{"id":2509,"date":"2014-05-01T10:33:41","date_gmt":"2014-05-01T10:33:41","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=2509"},"modified":"2014-05-01T12:41:37","modified_gmt":"2014-05-01T12:41:37","slug":"w-jasnosc-w-swiatlo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=2509","title":{"rendered":"w jasno\u015b\u0107, w \u015bwiat\u0142o"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce mniej wi\u0119cej w tym samym czasie my\u015bla\u0142em o dw\u00f3ch Zofiach. Przede wszystkim o Kossak-Szczuckiej, czytaj\u0105c „Zofi\u0119 Kossak. Opowie\u015b\u0107 biograficzn\u0105” Joanny Jurga\u0142y-Jureczki, wydan\u0105 niedawno przez PWN. Zna\u0142em troch\u0119 z wojennej biografii Kossak-Szczuckiej, oczywi\u015bcie jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 w \u017begocie, pomoc udzielan\u0105 \u017bydom (wiedz\u0105c te\u017c o r\u00f3\u017cnych kontrowersyjnych jej tekstach), w ubieg\u0142ym roku na Festiwalu Singera prowadzi\u0142em spotkanie z W\u0142adys\u0142awem Bartoszewskim wok\u00f3\u0142 jego ksi\u0105\u017cki „O \u017begocie”. Barwnie opowiada\u0142 o Ciotce, jak nazywali Zofi\u0119 Kossak wsp\u00f3\u0142pracownicy, o jej niefrasobliwo\u015bci w konspirowaniu, ale te\u017c o jej brawurze. Powie\u015bci i innych jej ksi\u0105\u017cek nie znam w og\u00f3le, nie przebi\u0142y si\u0119 do mojego pokolenia, zamierzam po nie si\u0119gn\u0105\u0107, zw\u0142aszcza teraz, bogatszy w wiedz\u0119 o jej fascynuj\u0105cym, \u017ceby nie powiedzie\u0107 filmowym \u017cyciu.<\/p>\n

To, co mnie, po lekturze ksi\u0105\u017cki Jurga\u0142y-Jureczki porusza najbardziej to ko\u0144ce r\u00f3\u017cnych \u015bwiat\u00f3w, w kt\u00f3rych \u017cy\u0142a Zofia Kossak. Zmiany epok i historii, kt\u00f3re dokonywa\u0142y si\u0119 nie tylko na jej oczach, ale kt\u00f3rych by\u0142a i \u015bwiadkiem i uczestnikiem. Pi\u0119kny r\u00f3d Kossak\u00f3w, nie tylko malarzy, r\u00f3wnie\u017c pisarek – Magdalena Samozwaniec, Pawlikowska-Jasnorzewska, czy cho\u0107by \u017cona Witkacego. Ich posiad\u0142o\u015bci, dwory, maj\u0105tki, krewni bogaci i biedni, dobrzy gospodarze i utracjusze. Zarz\u0105dzanie ziemi\u0105. Podr\u00f3\u017ce. Kszta\u0142cenie. Ile kryje si\u0119 za tymi has\u0142ami. A potem historia przetacza si\u0119 przez Kresy, pl\u0105druje dobytki, rozkrada bi\u017cuteri\u0119, wyrzuca ksi\u0105\u017cki na bruk, buciory odbija w r\u0119kopisach. Zaczyna si\u0119 w\u0119dr\u00f3wka, a w\u0142a\u015bciwie w\u0119dr\u00f3wki. A p\u00f3\u017aniej wojna i kolejne dramaty. Nie m\u00f3wi\u0105c o tych osobistych. Zofia Kossak trafia w r\u0119ce gestapo. Jest ju\u017c uznan\u0105 i poczytn\u0105 pisark\u0105. Przesz\u0142a wiele. A najgorsze dopiero si\u0119 zaczyna. P\u00f3\u017aniej jest Auschwitz, kt\u00f3ry zawsze kaza\u0142a oddziela\u0107 od O\u015bwi\u0119cimia. Tam piek\u0142o i r\u00f3\u017cne powojenne g\u0142osy – niekt\u00f3re wi\u0119\u017aniarki uwa\u017ca\u0142y, \u017ce nosi\u0142a si\u0119 jak kr\u00f3lowa, \u017ce zadbano, \u017ceby niczego jej nie brakowa\u0142o. A p\u00f3\u017aniej wolno\u015b\u0107 i jej brak, bo oto okazuje si\u0119 jest niewygodna. Berman ostrzega j\u0105, \u017ce lepiej, je\u017celi wyjedzie z Polski. Wyje\u017cd\u017ca, ale i na emigracji zaczyna si\u0119 od nienawi\u015bci, bo kto\u015b napisa\u0142, \u017ce by\u0142a sekretark\u0105 Bieruta (co oczywi\u015bcie nie by\u0142o prawd\u0105), zaszywa si\u0119 na farmie w Kornwalii i zajmuje rolnictwem. Oczywi\u015bcie nie przestaje pisa\u0107. Jej ksi\u0105\u017cki zdoby\u0142y jeszcze przed wojn\u0105 zachodnie rynki. By\u0142a cz\u0119sto t\u0142umaczon\u0105 pisark\u0105. Teraz te\u017c usi\u0142uje \u017cy\u0107 po swojemu. Jednak wraca do Polski. I zn\u00f3w… Bo przecie\u017c wpada w sam \u015brodek peerelowskiej propagandy i cenzury, ona pisarka chrze\u015bcija\u0144ska, katoliczka, skupiona na swojej wierze (jednak nie bigotka). I zn\u00f3w pos\u0105dzenia, bo zdaniem wielu wydaje na smyczy PAX-u. Pr\u00f3ba ocalenia godno\u015bci i \u017cycia w zgodzie z sob\u0105. I ci\u0105gle jej niejednoznaczne albo zbyt jednoznaczne stanowiska. Uczciwa do b\u00f3lu dobra chrze\u015bcijanka traktowana coraz bardziej z przymru\u017ceniem oka, nawet przez rodzin\u0119. Pawlikowska-Jasnorzewska jej nie znosi. Inni Kossakowie te\u017c wypowiadaj\u0105 si\u0119 z ironi\u0105. Wsp\u00f3\u0142czesna historia Polski pokazana jest w tej ksi\u0105\u017cce przez pryzmat biografii Zofii Kossak i daje do my\u015blenia. Zasmuca. A\u017c dziwne, \u017ce nikt dot\u0105d nie nakr\u0119ci\u0142 o niej filmu. Przecie\u017c to wa\u017cna posta\u0107 i wa\u017cna rodzina. A\u017c si\u0119 prosi.<\/p>\n

