{"id":2255,"date":"2014-01-21T22:34:21","date_gmt":"2014-01-21T22:34:21","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=2255"},"modified":"2014-01-22T14:31:16","modified_gmt":"2014-01-22T14:31:16","slug":"zycie-tytul-tymczasowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=2255","title":{"rendered":"\u017bycie. Tytu\u0142 tymczasowy"},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Bardzo czeka\u0142em na autobiograficzn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Irit Amiel „\u017bycie. Tytu\u0142 tymczasowy”, m\u00f3wi\u0142a mi o niej przed rokiem w Izraelu. Znam Irit i jej ksi\u0105\u017cki, to jak pracuje nad ich form\u0105, by\u0142em ciekawy, jak opowie swoje \u017cycie. By\u0142em pewny, \u017ce opowie je bez patosu, bez mitologizowania, \u017ce znajdzie spos\u00f3b na relacj\u0119 z Ocalenia, kt\u00f3ra uderzy nie prosz\u0105c o wsp\u00f3\u0142czucie. „\u017bycie. Tytu\u0142 tymczasowy” wysz\u0142o po cichu, w wydawnictwie Czu\u0142y Barbarzy\u0144ca Press, a – jestem pewny – b\u0119dzie o tej ksi\u0105\u017cce g\u0142o\u015bno, b\u0119dzie d\u0142ugo \u017cy\u0142a, b\u0119dziemy do niej wraca\u0107, b\u0119dziemy si\u0119 na niej uczy\u0107 – nie historii, ale w\u0142a\u015bnie si\u0142y przetrwania, kt\u00f3ra jest w cz\u0142owieku wbrew jemu samemu, a tak\u017ce ogromnej afirmacji \u017cycia, kt\u00f3rej zazwyczaj nie dopuszczamy do g\u0142osu, nad kt\u00f3r\u0105 nie pracujemy, jakby\u015bmy naprawd\u0119 nie umieli dostrzec.<\/p>\n

Wpad\u0142em w ksi\u0105\u017ck\u0119 Irit Amiel nie tylko z ch\u0119ci poznania jej biografii. Wpad\u0142em dlatego, \u017ce m\u00f3wi\u0142a o mnie, o Tobie, kt\u00f3ry b\u0119dziesz czyta\u0107. M\u00f3wi w niej o sobie: „Twoje pokolenie przemija i nadchodz\u0105 nowe. Czas trawi i zaciera przesz\u0142o\u015b\u0107. Z up\u0142ywam lat wszystko blednie i zmienia si\u0119 w wytart\u0105 p\u0142ask\u0105 klisz\u0119”. M\u00f3wi w drugiej osobie. Stawia wi\u0119c Czytelnika na swoim miejscu. Darowuje mu swoje \u017cycie nie tylko w formie opowie\u015bci o nim ale pozwala mu by\u0107 sob\u0105. Czytaj\u0105c trudno nie pomy\u015ble\u0107, co by\u0142oby gdybym to ja by\u0142 na miejscu Irit. Przez 230 stron, trzy wieczory i kilkadziesi\u0105t lat jej \u017cycia to ja by\u0142em Irit Amiel. To by\u0142o moje \u017cycie. Z t\u0105 niesubteln\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce by\u0142em Irit w najbardziej bezpieczny ze sposob\u00f3w. Czytaj\u0105c w wygodnym mieszkaniu, w wolnym kraju (chocia\u017c nadal nie wolnym od uprzedze\u0144 i ksenofobii), tak naprawd\u0119 nie mog\u0105c sobie przecie\u017c wyobrazi\u0107, co czu\u0142a ta pi\u0119kna ma\u0142a dziewczynka Irka, kt\u00f3ra wychowana w dobrym domu w Cz\u0119stochowie z rodzicami musi przenie\u015b\u0107 si\u0119 do getta. A potem, kiedy jest ju\u017c tak beznadziejnie, \u017ce nie ma nawet s\u0142owa pozwalaj\u0105cego to opisa\u0107 (bo w „beznadziei” wci\u0105\u017c tkwi „nadzieja”), jakim\u015b nadludzkim wysi\u0142kiem ojciec decyduje si\u0119 Irk\u0119 wypchn\u0105\u0107 z getta przez dziur\u0119, wiedz\u0105c przecie\u017c, \u017ce to rozstanie. Kto\u015b j\u0105 sobie podaje, ci\u0105gnie w swoj\u0105 stron\u0119 i nagle znajduje si\u0119 w \u015bwiecie aryjskim, w bezpieczniejszym mieszkaniu, a na miejscu dziury zanim zd\u0105\u017cy si\u0119 zorientowa\u0107 wisi ju\u017c obraz Matki Boskiej. Ale przecie\u017c wr\u00f3ci jeszcze do getta. Jej tu\u0142aczka nie jest daleka od tego, co opisa\u0142 Kosi\u0144ski w „Malowanym ptaku”, jej samotno\u015b\u0107 nie jest daleka od tego, co opisa\u0142 Uri Orlev w „Wyspie na ulicy Ptasiej”. Od tej chwili, a przecie\u017c doros\u0142a by\u0142a ju\u017c wcze\u015bniej, b\u0119dzie zdana wy\u0142\u0105cznie na siebie, szybko zrozumie, \u017ce ma instynkt, kt\u00f3ry pozwala przetrwa\u0107 i szcz\u0119\u015bcie do zbieg\u00f3w okoliczno\u015bci, bez kt\u00f3rych nie ma Ocalenia. Kilkakrotnie zachowuje si\u0119 jak doros\u0142a decyduj\u0105c si\u0119 zmieni\u0107 bieg wydarze\u0144. Mog\u0142a znale\u017a\u0107 si\u0119 w nies\u0142awnym Hotelu Polskim, ale czu\u0142a – jakby kto\u015b j\u0105 stale prowadzi\u0142. Takich wypadk\u00f3w by\u0142o wi\u0119cej.<\/p>\n

