{"id":1324,"date":"2012-05-30T18:09:12","date_gmt":"2012-05-30T18:09:12","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1324"},"modified":"2012-05-30T18:14:06","modified_gmt":"2012-05-30T18:14:06","slug":"franz-dora-wiera-chardon-lagache","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1324","title":{"rendered":"Franz, Dora, Wiera, Chardon Lagache…"},"content":{"rendered":"

Od kilku miesi\u0119cy zabieram si\u0119 za dopisanie nowego rozdzia\u0142u do mojej dawnej ksi\u0105\u017cki „Baga\u017ce Franza K.”, kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142bym wyda\u0107 w formie e-booka, a od czasu, kiedy wysz\u0142a du\u017co si\u0119 wydarzy\u0142o – od znaleziska w Izraelu – r\u0119kopisy z archiwum Maxa Broda, przez moje kontakty cho\u0107by z rodzin\u0105 Dory Diamant, po jedyny wywiad, jakiego udzieli\u0142a siostrzenica Kafki, Vera. No tak, ale \u017cyciorys ro\u015bnie przez p\u0105czkowanie i tak si\u0119 zabieram i nie zabieram. I nagle wczoraj uzna\u0142em, \u017ce dobrze, \u017ce dot\u0105d tego nie napisa\u0142em… Cho\u0107 od wydania tej ksi\u0105\u017cki min\u0119\u0142o osiem lat, ci\u0105gle spod ziemi wy\u0142ania si\u0119 co\u015b, co wcze\u015bniej by\u0142o ukryte. Wczoraj napisa\u0142 do mnie pewien Czytelnik z B\u0119dzina, kt\u00f3ry pracuje akurat nad s\u0142ownikiem \u017byd\u00f3w z B\u0119dzina, wi\u0119c i rodziny Dory Diamant i przys\u0142a\u0142 mi gar\u015b\u0107 odnalezionych w\u0142a\u015bnie fakt\u00f3w plus fotografi\u0119 Dawida Dymanta, brata Dory. Natychmiast pos\u0142a\u0142em t\u0119 fotografi\u0119 do bratanka Dory, do Izraela. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce to zdj\u0119cie jego ojca – zdj\u0119cie, kt\u00f3rego nie zna\u0142, zrobiono w 1940 roku w B\u0119dzinie. Wzruszony i podekscytowany przysy\u0142a\u0142 mi kolejne smsy i maile z pytaniami, kt\u00f3re przesy\u0142a\u0142em do B\u0119dzina, i zn\u00f3w co\u015b rekonstruujemy. Dawid Dymant, brat Dory i ojciec Zvi, kt\u00f3rego ca\u0142\u0105 rodzin\u0119 pozna\u0142em w Tel Awiwie, w czasie wojny straci\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 \u017con\u0119 i troje dzieci. P\u00f3\u017aniej wyjecha\u0142 do Izraela i ju\u017c tam urodzi\u0142 si\u0119 Zvi. Ekscytuj\u0105ce takie tropienie fakt\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a>I w\u0142a\u015bnie wczoraj, kiedy wymienia\u0142em smsy ze Zvi Diamantem, w telewizyjnej dw\u00f3jce pokazano film dokumentalny o Wierze Gran, autorstwa Marii Zmarz-Koczanowicz i Agaty Tuszy\u0144skiej, innej bohaterce mojej innej ksi\u0105\u017cki „B\u0105d\u017a moim Bogiem”. Mocny, wstrz\u0105saj\u0105cy film, i zn\u00f3w ta historia wr\u00f3ci\u0142a do mnie jak \u017cywa. G\u0142os Wiery Gran, jej drobna sylwetka, jej nie znosz\u0105cy sprzeciwu ton, urojenia w ostatnim okresie jej \u017cycia, jej walka o godno\u015b\u0107 wbrew przeciwno\u015bciom, wbrew w\u0142asnej chorobie. Dla mnie najbardziej uderzaj\u0105cy by\u0142 jej monolog w male\u0144kim zagraconym mieszkaniu przy Chardon Lagache, w kt\u00f3rym m\u00f3wi, \u017ce nic jej si\u0119 nie chce, \u017ce \u017cy\u0107 jej si\u0119 nie chce, \u017ce okna zas\u0142oni\u0119te od rana do nocy, bo takie brudne okna, \u017ce ju\u017c nic przez nie nie wida\u0107, a nie ma kto tych okien umy\u0107, i \u017ce nic tylko dzie\u0144 i noc siedzi przy \u015bwietle elektrycznym. Przecie\u017c wiem, \u017ce siedzia\u0142a i strzeg\u0142a akt swojej sprawy. Tragiczna posta\u0107, dla