Dzisiaj oddaj\u0119 g\u0142os. Poniewa\u017c El\u017cbieta Binswanger-Stefa\u0144ska przes\u0142a\u0142a mi bardzo ciekawy, jednak obszerny tekst, postanowi\u0142em dzisiaj milcze\u0107, a odda\u0107 g\u0142os El\u017cbiecie.<\/p>\n
Kanon na nowy blog, odcinek 16<\/strong><\/p>\n El\u017cbieta Binswanger-Stefa\u0144ska<\/strong>, dziennikarka<\/p>\n Pi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek<\/p>\n Tydzie\u0144 temu dosta\u0142am od Remka mail:<\/p>\n „Czy masz ochot\u0119 poda\u0107 mi pi\u0119\u0107 tytu\u0142\u00f3w najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na Ciebie, Twoje \u017cycie albo Twoj\u0105 prac\u0119, mo\u017ce stosunek do \u015bwiata, z ew. jednozdaniowym wyja\u015bnieniem, dlaczego ten tytu\u0142 akurat.”<\/p>\n …i odt\u0105d czuj\u0119 si\u0119 jak Brigitte Bardot duszona przez t\u0142um wielbicieli w filmie „\u017bycie prywatne”, ka\u017cdy co\u015b krzyczy, ka\u017cdy chce si\u0119 do mnie dopcha\u0107… I jak tu wybra\u0107 pi\u0105tk\u0119 gdy taki nat\u0142ok?<\/p>\n Bo ja jestem prosz\u0119 pana tym, co Niemcy nazywaj\u0105 z niemieck\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o precyzj\u0119 „B\u00fcchernarr”. Grzeczne s\u0142ownikowe t\u0142umaczenie „biblioman” nie oddaje powagi tudzie\u017c wagi przypad\u0142o\u015bci, to musi by\u0107 prawdziwy germa\u0144ski „Narr”, czyli wariat, szaleniec, pojeb… B\u00fcchernarr to kto\u015b, kto ma na punkcie ksi\u0105\u017cek pierdolca, zajoba, kota… kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, ja.<\/p>\n Nie tylko chc\u0119 przeczyta\u0107 wszystko, na co mam ochot\u0119, ale lubi\u0119 ka\u017cd\u0105 moj\u0105 ulubion\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 posiada\u0107 i wraca\u0107 sobie do niej w dowolnie wybranej chwili. Tu by\u0107 i mie\u0107 zlewa mi si\u0119 w jedno. Poza nielicznymi wyj\u0105tkami posiadam prawie wszystkie ksi\u0105\u017cki z ca\u0142ego mojego czytelniczego \u017cycia. Tym samym moja biblioteka gromadzona ju\u017c dobre p\u00f3\u0142 wieku wa\u017cy tony i s\u0105 w niej zar\u00f3wno ostatnio nabyte ksi\u0105\u017cki jak i te z najodleglejszego dzieci\u0144stwa.<\/p>\n Wszystkie przeprowadza\u0142y si\u0119 ze mn\u0105 wielokrotnie, zje\u017adzi\u0142y ze mn\u0105 Polsk\u0119 i Europ\u0119. Niekt\u00f3re je\u017adzi\u0142y te\u017c ze mn\u0105 w r\u00f3\u017cne miejsca w \u015bwiecie, bo lubi\u0119 sobie dobiera\u0107 lektury powi\u0105zane jako\u015b z miejscami, w kt\u00f3rych przysz\u0142o mi si\u0119 znale\u017a\u0107. Ostatnio wszystkie wr\u00f3ci\u0142y do Polski. Dwiema ci\u0119\u017car\u00f3wkami (co nie znaczy, \u017ce to ich ostatnia podr\u00f3\u017c, planuj\u0119 zmian\u0119 adresu). Nie tylko lubi\u0119 je czyta\u0107, lubi\u0119 je uk\u0142ada\u0107, przek\u0142ada\u0107, dotyka\u0107, czyta\u0107 od nowa, kartkowa\u0107, w\u0105cha\u0107, przypomina\u0107 