Patrzy na siebie, tamt\u0105 dziewczynk\u0119 i sama nie do ko\u0144ca rozumie. „Jestem pe\u0142na podziwu dla ciebie” – pisze. I dalej: <\/p>\n

<\/p>\n

„Wiele spraw, dat i miejsc ju\u017c si\u0119 zaciera w twojej pami\u0119ci po siedemdziesi\u0119ciu latach, ale kilka jeszcze dobrze pami\u0119tasz”. A jakie to wspomnienia?<\/p>\n

<\/p>\n

„Od tamtej chwili mija blisko siedemdziesi\u0105t lat, ale zawsze, st\u0105paj\u0105c po roz\u017carzonym, pal\u0105cym stopy nadbrze\u017cnym piasku, nie mo\u017cesz uciec przed bosymi stopami twojego ojca w niegaszonym wapnie, wysypanym zgodnie z niemieck\u0105 higien\u0105 w bydl\u0119cym wagonie p\u0119dz\u0105cym do Treblinki”.<\/p>\n

I to zdanie, od kt\u00f3rego nie mo\u017cna si\u0119 uwolni\u0107: „Dzieci\u0144stwo to dla ciebie stracony \u015bwiat”.<\/p>\n

A jednak nie. Ca\u0142a ta ksi\u0105\u017cka jest o tamtym \u015bwiecie. By\u0142 obecny w\u0142a\u015bciwie stale. Kiedy po ponaddwuletniej podr\u00f3\u017cy, a trzeba by j\u0105 nazwa\u0107 gehenn\u0105, trafia w ko\u0144cu do Izraela (po obozie dla nielegalnych imigrant\u00f3w na Cyprze, i po obozie w izraelskim Atlit), bezustannie zmaga si\u0119 z tamtym \u015bwiatem. Kiedy przyp\u0142ywa do Izraela okazuje si\u0119, \u017ce nikt jej – ani innych imigrant\u00f3w st\u0105d – tutaj nie oczekuje. Pisze Irit: „Dla sabr\u00f3w urodzonych ju\u017c w Palestynie jeste\u015bmy bardziej ni\u017c obcy – brzydcy, dalecy i niezrozumiali. Oni s\u0105 przecie\u017c wysportowani, dobrze wykarmieni, pi\u0119knie opaleni, ta\u0144cz\u0105 hor\u0119 i krakowiaka, \u015bpiewaj\u0105 ch\u00f3rem rosyjskie melodie, zgrabnie wype\u0142nione hebrajskimi tekstami wzi\u0119tych poet\u00f3w. Nie maj\u0105 z wami nawet wsp\u00f3lnego j\u0119zyka. Dla ich rodzic\u00f3w, pionier\u00f3w urodzonych po wi\u0119kszej cz\u0119\u015bci w polskich, rosyjskich, ukrai\u0144skich i w\u0119gierskich wioskach, sztetlach i stolicach, jeste\u015bcie zbyt podobni do ich bliskich, opuszczonych w Europie, kt\u00f3r\u0105 kiedy\u015b zostawili, uwiedzeni syjonistyczn\u0105 ide\u0105. Niech\u0119tnie, ale otwieraj\u0105 swoje domy i dziel\u0105 swoje skromne \u017cycie z obcymi. Rozczarowani, \u017ce to wy, a nie ich krewni, kt\u00f3rych ju\u017c nie ma, pytaj\u0105 podst\u0119pnie:<\/p>\n

