{"id":1624,"date":"2013-01-09T20:07:20","date_gmt":"2013-01-09T20:07:20","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1624"},"modified":"2013-01-17T08:58:04","modified_gmt":"2013-01-17T08:58:04","slug":"z-myslenia-o-teresie-toranskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1624","title":{"rendered":"Z my\u015blenia. O Teresie Tora\u0144skiej."},"content":{"rendered":"

\"\"<\/a>Przez te dni od \u015bmierci Teresy Tora\u0144skiej tak naprawd\u0119 nie mog\u0142em zebra\u0107 my\u015bli. Dzisiaj po\u017cegnali\u015bmy Teres\u0119 na warszawskich „wojskowych” Pow\u0105zkach. Na uroczysto\u015bci \u017ca\u0142obnej s\u0142uchali\u015bmy tarantelli. Kiedy wyprowadzano urn\u0119 muzyka by\u0142a omal jak na spotkaniu przyjaci\u00f3\u0142, z gwarem, okrzykami, kastanietami i zaproszeniem do ta\u0144ca.<\/p>\n

Teresa le\u017cy w tej samej alei (a mo\u017ce po prostu jest przy tej samej „ulicy”) co Janusz Morgenstern, Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski, Tadeusz \u0141omnicki, El\u017cbieta Czy\u017cewska. Ile mieliby sobie do powiedzenia, gdyby usiedli przy jednym stole. Tomasz Lis \u017cegnaj\u0105c Teres\u0119 powiedzia\u0142, \u017ce na pewno b\u0119dzie obserwowa\u0142a nas, dziennikarzy, \u015bledzi\u0142a nasze tematy i teksty. I poprosi\u0142, aby by\u0142a dla nas pob\u0142a\u017cliwa, bo przecie\u017c Tora\u0144ska jest tylko jedna. Na cmentarzu jedna z dziennikarek telewizyjnych zapyta\u0142a mnie, dlaczego powinni\u015bmy zapami\u0119ta\u0107 Teres\u0119 Tora\u0144sk\u0105. M\u00f3wi\u0142em co\u015b, ale jak to do kamery, nagle, z zaskoczenia, zapewne co\u015b banalnego. Ale my\u015bl\u0119 o tym pytaniu przez ca\u0142y dzie\u0144. I o Teresie jako osobowo\u015bci, zawodowej ikonie. Sw\u00f3j najs\u0142ynniejszy zbi\u00f3r wywiad\u00f3w „Oni” wymy\u015bli\u0142a w 1980 roku, a rozmowy do „Onych” przeprowadza\u0142a do mniej wi\u0119cej 1984. A to znaczy, \u017ce kiedy wymy\u015bli\u0142a „Onych” mia\u0142a trzydzie\u015bci sze\u015b\u0107 lat, kiedy sko\u0144czy\u0142a prac\u0119 nad ksi\u0105\u017ck\u0105 czterdzie\u015bci.<\/p>\n

Czytany dzisiaj, po latach wst\u0119p Krystyny Kersten do starego wydania „Onych” u\u015bwiadamia nam w og\u00f3le, \u017ce forma podj\u0119ta przez Tora\u0144sk\u0105 by\u0142a ci\u0105gle jeszcze nowa. Pisze Kersten: „Prawda, \u017ce dzi\u0119ki upowszechnieniu techniki magnetofonowej, ta nowa stosunkowo forma prozy dokumentalnej zrobi\u0142a zawrotn\u0105 karier\u0119 nie tylko w Polsce. Uzbrojeni w magnetofon ludzie – najcz\u0119\u015bciej m\u0142odzi – zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119 do polityk\u00f3w, intelektualist\u00f3w, osobisto\u015bci w swojej dziedzinie wybitnych – najcz\u0119\u015bciej ju\u017c niem\u0142odych – b\u0119d\u0105cych u kresu \u017cycia, aby swymi pytaniami, dociekliwymi, nierzadko prowokuj\u0105cymi sk\u0142oni\u0107 ich do m\u00f3wienia: o sobie, o swoich wsp\u00f3\u0142czesnych, o swoim \u015bwiecie”.<\/p>\n

