{"id":1249,"date":"2012-04-25T17:26:35","date_gmt":"2012-04-25T17:26:35","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1249"},"modified":"2012-04-25T17:34:47","modified_gmt":"2012-04-25T17:34:47","slug":"poranne-swiatlo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1249","title":{"rendered":"poranne \u015bwiat\u0142o"},"content":{"rendered":"

Chcia\u0142bym, \u017ceby w Polsce wychodzi\u0142o takie pismo jak „New Yorker”, \u017ceby dziennikarstwo mia\u0142o taki wymiar i tak\u0105 przestrze\u0144. Chcia\u0142bym, \u017ceby w Polsce w taki spos\u00f3b pisano o teatrze i recenzowano spektakle. Kiedy kilka tygodni temu czyta\u0142em w „New Yorkerze” recenzj\u0119 ze spektaklu „\u015amier\u0107 komiwoja\u017cera” z Philipem Seymourem Hoffmanem to wiedzia\u0142em, jak jest inscenizowany, jak o\u015bwietlany, jak grany. Poza kontekstem, w jakim Arthur Miller napisa\u0142 sztuk\u0119, r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142czesne odniesienia. Z naszej, „polskograjdo\u0142kowej” perspektywy to by\u0142a w\u0142a\u015bciwie nie recenzja a pog\u0142\u0119biona analiza. Ale z perspektywy ameryka\u0144skiej recenzja. Kiedy wczoraj, czy przedwczoraj w „New York Timesie” przeczyta\u0142em tekst o „Uroczysto\u015bci” w re\u017cyserii Grzegorza Jarzyny, granej teraz w nowojorskim St. Ann’s Warehouse te\u017c mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce ten tekst o\u015bwietla mocniej, ja\u015bniej, precyzyjniej spektakl Jarzyny ni\u017c to zrobiono w polskiej prasie. Nie chc\u0119 narzeka\u0107, ale kiedy czytam recenzje polskich autor\u00f3w, to jakby spektakle nie by\u0142y grane, jakby nie by\u0142y wsp\u00f3\u0142tworzone przez d\u017awi\u0119kowc\u00f3w, kompozytor\u00f3w, re\u017cyser\u00f3w \u015bwiate\u0142, spec\u00f3w od przestrzeni, choreograf\u00f3w. Nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o coraz cz\u0119stszych wycieczkach pod adresem widz\u00f3w, co jest ju\u017c niewybaczalne. Kiedy ogl\u0105dam spektakl, a potem czytam, \u017ce on jest dla pseudointelektualist\u00f3w, kucharek, zadowolonych lub niezadowolonych z \u017cycia, niewymagaj\u0105cych itd., to naprawd\u0119 si\u0119 w\u015bciekam. Jakim prawem recenzent robi wycieczk\u0119 pod moim adresem, bo poszed\u0142em do teatru? No, dobrze, ale nie o tym, mia\u0142em o nowym numerze „New Yorkera” i do niego wracam.<\/p>\n

Cieszy, \u017ce Polacy nareszcie s\u0105 wa\u017cnymi obywatelami \u015bwiata, \u017ce polscy arty\u015bci mog\u0105 stanowi\u0107 punkt odniesienia. Naprawd\u0119 ciesz\u0105 mnie zaproszenia na „Uroczysto\u015b\u0107” Jarzyny, tak jak cieszy na przyk\u0142ad repertuar Metropolitan Opera, i „New Yorker” polecaj\u0105cy spektakle z udzia\u0142em na przyk\u0142ad Piotra Becza\u0142y. W tym tygodniu na afiszu MET „Manon” z Ann\u0105 Netrebko i Piotrem Becza\u0142\u0105. Fantastyczne te\u017c, \u017ce te realizacje mo\u017cemy ogl\u0105da\u0107 na \u017cywo, w transmisjach do ponad 1200 teatr\u00f3w na ca\u0142ym \u015bwiecie. \u015awiat sta\u0142 si\u0119 tak bardzo nasz. Tak bardzo sw\u00f3j. W\u0142a\u015bciwie bez granic. Ale pisa\u0107 to, to tak w\u0142a\u015bciwie pisa\u0107 komuna\u0142y.<\/p>\n