kt\u00f3rej nie by\u0142o ratunku. Jest w tym filmie jeszcze jeden fragment, kt\u00f3ry uderza. To rozmowa ze Stefani\u0105 Grodzie\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra chyba po raz pierwszy otwarcie powiedzia\u0142a, \u017ce by\u0142a w getcie. Przez ca\u0142e \u017cycie ten fakt zostawia\u0142a dla siebie. Nie chcia\u0142a m\u00f3wi\u0107 publicznie. Kiedy pisa\u0142em „Baga\u017ce Franza K.”, a w tej ksi\u0105\u017cce rozdzia\u0142 o artystach w getcie warszawskim, kto\u015b poradzi\u0142 mi abym skonsultowa\u0142 go z pani\u0105 Stefani\u0105 Grodzie\u0144sk\u0105. Zgodzi\u0142a si\u0119. Pod warunkiem, \u017ce jej nazwisko nie uka\u017ce si\u0119 w ksi\u0105\u017cce. Przeczyta\u0142a. Odnios\u0142a si\u0119 do niego. Zapyta\u0142em, dlaczego nie chce m\u00f3wi\u0107 o przesz\u0142o\u015bci. Powiedzia\u0142a: „Bo ja prosz\u0119 pana jestem kabareciara. A kabaret nie znosi martyrologii”. Nawet we wst\u0119pie do wa\u017cnej ksi\u0105\u017cki o getcie napisanej przez jej blisk\u0105 przyjaci\u00f3\u0142k\u0119 Krystyn\u0119 \u017bywulsk\u0105 „Pusta woda” napisa\u0142a tak, \u017ceby nie napisa\u0107, \u017ce tam by\u0142a. Dlatego to wczorajsze wyznanie w filmie o Wierze Gran tak zapada w pami\u0119\u0107.<\/p>\n

Pom\u00f3wienia i plotki. Niszczycielska si\u0142a nienawi\u015bci. Jonas Turkow, kt\u00f3ry robi\u0142 wszystko, \u017ceby zniszczy\u0107 karier\u0119 Wiery Gran, jak okazuje si\u0119 z filmu, pod koniec \u017cycia tego \u017ca\u0142owa\u0142. Ten sam Turkow, kt\u00f3ry by\u0142 warszawskim przyjacielem Lewiego, przyjaciela Franza Kafki, o kt\u00f3rym te\u017c tyle pisa\u0142em w swojej ksi\u0105\u017cce. Nagle te wszystkie w\u0105tki, te postaci, bli\u017csze i dalsze wr\u00f3ci\u0142y. I nagle, na u\u0142amek sekundy, na chwil\u0119, popatrzy\u0142a na mnie Basia Musia\u0142owa, wa\u017cna dla mnie osoba, kt\u00f3ra odesz\u0142a w ubieg\u0142ym roku. W filmie o Wierze Gran, na wieczorze promuj\u0105cym ksi\u0105\u017ck\u0119 Agaty Tuszy\u0144skiej siedzi w pierwszym rz\u0119dzie, a obok niej mama pani Agaty, dziennikarka Halina Przedborska i Nina Andrycz. Basia patrzy na scen\u0119, patrzy w kamer\u0119, patrzy. Dzisiaj zadzwoni\u0142em do Jurka, Basi m\u0119\u017ca, \u017ceby mu o tym powiedzie\u0107 i \u017ceby nie przegapi\u0142 czwartkowej powt\u00f3rki dokumentu w TVP Kultura.<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od kilku miesi\u0119cy zabieram si\u0119 za dopisanie nowego rozdzia\u0142u do mojej dawnej ksi\u0105\u017cki „Baga\u017ce Franza K.”, kt\u00f3r\u0105 chcia\u0142bym wyda\u0107 w formie e-booka, a od czasu, kiedy wysz\u0142a du\u017co si\u0119 wydarzy\u0142o – od znaleziska w Izraelu – r\u0119kopisy z archiwum Maxa[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,6,15,16],"tags":[],"class_list":["post-1324","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-film","category-ksiazki","category-muzyka","category-teatr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1324","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1324"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1324\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1330,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1324\/revisions\/1330"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1324"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1324"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1324"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}