sobie kiedy\u015b pozaznaczane cytaty, zakre\u015bla\u0107 nowe, albo cho\u0107by tylko patrze\u0107 na nie…<\/p>\n Moje ksi\u0105\u017cki s\u0105 wpisane w moje \u017cycie, te nieprzeczytane tak\u017ce, bo i takie si\u0119 zdarzaj\u0105, mo\u017ce je kiedy\u015b jeszcze przeczytam, a mo\u017ce nigdy, ale chc\u0119 je mie\u0107… I jak tu teraz wybra\u0107 pi\u0119\u0107 spo\u015br\u00f3d nich nie robi\u0105c krzywdy wszystkim pozosta\u0142ym?<\/p>\n Z powodu maila Remka najpierw wpad\u0142am w pop\u0142och, ale potem zrobi\u0142am sobie porz\u0105dny remanent. Tym sposobem wy\u0142owi\u0142am swoj\u0105 gwiazdorsk\u0105 pi\u0105tk\u0119. Protok\u00f3\u0142 z remanentu wygl\u0105da tak: statystycznie rzecz bior\u0105c od +\/- 7-go roku \u017cycia czytam przeci\u0119tnie po dwie ksi\u0105\u017cki tygodniowo. Czasami czytam mniej, czasami wi\u0119cej, poza tym, je\u015bli nie musz\u0119, nie czytam szybko, lubi\u0119 powoli, lubi\u0119 si\u0119 z\u017cywa\u0107 z ksi\u0105\u017ck\u0105, nie rozstawa\u0107 zaraz po przeczytaniu… Dyskutowa\u0107 z autorem, z bohaterami. Dopisywa\u0107 lub domy\u015bla\u0107 w\u0105tki, dialogi, alternatywne zako\u0144czenia…<\/p>\n Poza tym, odk\u0105d nasta\u0142y nam czasy wirtualne, moje czytanie zrobi\u0142o si\u0119 i\u015bcie multimedialne, gdy\u017c w trakcie czytania robi\u0119 sobie odskoczni\u0119 do internetu i ogl\u0105dam zdj\u0119cia lub filmy (filmiki) powi\u0105zane z lektur\u0105 (jako dodatkowe uzupe\u0142nienie ksi\u0105\u017cek artyku\u0142ami o nich, recenzjami, wywiadami, wystawami, spotkaniami z autorami, a nawet docieraniem do miejsc, gdzie odbywa si\u0119 akcja, i\/lub \u017cy\u0142 autor, a tak\u017ce ekranizacjami i inscenizacjami). Niekiedy udaje mi si\u0119 pozna\u0107 autora osobi\u015bcie. Czasami zrobi\u0107 z nim wywiad, sesj\u0119 fotograficzn\u0105. Czasami pisz\u0119 recenzj\u0119.<\/p>\n Przewa\u017cnie te\u017c czytam kilka ksi\u0105\u017cek jednocze\u015bnie, inne w dzie\u0144, inne w poci\u0105gach, tramwajach, inne do poduszki czy w wannie, jeszcze inne, gdy pisz\u0119 jaki\u015b artyku\u0142 i ksi\u0105\u017cki s\u0142u\u017c\u0105 mi jako pomoc merytoryczna. Odk\u0105d te\u017c znam kilka j\u0119zyk\u00f3w (jeden bardzo dobrze, inne gorzej), czytam w kilku j\u0119zykach. Gdy trzeba, z pomoc\u0105 s\u0142ownik\u00f3w. Zdarza\u0142o mi si\u0119 te\u017c – i to wcale nie rzadko – czyta\u0107 ksi\u0105\u017cki na g\u0142os w r\u00f3\u017cnych sytuacjach z bliskimi mi osobami.<\/p>\n Jednym s\u0142owem czytanie jest tym czym\u015b, czemu od zawsze po\u015bwi\u0119ca\u0142am bardzo du\u017co uwagi i czasu (o pieni\u0105dzach nie wspominaj\u0105c, ale wydatek na ksi\u0105\u017ck\u0119 to w gruncie rzeczy mno\u017cenie bogactwa a nie ubytek). Czytanie jest integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ca\u0142ego mojego \u017cycia, tego sprzed umiej\u0119tno\u015bci samodzielnego czytania tak\u017ce, bo wtedy czyta\u0142a mi mama. Nie chc\u0119 nazywa\u0107 tego\u00a0 na\u0142ogiem, bo na\u0142\u00f3g, to co\u015b szkodliwego, ale czytam zach\u0142annie.