Wi\u0119c chocia\u017c si\u0119gn\u0119\u0142a Tora\u0144ska po form\u0119 now\u0105, acz robi\u0105c\u0105 karier\u0119, stworzy\u0142a od razu dzie\u0142o imponuj\u0105ce, na miar\u0119 bardzo dojrza\u0142ej dziennikarki\/dziennikarza, w\u0142a\u015bciwie mo\u017cna by tak\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 jak „Oni” zako\u0144czy\u0107 karier\u0119. Rozmowa z Jakubem Bermanem ma ponad 150 stron, jest najwi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego zbioru, i Teresa pracowa\u0142a nad ni\u0105 dwa lata. Ju\u017c sama ta rozmowa to w\u0142a\u015bciwie ksi\u0105\u017cka. Wida\u0107 w niej muzyczne wykszta\u0142cenie Teresy, buduje j\u0105 jak kompozycj\u0119 muzyczn\u0105, jak symfoni\u0119. M\u00f3j ulubiony fragment to opis kolacji u Stalina, w czasie kt\u00f3rych si\u0119 ta\u0144czy\u0142o, np. Berman z Mo\u0142otowem (Mo\u0142otow prowadzi\u0142, bo nawet to Teres\u0119 zainteresowa\u0142o, pyta Bermana czy ta\u0144czy\u0142 jako kobieta, Berman odpowiada, \u017ce tylko pr\u00f3bowa\u0142 dotrzyma\u0107 kroku), Stalin kr\u0119ci\u0142 patefon, nastawia\u0142 i patrzy\u0142. A po kolacji by\u0142o wsp\u00f3lne ogl\u0105danie film\u00f3w – najcz\u0119\u015bciej ameryka\u0144skich ultrapolitycznych. Tora\u0144ska pyta o najdrobniejsze szczeg\u00f3\u0142y, buduje z nich fenomenalny tekst, to prawdziwa dziennikarska szko\u0142a jazdy. Wi\u0119c sam ju\u017c ten wywiad z Bermanem by\u0142by nie lada osi\u0105gni\u0119ciem dla dziennikarza, ale Tora\u0144ska zbudowa\u0142a „Onych” przecie\u017c z siedmiu rozm\u00f3w. Tom ko\u0144czy fenomenalna rozmowa z Juli\u0105 Mincow\u0105, kt\u00f3ra Tora\u0144sk\u0105 szczuje pieskiem, Dzink\u0105, m\u00f3wi\u0105c: „naszczekaj na pani\u0105, bo udaje Solidarno\u015bci\u00f3wk\u0119”. Zapis czasu ale i zapis z\u0142amania ludzi. S\u0142ucha\u0142em wielu wypowiedzi o „Onych” w ostatnich dniach, ale trzeba jasno powiedzie\u0107, \u017ce poza zapisem pewnej epoki Tora\u0144ska pokaza\u0142a w\u0142a\u015bciwie siedem \u017cyciorys\u00f3w komunist\u00f3w z\u0142amanych przez komunist\u00f3w, zepchni\u0119tych na margines historii, wyplutych przez aparat. Ta ksi\u0105\u017cka jest o wiele wi\u0119ksza ni\u017c opowie\u015b\u0107 o komunistach. To opowie\u015b\u0107 o komunistach, kt\u00f3rzy zostali zdradzeni przez w\u0142asne idee, przez warto\u015bci, w kt\u00f3re wierzyli. Po prostu wielka ksi\u0105\u017cka. A przecie\u017c Teresa dopiero przymierza\u0142a si\u0119 do zawodowego lotu. Napisa\u0142a po tej ksi\u0105\u017cce jeszcze kilka znacz\u0105cych. W ksi\u0105\u017cce „My”, w genialnej rozmowie z Jaros\u0142awem Kaczy\u0144skim, w kt\u00f3rej uda\u0142o jej si\u0119 zapisa\u0107 wcze\u015bniej to, co my zobaczyli\u015bmy w Kaczy\u0144skim p\u00f3\u017aniej, jest taki fragment:<\/p>\n

Kaczy\u0144ski: Kwa\u015bniewski, Miller, Oleksy i jeszcze kilkunastu mieszkali w zwyk\u0142ych blokach na Wilanowie, czyli w re\u017cymkowie, nie \u017caden luksus.<\/p>\n

By\u0142am.<\/strong><\/p>\n

Ty?<\/p>\n

Ja chodz\u0119 wsz\u0119dzie. Lepiej ni\u017c na Ursynowie, gorzej ni\u017c w mieszkaniach, kt\u00f3re podostawali niekt\u00f3rzy ministrowie Mazowieckiego.<\/strong><\/p>\n