Ta druga Zofia, o kt\u00f3rej my\u015bl\u0119, to tytu\u0142owa bohaterka filmu Ryszarda Czekalskiego. Przygotowuj\u0105c si\u0119 do kolejnego spotkania z cyklu „Baga\u017ce kultury” w Teatrze \u017bydowskim, po\u015bwi\u0119conego tym razem Ryszardzie Hanin obejrza\u0142em wa\u017cne jej filmy i przypomnia\u0142em sobie po raz kolejny jej wielk\u0105 rol\u0119 w filmie Jana \u0141omnickiego „Jeszcze tylko ten las” (gdzie jest na ekranie omal ca\u0142y czas z dziewi\u0119cioletni\u0105 dziewczynk\u0105, zagra\u0142a j\u0105 Joanna Friedman, kt\u00f3ra by\u0142a na naszym spotkaniu).<\/p>\n

A poniewa\u017c wcze\u015bniej nie widzia\u0142em filmu „Zofia” z 1976 roku z jej nagrodzon\u0105 na kilku festiwalach rol\u0105, postanowi\u0142em t\u0119 zaleg\u0142o\u015b\u0107 nadrobi\u0107. Dziwi\u0119 si\u0119, dlaczego dzisiaj ten film jest tak ma\u0142o znany. Ryszarda Hanin gra tu pensjonariuszk\u0119 domu opieki, kt\u00f3ra odk\u0142ada pieni\u0105dze na lepsze \u017cycie swojej c\u00f3rki i jej rodziny, kt\u00f3ra w\u0142a\u015bnie przeprowadza si\u0119 do nowego mieszkania w bloku. Oczywi\u015bcie, tak Zofia my\u015bli, zamieszka z nimi jak tylko si\u0119 urz\u0105dz\u0105.<\/p>\n

Kobieta, dosy\u0107 introwertyczna a w\u0142a\u015bciwie kompletne outsiderka stroni\u0105ca od jakiegokolwiek towarzystwa pr\u00f3buje wszelkimi sposobami zarobi\u0107 jakie\u015b pieni\u0105dze. Przez przypadek zostaje zaanga\u017cowana do statystowania w filmie, jest modelk\u0105 na ASP, zbiera butelki, kt\u00f3re potem oddaje do skupu. Do zwitka banknot\u00f3w zrolowanych gumk\u0105 dok\u0142ada kolejne. W ko\u0144cu, zamiast skorzysta\u0107 z zaproszenia starszego samotnego m\u0119\u017cczyzny, aby sp\u0119dzi\u0107 z nim \u015bwi\u0119ta, postanawia pojecha\u0107 do rodziny. I tu zaczyna si\u0119 jej dramat. Nic nie jest tak jak sobie wyobra\u017ca\u0142a. Rozumie, \u017ce w tym domu nie ma dla niej miejsca.<\/p>\n