– No, to jak uda\u0142o ci si\u0119 prze\u017cy\u0107? By\u0142e\u015b kapo? W Judenracie? A mo\u017ce by\u0142a\u015b niemieck\u0105 dziwk\u0105? – To dlaczego twoi rodzice nie przyjechali tu i nie uciekli przed niemieck\u0105 zaraz\u0105? Aaa, siedzieli sobie na sadle, na mi\u0119snym garnku, tak jak kiedy\u015b w Egipcie, co?<\/p>\n

(…) W diasporze jest si\u0119 \u017bydem, w Nowym Kraju natomiast Rumunem, Rosjaninem, Jeme\u0144czykiem, Maroka\u0144czykiem, Polakiem, Etiopczykiem. I tak b\u0119dzie zawsze”.<\/p>\n

Ten Stary Kraj staje si\u0119 mimo to baga\u017cem, kt\u00f3rego nie spos\u00f3b si\u0119 pozby\u0107. Jakby przylgn\u0105\u0142 gdzie\u015b na dnie duszy i nie pozwoli\u0142 si\u0119 odklei\u0107. Cz\u0119stochowa, Warszawa, Pocieszna G\u00f3rka… Nieszcz\u0119sny szeleszcz\u0105cy j\u0119zyk dzieci\u0144stwa, kt\u00f3rego nie mo\u017cna zapomnie\u0107. Zawsze si\u0119 odnajdzie g\u0142upia piosenka albo patriotyczny wiersz, albo dzieci\u0119ca rymowanka. Zawsze pojawi si\u0119 jaki\u015b fragment przesz\u0142o\u015bci. Nowy Kraj, czyli Izrael zmienia to\u017csamo\u015b\u0107 i j\u0119zyk. Irka Librowicz staje si\u0119 Irit, po m\u0119\u017cu, kt\u00f3ry jest maroka\u0144skim Izraelczykiem i te\u017c nie zrozumie jej przesz\u0142o\u015bci, ma teraz nazwisko Amiel. Zach\u0142annie uczy si\u0119 hebrajskiego. Zreszt\u0105 w my\u015bl polityki: Hebrajczyku m\u00f3w po hebrajsku. Pracuje w kibucu, to by\u0142 te\u017c jej wyb\u00f3r, aby nie obarcza\u0107 sob\u0105 rodziny w Tel Awiwie, mija czas, rodz\u0105 si\u0119 dzieci, a ona jest przecie\u017c Irit Amiel. Wszystko na nowo? To dlaczego pisze nagle o narodzinach c\u00f3rki Dity: „\u0141adna, zgrabna i pewna siebie, rodzi si\u0119 w innej rodzinie, gdzie jest ju\u017c starszy brat, zawsze gotowy wyci\u0105gn\u0105\u0107 do niej pomocn\u0105 d\u0142o\u0144, chocia\u017c sam prze\u017cywa nielekkie dzieci\u0144stwo z matk\u0105 nieraz na granicy depresji i rozpaczy, z niezagojon\u0105 blizn\u0105 wczesnego sieroctwa, osmalon\u0105 drug\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105”.<\/p>\n

„Osmaleni” – to termin, kt\u00f3ry ona wymy\u015bli\u0142a, opisuj\u0105c tych, kt\u00f3rzy Ocaleli z Zag\u0142ady. „Niedopa\u0142ki” – jak powiedzia\u0142a mi w jednej z rozm\u00f3w inna Ocalona, z podobnym \u017cyciorysem. Ale Irit Amiel o tej swojej rozpaczy i depresji pisze w\u0142a\u015bciwie tylko to jedno zdanie. Na ka\u017cdej z kartek tej ksi\u0105\u017cki walczy nie o wsp\u00f3\u0142czucie ale o nadanie biblijnego znaczenia, jakiej\u015b formy przypowie\u015bci biblijnej. To, co si\u0119 zdarzy\u0142o to przecie\u017c by\u0142a Apokalipsa. By\u0107 mo\u017ce czuje, \u017ce jest winna swoim bliskim ich now\u0105 obecno\u015b\u0107. Musi wymienia\u0107 ich imiona. Najbardziej wstrz\u0105saj\u0105ce jest to jak o nich pisze.<\/p>\n