Teresa Tora\u0144ska chcia\u0142a wiedzie\u0107. Rozmawia\u0142a z wszystkimi. Chodzi\u0142a wsz\u0119dzie. Nie stawia\u0142a swoich rozm\u00f3wc\u00f3w przed s\u0105dem, nawet je\u015bli si\u0119 z nimi otwarcie nie zgadza\u0142a. TVP Kultura powt\u00f3rzy\u0142a dzisiaj „Noc z genera\u0142em” Marii Zmarz-Koczanowicz i Teresy Tora\u0144skiej. Genera\u0142 Jaruzelski omal zrywa nagranie, irytuje si\u0119, wyrzuca Teresie, \u017ce pyta go nie o to, co jest jego zdaniem istotne, tylko pyta go o poszczeg\u00f3lne zdarzenia, o to, kto spa\u0142 na kozetce, \u017ce pyta – jego zdaniem – o nieistotne szczeg\u00f3\u0142y. Ale to Teresa mia\u0142a racj\u0119. Na dzisiejszej uroczysto\u015bci \u017ca\u0142obnej prezydent Komorowski m\u00f3wi\u0142, \u017ce rozm\u00f3wcy nie mieli z Tora\u0144sk\u0105 \u0142atwo. Wida\u0107 to w „Nocy z genera\u0142em”. Ale Teresa jest spokojna, chocia\u017c przez Jaruzelskiego w\u0142a\u015bciwie napadni\u0119ta. Jest spokojna, bo wie, po co przysz\u0142a. I tym spokojem wygrywa. Nagle prowadzi genera\u0142a do ciemnej kuchni i patrz\u0105 przez okno na demonstruj\u0105cych przed jego domem ludzi, w kolejn\u0105 rocznic\u0119 wprowadzenia stanu wojennego. Janina Paradowska m\u00f3wi\u0142a dzisiaj, \u017ce pewien dwudziestoletni cz\u0142owiek zapyta\u0142, dlaczego ci wszyscy ludzie rozmawiali w\u0142a\u015bnie z Tora\u0144sk\u0105. I zacytowa\u0142a list od jednej z Teresy bohaterek. Napisa\u0142a, \u017ce d\u0142ugo nie godzi\u0142a si\u0119 na rozmow\u0119, ale w ko\u0144cu si\u0119 zgodzi\u0142a, bo wiedzia\u0142a, \u017ce Tora\u0144ska j\u0105 uszanuje, \u017ce nie zrobi jej \u015bwi\u0144stwa.<\/p>\n

To prawda, Teresa Tora\u0144ska by\u0142a ikon\u0105. Ale przede wszystkim by\u0142a cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry patrzy\u0142 swojemu rozm\u00f3wcy w oczy i widzia\u0142 w nich drugiego cz\u0142owieka. Wi\u0119cej ni\u017c wydarzenia, wspomnienia, polityk\u0119 i histori\u0119. Dlatego na jej pogrzebie byli jej rozm\u00f3wcy, z r\u00f3\u017cnych stron politycznych. Dlatego by\u0142o nas tak wielu – dziennikarzy wszystkich pokole\u0144, medi\u00f3w i opcji. Teresa by\u0142a bez w\u0105tpienia dla nas wszystkich wzorem. Wzorem etycznego dziennikarza, kt\u00f3rego ciekawo\u015b\u0107 nie s\u0142abnie. Zreszt\u0105 nie ma dziennikarstwa bez ciekawo\u015bci.<\/p>\n

Jest taki genialny fragment rozmowy Tora\u0144skiej z Jerzym Urbanem na temat broni, kt\u00f3r\u0105 rozdawano w komitetach dzielnicowych PZPR. Pyta Teresa, czy ta bro\u0144 nie by\u0142a rozdawana po to, by wystrzeli\u0142a 17 grudnia na wiecu organizowanym w Warszawie przez Solidarno\u015b\u0107.<\/p>\n

Urban: Pani mnie pyta, czy by\u0142a szykowana prowokacja esbecka. A ja sk\u0105d mog\u0119 o tym wiedzie\u0107?<\/p>\n

Z my\u015blenia. <\/strong>– odparowuje mu Teresa.<\/p>\n

Czy trzeba wi\u0119cej,\u00a0 \u017ceby odpowiedzie\u0107 na pytanie, dlaczego Tora\u0144sk\u0105 zapami\u0119tamy, dlaczego b\u0119dzie?<\/p>\n

W naszej ostatniej rozmowie ostro rozlicza\u0142a si\u0119 z mediami. W\u0142a\u015bciwie odparowa\u0142a mediom, \u017ce my\u015blenia potrzeba. My\u015blenia.<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przez te dni od \u015bmierci Teresy Tora\u0144skiej tak naprawd\u0119 nie mog\u0142em zebra\u0107 my\u015bli. Dzisiaj po\u017cegnali\u015bmy Teres\u0119 na warszawskich „wojskowych” Pow\u0105zkach. Na uroczysto\u015bci \u017ca\u0142obnej s\u0142uchali\u015bmy tarantelli. Kiedy wyprowadzano urn\u0119 muzyka by\u0142a omal jak na spotkaniu przyjaci\u00f3\u0142, z gwarem, okrzykami, kastanietami i[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,15],"tags":[],"class_list":["post-1624","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ksiazki","category-muzyka"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1624","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1624"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1632,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1624\/revisions\/1632"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}