I w tym miejscu Czekalski kr\u0119ci scen\u0119 (bo czyta si\u0119 j\u0105 jak w\u0142a\u015bciwie jedn\u0105), kt\u00f3ra jest wstrz\u0105saj\u0105ca i zapada w pami\u0119\u0107 na d\u0142ugo. Scen\u0119 w\u0142a\u015bciwie wbrew wszelkim filmowym regu\u0142om, a przez to w\u0142a\u015bnie bardzo filmow\u0105. Zofia siada w pustej restauracji. Kelner (Zdzis\u0142awa Maklakiewicz) proponuje wigilijne dnia. Zofia chce szampana. Pyta, jaki jest. – Mo\u017ce by\u0107 radziecki albo francuski. Radziecki jest lepszy, a francuski dro\u017cszy. – T\u0142umaczy kelner. Jasne, jest \u015brodek PRL-u, 76 rok. Zofia zamawia francuskiego. Na stole pojawiaj\u0105 si\u0119 dania, jest szampan, a po chwili do sali wchodzi cyga\u0144ska orkiestra. S\u0105 coraz bli\u017cej. Stoj\u0105 wok\u00f3\u0142 Zofii, w\u0142a\u015bciwie jakby w\u0142azili na st\u00f3\u0142, osaczaj\u0105 t\u0119 kobiet\u0119. Kelner rozlewa w\u00f3dk\u0119, sam pije ukradkiem. To, co maluje si\u0119 na twarzy Hanin w tej scenie naprawd\u0119 nie wychodzi mi z g\u0142owy od kilku dni. Jest tam wszystko. Od rado\u015bci przez rozczarowanie po desperack\u0105 ch\u0119\u0107 ucieczki. Zofia je, orkiestra gra i pije. Inny re\u017cyser ju\u017c sko\u0144czy\u0142by t\u0119 scen\u0119, a Czekalski dopiero j\u0105 rozkr\u0119ca, roz\u015bwidrowuje, jedna melodia, druga, trzecia, urwana, i ju\u017c widz ma ochot\u0119 uciec z tego sto\u0142u, a Zofia wci\u0105\u017c tam jest i muzykanci s\u0105. Graj\u0105 do upad\u0142ego. I nagle Zofia wstaje, idzie sal\u0105, ale to ju\u017c nie jest sala restauracji tylko d\u0142ugi peron dworca. Orkiestra idzie z ni\u0105, gra dalej, kobieta wsiada do poci\u0105gu, w\u0142a\u015bciwie kelner j\u0105 tam wprowadza, \u015bciska j\u0105, ca\u0142uje, orkiestra nie przestaje gra\u0107 i ju\u017c chce si\u0119, \u017ceby ta scena si\u0119 sko\u0144czy\u0142a, ale nie ko\u0144czy, zawija jeszcze, obraca si\u0119, oberkuje. My\u015bl\u0119 o tej Zofii i my\u015bl\u0119. I o polskim kinie. O tym, jak\u0105 mia\u0142o odwag\u0119 w kreowaniu j\u0119zyka filmowego. I my\u015bl\u0119 o Ryszardzie Hanin, jak bardzo kino nie umia\u0142o jej wykorzysta\u0107. Z r\u00f3l, kt\u00f3ra mnie najbardziej zapad\u0142y w pami\u0119\u0107 wymieni\u0142bym jeszcze te w filmach „Gra”, no i oczywi\u015bcie u Stanis\u0142awa R\u00f3\u017cewicza w „Drzwiach w murze”. I zn\u00f3w pytanie, dlaczego kino nie wykorzysta\u0142o p\u00f3\u017aniej Wandy Neumann, znakomitej aktorki, kt\u00f3ra gra\u0142a w tym filmie jej c\u00f3rk\u0119. Ucieszy\u0142em si\u0119, b\u0119d\u0105c ca\u0142\u0105 ubieg\u0142oroczn\u0105 wiosn\u0119 w Gda\u0144sku, kiedy na jednym ze spotka\u0144 autorskich, na kt\u00f3rym by\u0142em, pani Neumann czyta\u0142a fragmenty ksi\u0105\u017cki. Ucieszy\u0142em si\u0119, \u017ce w og\u00f3le mam okazj\u0119 zobaczy\u0107 j\u0105 z bliska.<\/p>\n