<\/p>\n Mog\u0142abym – parafrazuj\u0105c staro\u017cytne „navigare necesse est, vivere non est necesse”\u00a0 -powiedzie\u0107 „czytanie jest konieczno\u015bci\u0105, \u017cycie nie jest konieczno\u015bci\u0105”, gdybym mia\u0142a \u017cy\u0107 i nie czyta\u0107, wola\u0142abym nie \u017cy\u0107. Nawet wtedy gdy nie czytam, czytam. To jak z ka\u017cd\u0105 nami\u0119tno\u015bci\u0105 – siedzi w g\u0142owie i wp\u0142ywa na wszystkie dziedziny \u017cycia. Kto ma podobnie, ten doskonale wie, o czym m\u00f3wi\u0119. Jest to por\u00f3wnywalne z \u017cyciem artysty. Muzyk, nawet jak nie gra, gra w my\u015blach, malarz-artysta nie maluj\u0105c maluje w wyobra\u017ani, rze\u017abiarz czuje w palcach materia\u0142, nawet jak akurat nie rze\u017abi.<\/p>\n Je\u017celi wi\u0119c tygodniowo czytam przeci\u0119tnie dwie ksi\u0105\u017cki, to przez 50 lat przeczyta\u0142am ich 5200. To by si\u0119 zgadza\u0142o, bo moja biblioteka ma na chwil\u0119 obecn\u0105 ok. 15 tysi\u0119cy ksi\u0105\u017cek. W tym dwie trzecie to wydania encyklopedyczne, albumy, leksyka, s\u0142owniki, poradniki, kr\u00f3tko ksi\u0105\u017cki, z kt\u00f3rych korzystam na wyrywki (i znowu Niemcy maj\u0105 na wszystkie jedno celne s\u0142owo: „Nachschlagewerke”, „ksi\u0105\u017cki do wertowania”).<\/p>\n Gdybym z tych 5200 mia\u0142a wybra\u0107 po 5 na rok, by\u0142oby ich 250. I to by\u0142oby realne: „Dwie\u015bcie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t tytu\u0142\u00f3w najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142y na Twoje \u017cycie.” Prosz\u0119 bardzo. Z przyjemno\u015bci\u0105. Ale pi\u0119\u0107? 5? Czyli jedn\u0105 na dziesi\u0119ciolecie \u017cycia i czytania? Po jednej z 1040 tytu\u0142\u00f3w? Niewykonalne!<\/p>\n \u017beby jednak jako\u015b wywi\u0105za\u0107 si\u0119 z zadania odrzuc\u0119 z tych 5200 wszystkich przeczytanych ksi\u0105\u017cek te, kt\u00f3re nie s\u0105 powie\u015bciami. Odrzucam wi\u0119c: poezj\u0119 (z wyj\u0105tkiem epos\u00f3w, bo s\u0105 to niejako powie\u015bci wierszem), sztuki teatralne, literatur\u0119 faktu, reporta\u017c, pami\u0119tniki, listy i dzienniki, autobiografie, biografie i monografie, ksi\u0105\u017cki popularnonaukowe, specjalistyczne, eseje i wywiady, ksi\u0105\u017cki paranaukowe (typu D\u00e4nikeny, Atlantydy, tr\u00f3jk\u0105ty bermudzkie, ko\u0144ce \u015bwiata… bo i takie, bywa, czytuj\u0119)…<\/p>\n Uff, z 5200 odpada jakie\u015b dwie trzecie, zostaj\u0105 1733 tytu\u0142y. Z tego odrzuc\u0119 jeszcze i te wszystkie, kt\u00f3rych autor\u00f3w czyta\u0142am w ca\u0142o\u015bci lub prawie w ca\u0142o\u015bci i z kt\u00f3rych trudno by mi by\u0142o wybra\u0107 po jednym tytule. Wiem, to unik, ale i bo pod przymusem.