{"id":1750,"date":"2013-04-19T08:38:43","date_gmt":"2013-04-19T08:38:43","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1750"},"modified":"2013-04-19T08:47:14","modified_gmt":"2013-04-19T08:47:14","slug":"elementarz","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1750","title":{"rendered":"Elementarz"},"content":{"rendered":"

W telewizyjnym „Pytaniu na \u015bniadanie” go\u015bcie z przypi\u0119tymi do ubra\u0144 \u017conkilami. Wyraz pami\u0119ci o wydarzeniach sprzed siedemdziesi\u0119ciu lat, o powsta\u0144cach z warszawskiego getta, kt\u00f3rzy nie mierz\u0105c si\u0142 zdecydowali stawi\u0107 op\u00f3r nazistom. \u017bonkile podobno co roku dostawa\u0142 przesy\u0142k\u0105 Marek Edelman. Podobno nie zna\u0142 nadawcy, ale ni\u00f3s\u0142 kwiaty pod pomnik Bohater\u00f3w Getta. Uruchamiam wyobra\u017ani\u0119 i my\u015bl\u0119 sobie, czy \u017conkile przysy\u0142a\u0142a mu \u0142\u0105czniczka Irka, kt\u00f3ra postanowi\u0142a pozosta\u0107 bezimienna, usun\u0105\u0107 sam\u0105 siebie z historii? My\u015bl\u0119 o tych wszystkich bezimiennych, kt\u00f3rzy nie zd\u0105\u017cyli stawi\u0107 oporu. My\u015bl\u0119 o tych, kt\u00f3rzy nie byli dow\u00f3dcami, kt\u00f3rych imiona przewijaj\u0105 si\u0119 w relacjach i wspomnieniach, a przecie\u017c nigdy nie traktowano ich jak bohater\u00f3w. My\u015bl\u0119 o \u0142\u0105czniczkach z getta. Iren\u0119 zna\u0142em blisko pi\u0119tna\u015bcie lat. Lub\u0119 mia\u0142em pozna\u0107 w Izraelu dwa lata temu. Byli\u015bmy um\u00f3wieni. Nie odbiera\u0142a telefonu. Kilka dni p\u00f3\u017aniej dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce zmar\u0142a tu\u017c przed moim przylotem. Jej c\u00f3rka, kt\u00f3ra nigdy nie by\u0142a\u00a0 w Polsce, jak wiele dzieci z pokolenia urodzonego w Izraelu, powiedzia\u0142a: „Gdyby przyjecha\u0142 pan tydzie\u0144 wcze\u015bniej, mama zd\u0105\u017cy\u0142aby panu du\u017co powiedzie\u0107, bo by\u0142a do ko\u0144ca sprawna”. Zrozpaczony wys\u0142a\u0142em wtedy smsa do Hanny Krall, \u017ce w\u0142a\u015bnie przyjecha\u0142em i Luba w\u0142a\u015bnie zmar\u0142a, \u017ce nie zd\u0105\u017cy\u0142em. Odpisa\u0142a mi: „Tyle razy nie zd\u0105\u017cy\u0142am. Taki mamy zaw\u00f3d”.<\/p>\n

Obejrza\u0142em wczoraj wieczorem pi\u0119kny koncert z Teatru Wielkiego Opery Narodowej w Warszawie inauguruj\u0105cy 70. rocznic\u0119 wybuchu powstania w getcie warszawskim. Izraelska Orkiestra Filharmoniczna pod dyrekcj\u0105 Zubina Mehty, wspania\u0142y koncert skrzypcowy Juliana Rachlina, na kt\u00f3rego koncercie by\u0142em rok wcze\u015bniej na Zamku Kr\u00f3lewskim (gra\u0142 wtedy z pianist\u0105 Itamarem Golanem), arty\u015bci Teatru \u017bydowskiego, kt\u00f3rzy za\u015bpiewali hymny Polski, Izraela, a tak\u017ce powsta\u0144c\u00f3w z warszawskiego getta. Bardzo donios\u0142y i wa\u017cny moment.<\/p>\n

\n

\"\"<\/a>
Symcha Rotem (Kazik Ratajzer) w swoim domu w Jerozolimie. To zdj\u0119cie zrobi\u0142em pod koniec 2011 roku, publikuj\u0119 po raz pierwszy..<\/figcaption><\/figure>\n

