wojna pozostawi\u0142a zgliszcza. I pozostawi\u0142a pami\u0119\u0107.<\/p>\n

Ta ksi\u0105\u017cka to opowie\u015b\u0107 o tym, jak si\u0119 idzie. \u015awiat si\u0119 dzieje, historia przetacza a jednak idzie si\u0119 – jak\u00a0 w „Bo\u017cej podszewce”. Aby nie by\u0142o „bia\u0142ych minut”, bo „bia\u0142e minuty s\u0105 wtedy, kiedy wydaje si\u0119, \u017ce czas stoi w miejscu, kiedy nic wok\u00f3\u0142 si\u0119 nie dzieje. Bia\u0142e minuty s\u0105 bia\u0142e, bo nie zosta\u0142y niczym wype\u0142nione”…\u00a0 Bia\u0142e minuty to \u017cal czasu, bo nie zosta\u0142 zapisany. Wi\u0119c najwa\u017cniejsze, \u017ceby i\u015b\u0107.<\/p>\n

Po drodze mo\u017ce przytrafi\u0107 si\u0119 pi\u0119kna kariera. Dyrekcja teatr\u00f3w w Kaliszu, Poznaniu, Warszawie. Dwa ma\u0142\u017ce\u0144stwa. Wiele premier, nerw\u00f3w, tytu\u0142\u00f3w. Budowanie od zera. Psy i koty. Przyja\u017anie na chwil\u0119 i na ca\u0142e \u017cycie. Zazdro\u015b\u0107 artystyczna, kt\u00f3rej nie ukrywa. – Wymowna scena picia w\u00f3dki pod teatralnym bufetem, kiedy Maciej Prus, a nie Cywi\u0144ska dostaje drug\u0105 wa\u017cn\u0105 re\u017cysersk\u0105 nagrod\u0119. Oczywi\u015bcie r\u00f3wnie\u017c zazdro\u015b\u0107 innych. I zdrady. I spotkania.<\/p>\n

Potem jest dyrekcja Teatru Ateneum i burzliwy konflikt z aktorami tego teatru. Niemo\u017cno\u015b\u0107 porozumienia si\u0119. Ten akurat rozdzia\u0142 znam bardzo dobrze, bo opar\u0142 si\u0119 na konflikcie Izy z Marianem Kociniakiem, na etacie w Ateneum przez 50 lat. Poniewa\u017c Marian gra\u0142 wtedy w mojej sztuce i napisa\u0142em z nim wywiad-rzek\u0119 „Spe\u0142niony”, a z drugiej strony by\u0142em w dobrej relacji z Iz\u0105, z kt\u00f3r\u0105 napisa\u0142em dwa scenariusze filmowe, by\u0142em niejako mi\u0119dzy m\u0142otem a kowad\u0142em albo mi\u0119dzy jedn\u0105 prawd\u0105 a drug\u0105. Kiedy Iza wyrzuci\u0142a Mariana z Ateneum, znalaz\u0142 go\u015bcin\u0119 w Teatrze Na Woli, u Ma\u0107ka Kowalewskiego, gdzie pracowa\u0142em. Gra\u0142 Na Woli kilka spektakli. Zrobili\u015bmy Ma\u0144kowi pi\u0119kny Jubileusz. Nie wnikam w istot\u0119\u00a0 konfliktu Izy i Mariana. Przez lata potrafili si\u0119 przyja\u017ani\u0107. A teraz bywa\u0142o beznadziejnie. W ko\u0144cu Marian niejako powt\u00f3rzy\u0142 wol\u0119 Adama Hanuszkiewicza, zw\u0142aszcza po zmianach Na Woli, gdzie spektakle zrobione za dyrekcji Ma\u0107ka Kowalewskiego zosta\u0142y skre\u015blone przez nowego dyrektora. Zgin\u0105\u0142 nam Marian z artystycznej przestrzeni. Przesta\u0142 mie\u0107 smak na prac\u0119 i na \u017cycie. I pytanie, czy teatr jest tego warty, czy nale\u017cy p\u0142aci\u0107 taki koszt?<\/p>\n

Iza burzliwie rozsta\u0142a si\u0119 z Ateneum, kt\u00f3rego by\u0107 mo\u017ce w og\u00f3le nie powinna by\u0142a bra\u0107. Szczerze o tym wszystkim w swojej ksi\u0105\u017cce pisze. A poniewa\u017c jest osob\u0105, kt\u00f3ra idzie, wi\u0119c mierzy si\u0119 z kolejnymi tytu\u0142ami, robi spektakle, no i napisa\u0142a t\u0119 fenomenaln\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/p>\n

Przecie\u017c jest Dziewczyn\u0105 z Kamienia. Jakkolwiek metaforycznie czyta\u0107 ten tytu\u0142.<\/p>\n

I wreszcie po latach pojawia si\u0119 „Wi\u015bniowy sad”, kt\u00f3rego Kamie\u0144 by\u0142 prologiem a kt\u00f3ry wojna przepisa\u0142a omal s\u0142owo po s\u0142owie.<\/p>\n

„Pisz\u0105c t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, spacerowa\u0142am po moim wi\u015bniowym sadzie wszerz i wzd\u0142u\u017c, a on by\u0142 i sadem Stryjka, piel\u0119gnowanym przez niego na papierach zamkni\u0119tych w s\u0142oiku, i sadem, jaki wyr\u00f3s\u0142 z moich przedstawie\u0144, bo ka\u017cde by\u0142o przecie\u017c jak malutkie drzewko zakorzenione w aktorach i wyrastaj\u0105ce w emocjach widz\u00f3w”.<\/p>\n

Nie napisa\u0142em o tej ksi\u0105\u017cce nawet u\u0142amka. I naprawd\u0119 koniecznie trzeba po ni\u0105 si\u0119gn\u0105\u0107. I w niej zasmakowa\u0107. Smakowa\u0107 d\u0142ugo.<\/p>\n

*<\/p>\n

Zmieniaj\u0105c niejako temat zapraszam na spotkanie promuj\u0105ce „Obecno\u015b\u0107” jutro (wtorek) o godz. 19.00 w Warszawie w Faktycznym Domu Kultury z udzia\u0142em Julii Hartwig, Joanny Sobolewskiej-Pyz i Krystyny Morgenstern. Fragmenty ksi\u0105\u017cki zinterpretuje Teresa Budzisz-Krzy\u017canowska. Spotkanie poprowadzi Anna Dziewit-Meller.<\/p>\n

Na zach\u0119t\u0119 za\u0142\u0105czam link do programu „Kultowe rozmowy”, gdzie o tej i innych ksi\u0105\u017ckach rozmawia ze mn\u0105 Katarzyna Marcysiak:<\/p>\n

Kultowe rozmowy<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

S\u0105 takie ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re trudno opuszcza\u0107. Ma si\u0119 ochot\u0119 smakowa\u0107 d\u0142u\u017cej, nie spieszy\u0107 si\u0119, raczej raz po raz zanurza\u0107 si\u0119 w \u017ar\u00f3dle opowie\u015bci. Tak\u0105 przygod\u0119 prze\u017cy\u0142em czytaj\u0105c autobiografi\u0119 Izabelli Cywi\u0144skiej „Dziewczyna z Kamienia” (Wyd. Agora). Powiedzie\u0107: fascynuj\u0105ca, to za ma\u0142o.[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,6,16],"tags":[],"class_list":["post-2847","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-film","category-ksiazki","category-teatr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2847","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2847"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2847\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2857,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2847\/revisions\/2857"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2847"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2847"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2847"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}