<\/p>\n A zatem na pierwszym miejscu i na ca\u0142e \u017cycie by\u0142, jest i b\u0119dzie Stanis\u0142aw Lem, na drugim (bo zacz\u0119\u0142am go czyta\u0107 znacznie p\u00f3\u017aniej) Dostojewski. A tak\u017ce, w poszczeg\u00f3lnych czytelniczych etapach: Verne, Wells, Twain, Balzac, Mann, Hesse, Prus, D\u0105browska, \u017beromski (tak, tak, \u017beromski te\u017c),\u00a0 Graves, Conrad, Oz, Chwin, Galswolthy, Proust (dwaj ostatni po jednym tytule wprawdzie, ale troch\u0119 jak „Komedia Ludzka” Balzaca, dzie\u0142o \u017cycia w jednym) oraz, na miejscu wyr\u00f3\u017cnionym Simone de Beauvoir i Virginia Woolf – ostatnio za\u015b – Stieg Larsson. A tak\u017ce od ca\u0142kiem niedawna Mario Vargas Llosa, kt\u00f3rego odkry\u0142am dopiero po tym, jak og\u0142oszono, \u017ce zdoby\u0142 Nobla i kt\u00f3rego czytam od pa\u017adziernika 2010 roku.<\/p>\n Dla u\u0142atwienia zr\u00f3bmy z tego r\u00f3wny tysi\u0105c. Zostaj\u0105 733 tytu\u0142y. Ci\u0105gle jeszcze ci\u0119\u017cko wybra\u0107 5, wi\u0119c jeszcze jeden myk, wybra\u0142am ksi\u0105\u017cki tylko z mojej pierwszej czytelniczej dekady, wszak sta\u0142y si\u0119 baz\u0105 na reszt\u0119 \u017cycia.<\/p>\n \n A oto moja lista:<\/p>\n \n 1. Homer, „Odyseja” – „Odysej\u0119” znam od male\u0144ko\u015bci, a to dlatego, \u017ce – jak dalece si\u0119gam pami\u0119ci\u0105 – mieli\u015bmy w domu tzw. „aparat do wy\u015bwietlania film\u00f3w”, bakelitowy projektor do r\u0119cznego\u00a0 kr\u0119cenia korbk\u0105, obrazek za obrazkiem. Z podpisami. Tak naprawd\u0119 by\u0142 to wi\u0119c rzutnik. W repertuarze by\u0142o kilka bajek a w\u015br\u00f3d nich moja ulubiona „Podr\u00f3\u017ce Odyseusza”. Zna\u0142am j\u0105 na pami\u0119\u0107, widzia\u0142am niesko\u0144czone ilo\u015bci razy i nigdy mi si\u0119 nie znudzi\u0142a (p\u00f3ki co nie rozr\u00f3\u017cnia\u0142am bajek i mit\u00f3w). Mama dopowiada\u0142a mi szczeg\u00f3\u0142y. Zrozumia\u0142e, \u017ce by\u0142 to zaczyn do „Iliady” i „Odysei” a tak\u017ce mitologii, historii staro\u017cytnej, „Eneidy”, „Herkulesa z mojej za\u0142ogi” itd. itp. oraz – jak teraz wiem – relatywizmu wierzeniowego, \u015bwiat, w kt\u00f3ry wkracza\u0142am, roi\u0142 si\u0119 od bog\u00f3w. „Odysej\u0119” czyta\u0142am wielokrotnie w r\u00f3\u017cnych t\u0142umaczeniach (w ko\u0144cu tak\u017ce po niemiecku) i r\u00f3\u017cnych sytuacjach (na przyk\u0142ad w czasie dw\u00f3ch podr\u00f3\u017cy po W\u0142oszech – po trosze „\u015bladami Odyseusza”, raz l\u0105dem, drugi raz morzem). Od „Podr\u00f3\u017cy Odyseusza” wiedzia\u0142am, \u017ce \u017cycie to jedna wielka przygoda. To wtedy zal\u0119g\u0142o si\u0119 we mnie przekonanie, \u017ce tak wygl\u0105da \u017cycie w og\u00f3le i tak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142o moje. I pewnie dlatego wygl\u0105da. Ka\u017cdemu jego odyseja.