Wczoraj w Teatrze Wielkim Operze Narodowej by\u0142 jeden z najwa\u017cniejszych z powstania w warszawskim getcie, Symcha Rotem (Kazik Ratajzer), bez w\u0105tpienia bohater, kt\u00f3ry przez lata, nigdy o swoje bohaterstwo nie walczy\u0142 ani nie upomina\u0142 si\u0119 o pami\u0119\u0107 o sobie. Teraz wychodz\u0105 o nim ksi\u0105\u017cki, powstaj\u0105 filmy. Jest tym troch\u0119 zaskoczony. Ale opowiada ze swad\u0105, chocia\u017c – jak mi powiedzia\u0142 w ubieg\u0142ym roku – nie chce ju\u017c wraca\u0107 do przesz\u0142o\u015bci, za ma\u0142o czasu zosta\u0142o mu, by wraca\u0107 wci\u0105\u017c do tych samych zdarze\u0144. Ale jeszcze dwa lata temu sporo mi opowiedzia\u0142. Nagra\u0142em wtedy du\u017c\u0105 rozmow\u0119 z Kazikiem Ratajzerem w jego domu w Jerozolimie. Jedno z moich najwa\u017cniejszych spotka\u0144.<\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce „Bohater z cienia”, kt\u00f3r\u0105 o Ratajzerze napisali Witold Bere\u015b i Krzysztof Burnetko znacz\u0105ca scena:<\/p>\n

„\u015awit i znowu Niemcy skradaj\u0105cy si\u0119 pod murami. I strza\u0142y. A przede wszystkim \u2013 najpierw armatki, potem ci\u0119\u017ckie karabiny maszynowe, potem miotacze ognia. Bojowcy dusz\u0105 si\u0119 w dymie i smrodzie palonych \u015bcian. Odskokami, mi\u0119dzy niemieckimi salwami, wycofuj\u0105 si\u0119 z jednej kamienicy do drugiej. Niemcy podchodz\u0105, kamienic\u0119 pal\u0105 doszcz\u0119tnie, otwieraj\u0105 ogie\u0144. Znowu: armatki, ci\u0119\u017ckie karabiny maszynowe, miotacze ognia. I dym. Gor\u0105co. Kurz. Smr\u00f3d. I znowu odskok. I znowu Niemcy. I znowu p\u0142omienie…”<\/p>\n

A powsta\u0144c\u00f3w garstka. Walcz\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a>Kiedy chodz\u0119 ulicami Warszawy, bezkarnie przechodz\u0119 \u015blady po murze getta warszawskiego, my\u015bl\u0119 o Warszawie, jaka by\u0142a, my\u015bl\u0119 o tamtym powstaniu i bohaterskich powsta\u0144cach. Pami\u0119\u0107 jest wa\u017cna i jej przekazywanie. Te \u017conkile w dniu 19 kwietnia te\u017c maj\u0105 znaczenie. Dzisiaj warto poczyta\u0107 o tamtym czasie, „Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem” Hanny Krall wstrz\u0105sa si\u0142\u0105 relacji. My\u015bl\u0119, \u017ce to jedna z tych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re buduj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n

Marek Edelman odszed\u0142 cztery lata temu. Mimo to w kolejne rocznice jego urodzin do mieszkania Pauli Sawickiej, gdzie mieszka\u0142, przychodz\u0105 ludzie, aby go wspomina\u0107, aby tego dnia ze sob\u0105 poby\u0107. To samo 19 kwietnia.<\/p>\n

Ukazuje si\u0119 w\u0142a\u015bnie ksi\u0105\u017cka tekst\u00f3w i wypowiedzi Edelmana „M\u00f3wi si\u0119 prosto, jak si\u0119 wie”.\u00a0 \u017beby wiedzie\u0107, trzeba umie\u0107 pami\u0119ta\u0107. Pami\u0119tanie to powinno\u015b\u0107, bo niczyje \u017cycie nie zacz\u0119\u0142o si\u0119 dopiero z chwil\u0105 narodzin. Pami\u0119tajmy. Nie tylko o bohaterach. Pami\u0119tajmy o Ali z Elementarza, Alinie Margolis-Edelman, bo to jej imi\u0119 otworzy\u0142o nam prawdziwe \u017cycie, bo ksi\u0119g\u0119 s\u0142\u00f3w, ksi\u0119g\u0119 znacze\u0144, ksi\u0119g\u0119 prawdziwych wtajemnicze\u0144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W telewizyjnym „Pytaniu na \u015bniadanie” go\u015bcie z przypi\u0119tymi do ubra\u0144 \u017conkilami. Wyraz pami\u0119ci o wydarzeniach sprzed siedemdziesi\u0119ciu lat, o powsta\u0144cach z warszawskiego getta, kt\u00f3rzy nie mierz\u0105c si\u0142 zdecydowali stawi\u0107 op\u00f3r nazistom. \u017bonkile podobno co roku dostawa\u0142 przesy\u0142k\u0105 Marek Edelman. Podobno[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,15,16],"tags":[],"class_list":["post-1750","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ksiazki","category-muzyka","category-teatr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1750","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1750"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1750\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1757,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1750\/revisions\/1757"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1750"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1750"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1750"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}