{"id":1430,"date":"2012-08-06T10:14:00","date_gmt":"2012-08-06T10:14:00","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1430"},"modified":"2012-08-06T10:22:46","modified_gmt":"2012-08-06T10:22:46","slug":"nie-tylko-fotografie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1430","title":{"rendered":"nie tylko fotografie…"},"content":{"rendered":"

Jednym z ostatnich zdj\u0119\u0107 w ksi\u0105\u017cce jest to, na kt\u00f3rym Erwin Axer ma za\u0142o\u017cone r\u0119ce za g\u0142ow\u0119, jest zrelaksowany. Obok siedzi Ewa Starowieyska, wystawia twarz do s\u0142o\u0144ca. Siedz\u0105 na tle \u017cywop\u0142otu, w swoim ogrodzie. Jest na tym zdj\u0119ciu du\u017co, du\u017co jasno\u015bci. Ca\u0142kiem niedawno zamieszcza\u0142em tu zdj\u0119cie najwspanialszej magnolii na Starej Ochocie, kt\u00f3ra ro\u015bnie w tym ogrodzie i zachwyca obsypana kwiatami od lat. Przechodzi\u0142em obok tej magnolii codziennie, czasami kilka razy dziennie, mieszkaj\u0105c dwadzie\u015bcia metr\u00f3w dalej. O domach, ogrodach i mieszka\u0144cach Starej Ochoty, tych, kt\u00f3rzy s\u0105 i tych, kt\u00f3rych nie ma mo\u017cna by napisa\u0107 wiele. W\u0142a\u015bciwie przez ulic\u0119 z panem Axerem mieszka\u0142 Arnold Szyfman za\u0142o\u017cyciel Teatru Polskiego, wielka \u015bpiewaczka Ewa Bandrowska-Turska w tym samym domu, to tu zagl\u0105da\u0142 Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz. Kilka dom\u00f3w dalej mieszka\u0142 prof. Tatarkiewicz. A gdyby i\u015b\u0107 w drug\u0105 stron\u0119 od magnolii pa\u0144stwa Axer\u00f3w, to w najbli\u017cszym s\u0105siedztwie mieszkali Stanis\u0142aw Dygat, Witold Lutos\u0142awski, przez \u015bcian\u0119 z nimi r\u00f3wnie\u017c Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski. Ale przecie\u017c i Ludwik Krzywicki, nie m\u00f3wi\u0105c o wojennej kryj\u00f3wce W\u0142adys\u0142awa Szpilmana. Czasami pozosta\u0142y jakie\u015b \u015blady. Czasami pozosta\u0142a pami\u0119\u0107. Albo magnolia w ogrodzie. I du\u017co, du\u017co \u015bwiat\u0142a, du\u017co jasno\u015bci.<\/p>\n

Pana Erwina Axera zna\u0142em jako s\u0105siada. M\u00f3wi\u0142em: dzie\u0144 dobry, kiedy szed\u0142 po gazet\u0119 do male\u0144kiego kiosku w budynku NIK-u. Panu Axerowi przedstawi\u0142a mnie kiedy\u015b Barbara Krafft\u00f3wna, kt\u00f3ra przecie\u017c gra\u0142a u niego wspania\u0142e role w Teatrze Wsp\u00f3\u0142czesnym. Poprosi\u0142em o dedykacj\u0119 w mojej ukochanej jego ksi\u0105\u017cce „Z pami\u0119ci” (Wyd. Iskry, 2006). Pod moim imieniem i nazwiskiem dopisa\u0142 „wpisuje si\u0119 Erwin Axer”, jakby wpisywa\u0142 si\u0119 do pami\u0119tnika. Ale przecie\u017c tak by\u0142o, bo „Z pami\u0119ci” jest niezwyk\u0142ym pami\u0119tnikiem, w kt\u00f3rym anegdoty teatralne mieszaj\u0105 si\u0119 z opowie\u015bciami rodzinnymi, opisy spotka\u0144 z wybitnymi artystami mieszaj\u0105 si\u0119 z fotografiami takimi, jak ta, kt\u00f3r\u0105 opisa\u0142em na samym pocz\u0105tku.<\/p>\n