„Masz chyba sze\u015b\u0107 lat i bawisz si\u0119 w rodzin\u0119 z siedmioletnim Luckiem w twoim r\u00f3\u017cowym pokoiku. \u015apiewacie sobie rymowane piosenki(…) A potem jeste\u015b mam\u0105, kt\u00f3ra akurat musi i\u015b\u0107 do pracy, tak jak ciocia Balbina, a Lucek tat\u0105. On lubi si\u0119 bawi\u0107 lalkami, ale w domu wstydzi si\u0119 swych r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w i tylko u ciebie mo\u017ce bawi\u0107 si\u0119 nimi do woli(…) A potem zapomnisz, porwana zabaw\u0105 z Luckiem, kt\u00f3ry jeszcze nie wie, \u017ce za cztery lata pojedzie osierocony do Treblinki, \u017ceby zadusi\u0107 si\u0119 na \u015bmier\u0107 dieselowskim niemieckim gazem. B\u0119dzie sta\u0142 nagi, dwunastoletni, w komorze gazowej, w\u015br\u00f3d obcych nagich ludzi z tego schronu, gdzie wcze\u015bniej bardzo kochaj\u0105cy rodzice ukryj\u0105 go, \u017ceby uchroni\u0107 przed wyw\u00f3zk\u0105. Ale na razie Leon i Natka, twoi rodzice, wychodz\u0105 sobie spokojnie z sypialni, oboje w szlafrokach, zarumienieni i szcz\u0119\u015bliwi, r\u00f3wnie\u017c nie\u015bwiadomi swego makabrycznego losu”.<\/p>\n

Bo ta opowie\u015b\u0107 ma dwa czasy – \u017cycia i \u015bmierci. Szcz\u0119\u015bcia i fatum. Te czasy nie nast\u0119puj\u0105 po sobie, one dziej\u0105 si\u0119 r\u00f3wnolegle. Matka z ojcem wci\u0105\u017c wychodz\u0105 z pokoju w szlafrokach, tak samo jak wci\u0105\u017c nie maj\u0105 najmniejszej szansy na prze\u017cycie.<\/p>\n

Osmalony – czego dowiaduj\u0119 si\u0119 z tej ksi\u0105\u017cki – \u017cyje tymi dwoma czasami. One si\u0119 wci\u0105\u017c i wci\u0105\u017c dziej\u0105, zap\u0119tlaj\u0105, odtwarzaj\u0105.<\/p>\n

Nawet m\u0105\u017c Irit, kt\u00f3ry nie rozumie, co tak naprawd\u0119 j\u0105 spotka\u0142o, bo nikt poza tymi, kt\u00f3rzy do\u015bwiadczyli nie mo\u017ce tego zrozumie\u0107, \u017cyje dwoma czasami. Bo Irit owdowia\u0142a – jej m\u0105\u017c ma Alzheimera, zgubi\u0142 pami\u0119\u0107. \u017byje i nie \u017cyje r\u00f3wnocze\u015bnie. To wci\u0105\u017c jej przystojny m\u0105\u017c, z kt\u00f3rym \u0142\u0105czy\u0142 j\u0105 ogie\u0144, nawet w p\u00f3\u017anych latach odkrywali siebie wci\u0105\u017c na nowo. Ale „po tym jak Chuzy staje si\u0119 kalek\u0105, a ty wdow\u0105 z umieraj\u0105cym powoli m\u0119\u017cem, zrywasz niemal wszystkie kontakty towarzyskie. Chodzisz sobie po ulicach w czarnym kapeluszu i ciemnych okularach, \u017ceby przypadkiem nikt ze znajomych ci\u0119 nie pozna\u0142”.<\/p>\n

Bo czym jest \u017cycie? Przecie\u017c to tylko tytu\u0142 tymczasowy. A tych czas\u00f3w mo\u017ce by\u0107 wi\u0119cej ni\u017c dwa. I nas mo\u017ce by\u0107 wi\u0119cej. Dlatego Irit Amiel pisze o sobie, a w\u0142a\u015bciwie do siebie: <\/p>\n