\n

\"\"<\/a>
Harry Kessler<\/figcaption><\/figure>\n

Skr\u0119c\u0119 wi\u0119c od razu w jedn\u0105 ze \u015bcie\u017cek nowego „New Yorkera”, do fantastycznego tekstu „Dziennik estety” Alexa Rossa po\u015bwi\u0119conego grafowi Harry’emu Kesslerowi. Wiele m\u00f3wi\u0105ce zdanie umieszczone pod tytu\u0142em: „Graf Harry Kessler spotka\u0142 ka\u017cdego i widzia\u0142 wszystko”. Przyznam si\u0119, \u017ce o Kesslerze nigdy nie czyta\u0142em, ale nie mog\u0142em nie przeczyta\u0107 tekstu, kt\u00f3ry zaczyna si\u0119 akapitem, z kt\u00f3rego dowiadujemy si\u0119, \u017ce w 1983 roku\u00a0 na Majorce pewien pracownik banku otworzy\u0142 sejf, kt\u00f3ry ukrywa\u0142 zamkni\u0119te w nim na pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat trzy odr\u0119czne dzienniki, ka\u017cdy oprawiony w maroka\u0144sk\u0105 sk\u00f3r\u0119. Nale\u017ca\u0142y do niemieckiego dyplomaty Harry’ego Kesslera, \u017cyj\u0105cego w latach 1868 – 1937. To zreszt\u0105 podw\u00f3jnie ciekawe, bo w 1971 roku ukaza\u0142a si\u0119 jaka\u015b cz\u0119\u015b\u0107 odnalezionych dziennik\u00f3w Kesslera, jednak wtedy jeszcze nikt nie wiedzia\u0142, \u017ce to nie s\u0105 wszystkie. Zdaniem Alexa Rossa Kessler napisa\u0142 tak naprawd\u0119 \u015bwiadectwo ko\u0144ca wieku. Bo kog\u00f3\u017c nie zna\u0142. Jada\u0142 kolacje z Rodinem, przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z siostr\u0105 Nietzschego i pojawi\u0142 si\u0119 w jej domu, kiedy zajmowa\u0142a si\u0119 chorym na demencj\u0119 bratem. Kiedy Nietzsche zmar\u0142 to w\u0142a\u015bnie Kesslera poprosi\u0142a o pomoc w poch\u00f3wku. Ju\u017c nie m\u00f3wi\u0105c o tym, \u017ce to Kessler zamkn\u0105\u0142 oczy zmar\u0142ego filozofa. Kessler zna\u0142 Verlaine’a, odwiedza\u0142 studio Moneta w Giverny, chodzi\u0142 na kolacje z Degas, po\u017cycza\u0142 pieni\u0105dze Rilkemu, inspirowa\u0142 Straussa i Hoffmannsthala, przyja\u017ani\u0142 si\u0119 z Diagilewem, Ni\u017cy\u0144skim, Cocteau. Zna\u0142 Sarah Bernhardt i Josephine Baker. W\u0142a\u015bciwie zna\u0142 wszystkich, by\u0142 kronikarzem swojego czasu, jak pisze Alex Ross mia\u0142 bez w\u0105tpienia zaci\u0119cie reporterskie. Zostawi\u0142 po sobie obraz epoki, jakiego nikt inny chyba zostawi\u0107 nie m\u00f3g\u0142. Do tego wi\u00f3d\u0142 bujne, bogate \u017cycie, by\u0142 \u015bwiadkiem i uczestnikiem historii, w 1914 rzecz jasna trafi\u0142 na front i te\u017c odda\u0142 w dzienniku atmosfer\u0119 wojny, w spos\u00f3b, jakiego m\u00f3g\u0142by mu pozazdro\u015bci\u0107 niejeden pisarz. A gdyby jeszcze wspomnie\u0107 o niezwyk\u0142ym spotkaniu z Tomaszem Mannem w 1937 roku niedaleko Zurychu. A je\u017celi kto\u015b widzia\u0142 rze\u017ab\u0119 „Cyklista” w Musee d’Orsay w Pary\u017cu, to przedstawia ona wielk\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 i fascynacj\u0119 Kesslera. Z Mannem \u0142\u0105czy\u0142o go wiele, cho\u0107by jak pisze Alex Ross „ucieczka z ekscentrycznego nacjonalizmu do ekscentrycznego socjalizmu”.<\/p>\n