<\/p>\n 2. Wolter, „Kandyd czyli optymizm” – i z „Kandydem” zetkn\u0119\u0142am si\u0119 bardzo wcze\u015bnie, bo by\u0142 w domu i wygl\u0105da\u0142 z ilustracjami Uniechowskiego jak niewinna ksi\u0105\u017cka dla dzieci (wydanie z roku MDMXLIX, 1949, t\u0142. Boy), si\u0119gn\u0119\u0142am po ni\u0105 maj\u0105c 10\/11 lat i troch\u0119 si\u0119 nad ni\u0105 nam\u0119czy\u0142am, ale przy pomocy mamy przebrn\u0119\u0142am przez wiele nowych poj\u0119\u0107, zjawisk i geograficznych nazw, pami\u0119tam, du\u017ce wra\u017cenie zrobi\u0142 na mnie Konstantynopol; „Kandyd” zaszczepi\u0142 we mnie przekonanie, \u017ce \u015bwiat jest znacznie bardziej skomplikowany ni\u017c my\u015bla\u0142am, \u017cycie, to, owszem, jedna wielka przygoda, ale niekt\u00f3rych przyg\u00f3d lepiej si\u0119 wystrzega\u0107 a najbardziej trz\u0119sie\u0144 ziemi i Bu\u0142gar\u00f3w. Poniewa\u017c i moje \u017cycie sta\u0142o si\u0119 jedn\u0105 wielk\u0105 przygod\u0105 z nieoczekiwanymi zwrotami i pu\u0142apkami, „Kandyda” przysz\u0142o mi przeczyta\u0107 po francusku do mojej drugiej matury w \u017cyciu, gdy pierwsza, polska, okaza\u0142a si\u0119 w moim prywatnym starciu z wielkim \u015bwiatem niewystarczaj\u0105ca.<\/p>\n 3. Aleksander Dumas, „Hrabia Monte Christo” – polityka i pieni\u0105dze, tajemnicze intrygi i absolutna niemoc, to kolejne do\u015bwiadczenie zrobione dzi\u0119ki lekturze ksi\u0105\u017cki. Zado\u015b\u0107uczynienie. Dwie strony medalu sprawiedliwo\u015bci. S\u0142odycz i gorycz zemsty. Zal\u0105\u017cek etycznych rozterek. Oto, czego nauczy\u0142am si\u0119 w wieku 11\/12 lat od starego Dumasa. Oraz jeszcze jednego. \u017be nie musi si\u0119 rusza\u0107 z miejsca, \u017ceby prze\u017cy\u0107 przygod\u0119, bo wiedza sama w sobie jest przygod\u0105. I \u017ce daje ogromn\u0105 przewag\u0119. Zapami\u0119ta\u0142am sobie t\u0119 nauk\u0119 na ca\u0142e \u017cycie. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce faktycznie cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142am (z moim m\u0119\u017cem \u017ceglarzem) na morzu. Kiedy w grudniu 1990 roku uciekali\u015bmy na wysp\u0119 Ratonneau przed w\u015bciek\u0142ym lodowatym mistralem uniemo\u017cliwiaj\u0105cym nam dop\u0142yni\u0119cie do portu w Marsylii, przep\u0142ywali\u015bmy obok wypy d’If z jej ponurym zamczyskiem. W dzisiejszych czasach mo\u017cna sobie w Marsylii wykupi\u0107 wycieczk\u0119 i zwiedzi\u0107 wi\u0119zienie, w kt\u00f3rym Edmund Dantes sp\u0119dzi\u0142 ca\u0142e 14 lat. Ale to latem. W zimowym s\u0142o\u0144cu wysepka nadal wygl\u0105da gro\u017anie i nieprzyst\u0119pnie w\u015br\u00f3d rozhu\u015btanych mistralem fal. W innych \u017ceglarskich wyprawach przep\u0142ywali\u015bmy niejeden raz blisko w\u0142oskiej wyspy Montecristo wzdychaj\u0105c na my\u015bl o bogactwach w jej jaskiniach. Niestety, a mo\u017ce stety, wyspa jako rezerwat przyrody jest obj\u0119ta ca\u0142kowit\u0105 ochron\u0105 . I dobrze. Niech chroni swoich skarb\u00f3w.