<\/p>\n

„Jedna tkwi w drugiej, a wszystkie we mnie. \u017badna nie jest mi obca. W ka\u017cdej chwili mog\u0119 przywo\u0142a\u0107 ka\u017cd\u0105 Irk\u0119. I tylko dopiero teraz, u samego schy\u0142ku mojego niespodziewanie d\u0142ugiego \u017cycia, mog\u0119 pisa\u0107 o tobie \u2013 mnie jedenastoletniej \u2013 samotnej w tej nieistniej\u0105cej ju\u017c wsi”.<\/p>\n

Bo d\u0142ugo pisa\u0107 nie mog\u0142a. Ale nie, ta ksi\u0105\u017cka nie jest jej terapi\u0105. To czu\u0107, \u017ce nie ma takiej roli ani celu. Mo\u017ce to po prostu jedyne wyj\u015bcie? Bo co ma zrobi\u0107 Ten, kt\u00f3ry Ocala\u0142 je\u015bli nie ocali\u0107 tych, kt\u00f3rzy uratowa\u0107 si\u0119 nie mogli? Czy literatura ma si\u0142\u0119 uwra\u017cliwiania? Wierz\u0119, \u017ce tak. Czy mo\u017ce zmieni\u0107 \u015bwiat? \u015awiat zmienia si\u0119 sam. „I sk\u0142ada si\u0119 tak, \u017ce akurat w siedemdziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 akcji wysiedle\u0144czej w cz\u0119stochowskim du\u017cym getcie, kiedy zabrano twoich rodzic\u00f3w, a ich pradziadk\u00f3w do Treblinki, dwoje z twoich izraelskich wnuk\u00f3w ze swoim muzycznym zespo\u0142em Monti Fiori wyje\u017cd\u017ca do Berlina. I tam z wielkim powodzeniem zabawiaj\u0105 w\u0142oskim programem niemieck\u0105 m\u0142odzie\u017c. To znaczy izraelskie prawnuki twoich polsko-\u017cydowskich rodzic\u00f3w zabawiaj\u0105 wnuk\u00f3w i prawnuk\u00f3w ich niemieckich morderc\u00f3w. A dlaczego ja widz\u0119 w tym rodzaj naszego zwyci\u0119stwa?”<\/p>\n

Ale chc\u0119 tylko jeszcze doda\u0107, \u017ce Irit Amiel opowiadaj\u0105c o sobie na ka\u017cdej z kart zabija patos, zabija go poczuciem humoru, u\u015bmiechem i afirmacj\u0105. Bo – jak pisze – jej „ojciec Leon, syn Szlomy, zrodzony roku 1899, nie wie, \u017ce jesieni\u0105 roku 1942 wpycha w czarn\u0105 szpar\u0119 mi\u0119dzy pewn\u0105 \u015bmierci\u0105 a s\u0142ab\u0105 szans\u0105 na \u017cycie” dwoje wnuk\u00f3w, sze\u015bcioro prawnuk\u00f3w, dwoje praprawnuk\u00f3w i J\u0105, „zrodzon\u0105 dwukrotnie”.<\/p>\n

Moja rozmowa z Irit Amiel jest wci\u0105\u017c dost\u0119pna tutaj na blogu, w dziale „Kartki na kultur\u0119”.<\/p>\n

A sam, b\u0119d\u0105c przekonanym, \u017ce mamy do czynienia z ksi\u0105\u017ck\u0105 wybitn\u0105, nie tylko namawiam do jej lektury, ale wr\u0119cz uwa\u017cam, \u017ce jest konieczna. Co wi\u0119cej mo\u017cemy dzisiaj zrobi\u0107?<\/p>\n

(Irit Amiel „\u017bycie. Tytu\u0142 tymczasowy”<\/strong>, Czu\u0142y Barbarzy\u0144ca Press, Warszawa 2014, redakcja Agnieszka Pi\u015bkiewicz)<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bardzo czeka\u0142em na autobiograficzn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 Irit Amiel „\u017bycie. Tytu\u0142 tymczasowy”, m\u00f3wi\u0142a mi o niej przed rokiem w Izraelu. Znam Irit i jej ksi\u0105\u017cki, to jak pracuje nad ich form\u0105, by\u0142em ciekawy, jak opowie swoje \u017cycie. By\u0142em pewny, \u017ce opowie je[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6],"tags":[],"class_list":["post-2255","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ksiazki"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2255","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2255"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2255\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2260,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2255\/revisions\/2260"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2255"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2255"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2255"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}