A skoro R\u00f3\u017cewicz, to wci\u0105\u017c Tadeusz, brat Stanis\u0142awa. Zagl\u0105dam do jego wierszy. Wczoraj w „Du\u017cym Formacie” \u015bwietna, cho\u0107 skromna rozmowa Kasi Bielas z Hann\u0105 Krall. Rozmow\u0119 ko\u0144czy fragment monologu R\u00f3\u017cewicza z drugiego wydania „Bia\u0142ej Marii” Hanny Krall:<\/p>\n

Jutro sko\u0144cz\u0119 dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat.<\/em><\/p>\n

W osiemdziesi\u0105te dziewi\u0105te urodziny umar\u0142 m\u00f3j syn.<\/em><\/p>\n

Miesi\u0105c po synu umar\u0142 m\u00f3j m\u0142odszy brat.<\/em><\/p>\n

Ju\u017c tylko si\u0119 \u017cegnam.<\/em><\/p>\n

Z Kafk\u0105 po\u017cegna\u0142em si\u0119.<\/em><\/p>\n

Z Dostojewskim.<\/em><\/p>\n

Z kt\u00f3rym zaprzyja\u017ani\u0142em si\u0119 nie wiem po co, chyba<\/em><\/p>\n

niepotrzebnie, ale ju\u017c trudno, ju\u017c si\u0119 po\u017cegna\u0142em. <\/em><\/p>\n

Z Raskolnikowem bez \u017calu, a z To\u0142stojem z \u017calem,<\/em><\/p>\n

ale mimo wszystko.<\/em><\/p>\n

I z Nietzschem.<\/em><\/p>\n

Mia\u0142em go w lesie ze sob\u0105… jestem jeszcze niewczesny,<\/em><\/p>\n

czyta\u0142em w lesie, niekt\u00f3rzy po\u015bmiertnie<\/em><\/p>\n

rodz\u0105 si\u0119. No tak, i z Nietzschem.<\/em><\/p>\n

Najgorsze by\u0142y wszy. <\/em><\/p>\n

Jest kilka gatunk\u00f3w, s\u0105 wszy zwyczajne, na g\u0142owie<\/em><\/p>\n

i pod pachami, te takie z\u0142e jeszcze nie s\u0105.<\/em><\/p>\n

Na jajach. Te s\u0105 najgorsze. Tylko te w lesie mieli\u015bmy.<\/em><\/p>\n

O nim?<\/em><\/p>\n

O nim nie…<\/em><\/p>\n

Nie powiem. Nic. Nie.<\/em><\/p>\n

Ta \u015bmier\u0107. Straszna jego.<\/em><\/p>\n

Nie. <\/em><\/p>\n

Nie o nim.<\/em><\/p>\n

I prosz\u0119 ju\u017c wyj\u015b\u0107 z tych mrok\u00f3w. W jasno\u015b\u0107, w \u015bwiat\u0142o.<\/em><\/p>\n

Reszt\u0119 \u017cycia trzeba w jasno\u015bci prze\u017cy\u0107.<\/em><\/p>\n

(fragment „Bia\u0142ej Marii”, \u015awiat Ksi\u0105\u017cki, 2014)<\/em><\/p>\n

PS<\/strong><\/p>\n

Moja powie\u015b\u0107 „Z\u0142odzieje koni” jest ju\u017c r\u00f3wnie\u017c w formatach e-book, do kupienia np. tutaj:<\/p>\n

e-book<\/a><\/p>\n

Po majowym weekendzie powinna ju\u017c by\u0107 dost\u0119pna w wi\u0119kszo\u015bci ksi\u0119gar\u0144. Aktualne recenzje w linkach pod kategori\u0105 „Z\u0142odzieje koni”.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce mniej wi\u0119cej w tym samym czasie my\u015bla\u0142em o dw\u00f3ch Zofiach. Przede wszystkim o Kossak-Szczuckiej, czytaj\u0105c „Zofi\u0119 Kossak. Opowie\u015b\u0107 biograficzn\u0105” Joanny Jurga\u0142y-Jureczki, wydan\u0105 niedawno przez PWN. Zna\u0142em troch\u0119 z wojennej biografii Kossak-Szczuckiej, oczywi\u015bcie jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 w \u017begocie,[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1,14,6,15,16],"tags":[],"class_list":["post-2509","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii","category-film","category-ksiazki","category-muzyka","category-teatr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2509","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2509"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2509\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2524,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2509\/revisions\/2524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2509"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2509"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2509"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}