<\/p>\n 4. Daniel Defoe, „Robinson Cruzoe” – ach, uciec na jakim\u015b \u017caglowcu w \u015bwiat i zosta\u0107 rozbitkiem! Takim najprawdziwszym, sam(a) na wyspie, sam na sam z \u017cyciem. Jakie\u015b 12\/13 lat mia\u0142am, gdy zaczytywa\u0142am si\u0119 w przygodach Robinsona i do wszystkiego, z czym on si\u0119 mierzy\u0142, robi\u0142am w\u0142asne przymiarki. Oczywi\u015bcie kocha\u0142am swoich rodzic\u00f3w, ale wida\u0107 ju\u017c zaczyna\u0142am si\u0119 na dobre odp\u0119pkowywa\u0107, bo nieustraszenie wyrusza\u0142am w \u015bwiat, a nawet we wszech\u015bwiat („Ob\u0142ok Magellana” Lema, „Wielka, wi\u0119ksza i najwi\u0119ksza” Broszkiewicza, „Mg\u0142awica Andromedy” Jefremowa…) zostawiaj\u0105c ich bez \u017calu daleko w domu. Robinson tak \u015bwietnie sobie radzi\u0142, wi\u0119c dlaczego nie ja? Potem ju\u017c wiedzia\u0142am, \u017ce nie chcia\u0142abym wyl\u0105dowa\u0107 na bezludnej wyspie, bo to zgroza, faktycznie, w moim doros\u0142ym \u017ceglarskim \u017cyciu uda\u0142o mi si\u0119 zahacza\u0107 o bezludne wyspy i na wspomnienie o tym, \u017ce kiedy\u015b o nich marzy\u0142am, oblewa\u0142 mnie zimny pot (bardzo realistycznie przedstawili to Zemeckis\/Hanks w „Cast Away”, „Poza \u015bwiatem” dlatego bardzo lubi\u0119 ten film) ale by\u0142 czas, gdy wyobra\u017cenie, \u017ce wok\u00f3\u0142 mnie nie ma ludzi, \u017ce sama musz\u0119 sobie ze wszystkim radzi\u0107, gospodarzy\u0107, budowa\u0107 palisady, sia\u0107 i zbiera\u0107 ziarno na chleb, by\u0142o jednym z moich s\u0142odszych marze\u0144, przynajmniej dop\u00f3ki nie odkry\u0142am kolejnej „najulubie\u0144szej” lektury mojego \u017cycia.<\/p>\n 5. Boccaccio, „Dekameron” – to by\u0142a moja lektura w roku 1968, w wakacje mi\u0119dzy szko\u0142\u0105 podstawow\u0105 a liceum. I niech mi kto\u015b teraz powie, \u017ce dob\u00f3r lektur to przypadek! One same jakimi\u015b sobie tylko znanymi magicznymi sposobami wkraczaj\u0105 w \u017cycie i same si\u0119 ka\u017c\u0105 czyta\u0107. „Dekameron” nieraz w\u015br\u00f3d domowych ksi\u0105\u017cek obija\u0142 mi si\u0119 o oczy, ale nie wygl\u0105da\u0142 ju\u017c tak zach\u0119caj\u0105co, jak „Kandyd”, wi\u0119c troch\u0119 to trwa\u0142o, zanim si\u0119 do niego przekona\u0142am. A „Dekameron” tylko potwierdza\u0142, \u017ce opr\u00f3cz fantastycznych podr\u00f3\u017cy i mimo nieszcz\u0119\u015b\u0107, wojen, chor\u00f3b i katastrof jakie spadaj\u0105 na ludzi, jest jeszcze co\u015b niezwykle ekscytuj\u0105cego wartego prze\u017cycia, co coraz wyra\u017aniej przeczuwa\u0142am. Do mojego programu na \u017cycie dosz\u0142a naturaln\u0105 kolejn\u0105 rzeczy mi\u0142o\u015b\u0107. Wydekoltowane zdj\u0119cia Marilyn Monroe, Sophii Loren, Giny Lollobrigidy, Claudii Cardinale i Brigitte Bardot, kt\u00f3re od 11-go roku \u017cycia z pasj\u0105 nieomal r\u00f3wn\u0105 z t\u0105 do ksi\u0105\u017cek kolekcjonowa\u0142am, odegra\u0142y w moim dorastaniu do kobiety kardynaln\u0105 rol\u0119. Tak, to mi si\u0119 podoba\u0142o, l’avventura e l’amore. „Il Decamerone” polubi\u0142am w\u00a0 lato, w kt\u00f3rym uczy\u0142am si\u0119 ca\u0142owa\u0107.