Pan Erwin Axer bardzo d\u0142ugo, mimo swojego wieku by\u0142 we wspania\u0142ej formie. Dlatego pracuj\u0105c w Teatrze Na Woli i organizuj\u0105c spotkania z mistrzami teatru, odwa\u017cy\u0142em si\u0119 zapyta\u0107, czy przyj\u0105\u0142by zaproszenie. „Nie ma nic gorszego ni\u017c opowie\u015b\u0107 re\u017cysera, kt\u00f3ry ju\u017c dawno nie jest re\u017cyserem” – t\u0142umaczy\u0142. I zdania na ten temat nie zmieni\u0142, chocia\u017c kilkakrotnie zaproszenie ponawia\u0142em.<\/p>\n

Dlatego tak ucieszy\u0142em si\u0119, kiedy da\u0142 si\u0119 zaprosi\u0107 Teatrowi Narodowemu, przy okazji wystawy i ksi\u0105\u017cki po\u015bwi\u0119conych Irene Eichler\u00f3wnie. To by\u0142o w kwietniu 2008 roku i my\u015bl\u0119, \u017ce by\u0142o to chyba jedno z ostatnich publicznych pojawie\u0144 si\u0119 Erwina Axera. M\u00f3wi\u0142 ze swad\u0105, interesuj\u0105co, dowcipnie, maluj\u0105c nieco groteskowy portret wielkiej aktorki, kt\u00f3ra z\u0142oszcz\u0105c si\u0119 na kolumn\u0119 ustawion\u0105 na scenie ogrywa\u0142a j\u0105 tak, jakby przez ni\u0105 nie mog\u0142a wypowiedzie\u0107 s\u0142owa, jakby by\u0142a \u015blepa i na scenie przewraca\u0142a si\u0119 przez ni\u0105. I kolumna zosta\u0142a ze scenografii wyrzucona.<\/p>\n

W ksi\u0105\u017cce „Z pami\u0119ci” Erwin Axer opowiada inn\u0105 anegdot\u0119 o Eichler\u00f3wnie. Oto obsadzi\u0142 j\u0105 w „Marii Stuart”, kt\u00f3r\u0105 gra\u0142a z zamkni\u0119tymi oczami. Axer w\u015bcieka\u0142 si\u0119: Na mi\u0142o\u015b\u0107 Bosk\u0105, dlaczego nie otworzysz oczu? Przecie\u017c to nie do wytrzymania.<\/p>\n

„- W\u0142a\u015bnie, nie mog\u0119 wytrzyma\u0107. Tak\u017ce by\u015b nie wytrzyma\u0142. Na moim miejscu w og\u00f3le nie otworzy\u0142by\u015b oczu! Patrze\u0107 na nich nie mog\u0119!<\/p>\n

– Na kogo?<\/p>\n

– Jak to, na kogo? Na partner\u00f3w oczywi\u015bcie” -odpowiedzia\u0142a Eichler\u00f3wna.<\/p>\n

\"\"<\/a>W swojej ksi\u0105\u017cce Erwin Axer wyznawa\u0142 szczerze: „\u017baden dyrektor teatru, m\u00f3wi\u0119 to na podstawie w\u0142asnej praktyki i obserwacji cudzych poczyna\u0144, nigdy, pod \u017cadnym pozorem, niczego nie czyta. Nie czyta sztuk, kt\u00f3re mu streszczaj\u0105 tak zwani kierownicy literaccy, a przesy\u0142aj\u0105 tak zwani wsp\u00f3\u0142cze\u015bni autorzy. Nie czyta klasyki, bo j\u0105 przeczyta\u0142 w szkole, nie czyta list\u00f3w, bo je czyta sekretarka. Nie czyta gazet, tylko je przegl\u0105da. Zasypia przy telewizji. Nie r\u00f3\u017cni\u0142em si\u0119 pod tym wzgl\u0119dem od moich koleg\u00f3w”.<\/p>\n