A gdyby wspomnie\u0107 o niezwyk\u0142ej jego wierze w sztuk\u0119, o jego przekonaniu, \u017ce nale\u017cy zrobi\u0107 wszystko, aby nie sta\u0142o si\u0119 za p\u00f3\u017ano na ogl\u0105danie „porannego \u015bwiat\u0142a dzie\u0142 sztuki”.<\/p>\n

Nabra\u0142em wielkiej ochoty na lektur\u0119 dziennik\u00f3w Kesslera, tych wcze\u015bniejszych i tych p\u00f3\u017aniejszych. Chcia\u0142em sprawdzi\u0107, czy by\u0142y opublikowane w Polsce. Nagle trafi\u0142em w sieci na biogram Kesslera, kt\u00f3ry ma te\u017c sw\u00f3j polski kontekst, oto by\u0142 odpowiedzialny za kontakty w\u0142adz niemieckich z J\u00f3zefem Pi\u0142sudskim w czasie jego internowania w Magdeburgu, a po odzyskaniu przez Polsk\u0119 niepodleg\u0142o\u015bci zosta\u0142 pierwszym akredytowanym w Warszawie dyplomat\u0105. Wi\u0119c\u00a0 jest szansa, \u017ce te dzienniki odmalowuj\u0105 te\u017c \u00f3wczesny pejza\u017c Warszawy. Mam teraz jeszcze wi\u0119kszy apetyt na te dzienniki. Zajrza\u0142em do katalogu Biblioteki Narodowej i nie wynika z niej jakoby dzienniki Kesslera ukaza\u0142y si\u0119 w Polsce. Zreszt\u0105 dost\u0119pne jest tylko angielskie i niemieckie wydanie tych wcze\u015bniejszych, sprzed odkrycia w banku na Majorce.<\/p>\n

Dlatego namawiam Wydawc\u00f3w, aby nie przegapili dziennik\u00f3w Kesslera, kt\u00f3re bez w\u0105tpienia cieszy\u0142yby si\u0119 w Polsce zainteresowaniem.<\/p>\n

EWA LIPSKA<\/strong><\/p>\n

POEZJA<\/strong><\/p>\n

Droga pani Schubert, dobrze, \u017ce jest jeszcze<\/p>\n

taki kraj, kt\u00f3ry jest wsz\u0119dzie i nazywa si\u0119 Poezja.<\/p>\n

(z tomu „Droga pani Schubert…”, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2012)<\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Chcia\u0142bym, \u017ceby w Polsce wychodzi\u0142o takie pismo jak „New Yorker”, \u017ceby dziennikarstwo mia\u0142o taki wymiar i tak\u0105 przestrze\u0144. Chcia\u0142bym, \u017ceby w Polsce w taki spos\u00f3b pisano o teatrze i recenzowano spektakle. Kiedy kilka tygodni temu czyta\u0142em w „New Yorkerze” recenzj\u0119[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[6,15,16],"tags":[],"class_list":["post-1249","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ksiazki","category-muzyka","category-teatr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1249"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1256,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1249\/revisions\/1256"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}