<\/p>\n \n ***<\/p>\n \n Remanent jak to remanent, porz\u0105dkuje, wi\u0119c podaj\u0119 r\u00f3wnie\u017c inne wa\u017cne „pi\u0105tki”.<\/p>\n \n Najwa\u017cniejsze pojedyncze powie\u015bci, kt\u00f3re zasadniczo odmieni\u0142y moje postrzeganie \u015bwiata:<\/p>\n \n 1. Erich Maria Remarque, „Na zachodzie bez zmian”<\/p>\n 2. Joseph Heller, „Paragraf 22”<\/p>\n 3. Micha\u0142 Bu\u0142hakow, „Mistrz i Ma\u0142gorzata”<\/p>\n 4. Arundhati Roy, „B\u00f3g rzeczy ma\u0142ych”<\/p>\n 5. Sherko Fatah, „Czarny statek”<\/p>\n \n Najsympatyczniejsze i najzabawniejsze ksi\u0105\u017cki:<\/p>\n \n 1. Joanna Chmielewska, „Ca\u0142e zdanie nieboszczyka”<\/p>\n 2. Jerome K. Jerome, „Trzech pan\u00f3w w \u0142\u00f3dce nie licz\u0105c psa”<\/p>\n 3. Shirley Jackson, „\u017bycie w\u015br\u00f3d dzikus\u00f3w”<\/p>\n 4. Gerald Durrell, „Moja rodzina i inne zwierz\u0119ta”<\/p>\n 5. Redmond O’Hanlon, „W sercu Borneo”<\/p>\n \n Oraz, na koniec, najwa\u017cniejsze nie-powie\u015bci:<\/p>\n \n 1. Hoimar von Ditfurth, „Dzieci wszech\u015bwiata”<\/p>\n 2. Carl Friedrich von Weizs\u00e4ker, „Jedno\u015b\u0107 natury”<\/p>\n 3. Erich Fromm, „Ucieczka od wolno\u015bci”<\/p>\n 4. David S. Landes, „Bogactwo i n\u0119dza narod\u00f3w”<\/p>\n 5. Philip Zimbardo, „Efekt Lucyfera”<\/p>\n \n Wszystkie ksi\u0105\u017cki Ryszarda Kapu\u015bci\u0144skiego maj\u0105 swoje osobne miejsce w mojej bibliotece, g\u0142owie i sercu.<\/p>\n El\u017cbieta Binswanger-Stefa\u0144ska<\/p>\n \n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Dzisiaj oddaj\u0119 g\u0142os. Poniewa\u017c El\u017cbieta Binswanger-Stefa\u0144ska przes\u0142a\u0142a mi bardzo ciekawy, jednak obszerny tekst, postanowi\u0142em dzisiaj milcze\u0107, a odda\u0107 g\u0142os El\u017cbiecie. Kanon na nowy blog, odcinek 16 El\u017cbieta Binswanger-Stefa\u0144ska, dziennikarka Pi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek Tydzie\u0144 temu dosta\u0142am od Remka mail: „Czy masz ochot\u0119[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-222","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bez-kategorii"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=222"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":223,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/222\/revisions\/223"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=222"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=222"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=222"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}