Jednak moim ulubionym fragmentem „Z pami\u0119ci” Erwina Axera jest ten dotycz\u0105cy aktorki Elisabeth Bergner. Pisa\u0142: „Po raz pierwszy (i ostatni) zobaczy\u0142em j\u0105 na scenie w jednej z mniej wa\u017cnych sztuk O’Neilla. Mia\u0142a ju\u017c siedemdziesi\u0105t cztery lata. G\u0142osem nie wype\u0142nia\u0142a sali duesseldorfskiego teatru. W pewnej chwili zosta\u0142a sama na scenie. Przez pi\u0119\u0107, mo\u017ce nawet przez dziesi\u0119\u0107 minut nie odezwa\u0142a si\u0119 ani jednym s\u0142owem. Nie uczyni\u0142a gestu. Nie zmieni\u0142a w znacz\u0105cy spos\u00f3b sytuacji. Nie obwiod\u0142a wzrokiem sceny, nie szuka\u0142a miejsc zwi\u0105zanych z rozegran\u0105 ju\u017c akcj\u0105, by w ten spos\u00f3b da\u0107 do zrozumienia, o czym my\u015bli. A jednak zna\u0142em jej my\u015bli; od pocz\u0105tku do ko\u0144ca niesko\u0144czenie d\u0142ugiej pauzy. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce s\u0142ysz\u0119, co my\u015bli”.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017ck\u0119 otwiera zdj\u0119cie zrobione w \u0141odzi, w 1949 roku. Erwin Axer stoi w grupie aktor\u00f3w. Rozpoznaj\u0119 Henryka Borowskiego, Andrzeja \u0141apickiego, Danut\u0119 Szaflarsk\u0105, Zofi\u0119 Mrozowsk\u0105, Hank\u0119 Bielick\u0105, a za ni\u0105 Jerzego Duszy\u0144skiego.<\/p>\n

Kto\u015b napisa\u0142 pod wiadomo\u015bci\u0105 o \u015bmierci Erwina Axera, \u017ce coraz pi\u0119kniejszy jest teatr w za\u015bwiatach. Z tego zdj\u0119cia z nami, w fenomenalnej formie pozostaje Danuta Szaflarska, kt\u00f3ra z roli na rol\u0119 jest coraz bardziej nowoczesna. Jakby na innej wyspie ni\u017c milcz\u0105ca Elisabeth Bergner. Rozedrgana i pi\u0119kna. Ciekaw jestem filmu dokumentalnego, jaki w\u0142a\u015bnie o niej powsta\u0142 (a kt\u00f3ry zrealizowali Dorota K\u0119dzierzawska i Artur Reinhart).<\/p>\n

S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 wieku. Nieprzemijalni. S\u0105 wieczne dziewczyny i wieczni ch\u0142opcy. Takim ch\u0142opcem by\u0142 Janusz Morgenstern, i takim ch\u0142opcem pozosta\u0142 Erwin Axer, po kt\u00f3rym w og\u00f3le nie by\u0142o wida\u0107 dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tki. Szed\u0142 wyprostowany, energicznie, a w\u0142a\u015bciwie nie szed\u0142 tylko nadal wychodzi rano po gazet\u0119. Mija magnoli\u0119 w swoim ogrodzie i otwiera zielon\u0105 furtk\u0119. Bo przecie\u017c niemo\u017cliwe, \u017ceby pozosta\u0142y tylko zdj\u0119cia. Jest du\u017co, du\u017co \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jednym z ostatnich zdj\u0119\u0107 w ksi\u0105\u017cce jest to, na kt\u00f3rym Erwin Axer ma za\u0142o\u017cone r\u0119ce za g\u0142ow\u0119, jest zrelaksowany. Obok siedzi Ewa Starowieyska, wystawia twarz do s\u0142o\u0144ca. Siedz\u0105 na tle \u017cywop\u0142otu, w swoim ogrodzie. Jest na tym zdj\u0119ciu du\u017co, du\u017co[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,6,15,16],"tags":[],"class_list":["post-1430","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-film","category-ksiazki","category-muzyka","category-teatr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1430","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1430"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1430\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1436,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1430\/revisions\/1436"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1430"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1430"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1430"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}