{"id":1235,"date":"2012-04-22T15:45:28","date_gmt":"2012-04-22T15:45:28","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1235"},"modified":"2012-04-22T15:54:47","modified_gmt":"2012-04-22T15:54:47","slug":"zawsze-niebo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?p=1235","title":{"rendered":"zawsze niebo"},"content":{"rendered":"

M\u00f3g\u0142bym napisa\u0107, \u017ce nie wychodz\u0119 z teatru, bo rzeczywi\u015bcie prawie codziennie co\u015b ogl\u0105dam. We czwartek w Videoteatrze Poza Jolanty Lothe i Piotra Lachmanna, w Pa\u0142acyku Szustra przy ul. Morskie Oko obejrza\u0142em spektakl dedykowany jednemu z moich ulubionych poet\u00f3w, Tadeuszowi R\u00f3\u017cewiczowi. \u017be lubi\u0119 Videoteatr Poza pisa\u0142em kilkakrotnie, od lat \u015bledz\u0119 kolejne premiery. Tym razem na ekranie Tadeusz R\u00f3\u017cewicz, chyba jakiego nie znamy, a na scenie Jolanta Lothe i Jaros\u0142aw Boberek we fragmentach tekst\u00f3w R\u00f3\u017cewicza i Helmuta Kajzara. R\u00f3\u017cewicz goli si\u0119. Ale na innym ekranie ogl\u0105da siebie gol\u0105cego si\u0119 (siedzi na male\u0144kiej widowni Videoteatru, czyli tam, gdzie my) i m\u00f3wi, \u017ce w ko\u0144cu jest aktorem i \u017ce to mu si\u0119 podoba, \u017ce nie ma s\u0142\u00f3w, tylko \u017ce jest akcja. Ewentualnie, \u017ceby pod\u0142o\u017cy\u0107 muzyk\u0119. W innej scenie m\u00f3wi o zdewaluowaniu warto\u015bci dzisiaj, o tym, \u017ce aktor wzi\u0105\u0142 na siebie rol\u0119 wypowiadania niewyobra\u017calnych bzdur na ka\u017cdy temat. Nie mo\u017ce si\u0119 nadziwi\u0107, co aktorzy plot\u0105 w telewizji i wywiadach. W innej scenie m\u00f3wi, \u017ce jedynie pustka si\u0119 w\u015bcieka. Pe\u0142nia nie w\u015bcieka si\u0119 nigdy. Pustka si\u0119 w\u015bcieka, bo nie ma innej mo\u017cliwo\u015bci, \u017ceby zaistnie\u0107. W innej scenie z rozkosz\u0105 otwiera puszk\u0119 z piwem i m\u00f3wi: w \u017cadnej telewizji, by tego nie pu\u015bcili. R\u00f3\u017cewicz – dramaturg, poeta (w filmie czyta swoje wiersze), filozof, figlarny ch\u0142opak. I chocia\u017c film wykorzystany w spektaklu nagrano przed laty, brzmi mocno, aktualnie, \u015bwie\u017co, o\u017cywczo – mo\u017ce dlatego, \u017ce ju\u017c w\u0142a\u015bciwie nie ma autorytet\u00f3w, kt\u00f3re zabiera\u0142yby g\u0142os w sprawie ocalenia jasno\u015bci, jaka bije od cz\u0142owieka i roz\u015bwietla spo\u0142ecze\u0144stwo zapalaj\u0105c je do nieustannego rozwoju, jaka pobudza do my\u015blenia, jaka ka\u017ce zatrzyma\u0107 si\u0119 nad sob\u0105 i nad tym, co naprawd\u0119 istotne, kt\u00f3ra w ka\u017cdym fragmencie pozwoli dostrzec ca\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

Sko\u0144czy\u0142em w\u0142a\u015bnie czyta\u0107, po raz drugi, najnowsz\u0105 powie\u015b\u0107 Anny Boleckiej „Cadyk i dziewczyna” (wyd. Czarna Owca, 2012), blisk\u0105 istocie tego spektaklu. Obserwujemy \u015bwiat, kt\u00f3ry za moment poch\u0142oni\u0119ty zostanie przez wojn\u0119. Ale jeszcze trwa – jest sanatorium w Otwocku, jest poszukuj\u0105ca sensu Pola Rubin, kt\u00f3ra odnajduje w Otwocku swoj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, niemieckiego \u017byda, Steina, czytaj\u0105cego z d\u0142oni. Przygl\u0105da si\u0119 m\u0142odej \u017cydowskiej dziewczynie, Muszce, c\u00f3rce znanego rabina, kt\u00f3rego w absolutnie sensacyjnych okoliczno\u015bciach Niemcy wywioz\u0105 z warszawskiego getta, najpierw na Wsch\u00f3d, by m\u00f3c ostatecznie uratowa\u0107 go, przecie\u017c nie bezinteresownie, z Zag\u0142ady i wys\u0142a\u0107 do Ameryki. Jest historia ksi\u0119gozbioru rabina, kt\u00f3ry tak\u017ce trzeba ocali\u0107. Jest wreszcie rebe Rachmiel, kt\u00f3ry wydaje si\u0119 by\u0107 prawdziwym \u015bwiat\u0142em. Jest to historia przetrwania – w czasie wojny – i historia przetrwania w sobie.<\/p>\n

„Pomy\u015bla\u0142a, \u017ce teraz trzeba si\u0119 uczy\u0107 od zwierz\u0105t i ro\u015blin strategii przetrwania. One \u017cyj\u0105 chwil\u0105, kt\u00f3ra trwa. To, co b\u0119dzie, nie istnieje. Liczy si\u0119 tylko ta chwila. Wi\u0119c czemu by nie da\u0107 sobie cho\u0107 kilku dni szcz\u0119\u015bcia, bez zastanawiania si\u0119, rozwa\u017ca\u0144 l\u0119ku?”<\/p>\n

I Pola postanawia takie chwile sobie i Steinowi da\u0107. Ocali\u0107 to, co jeszcze mo\u017cna ocali\u0107. O takich chwilach pisa\u0142 Marek Edelman w swojej wielkiej przypowie\u015bci „I by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 w getcie”.<\/p>\n

Powie\u015b\u0107 Boleckiej ukazuje \u015bwiat sprzed Upadku. M\u00f3wi Stein: „Trzeba znale\u017a\u0107 ten punkt r\u00f3wnowagi, kiedy wszystkie elementy si\u0119 dope\u0142niaj\u0105.<\/p>\n

– Ale jak tego dokona\u0107? – spyta\u0142a. – Skoro upadli\u015bmy i upadamy wci\u0105\u017c. Jak przypomnie\u0107 sobie ca\u0142e pi\u0119kno tamtego \u015bwiata?”.<\/p>\n

W innym miejscu: „Podesz\u0142a do okna, uchyli\u0142a firank\u0119 i patrzy\u0142a w okna domu naprzeciwko. Widok, kt\u00f3ry zwykle j\u0105 przygn\u0119bia\u0142, teraz wyda\u0142 jej si\u0119 w blasku letniego dnia prawie radosny. Tak, \u017cycie to pot\u0119\u017cna si\u0142a i nie\u0142atwo daje si\u0119 zd\u0142awi\u0107, stwierdzi\u0142a(…) To zabawne, \u017ce ludzie nie wstydz\u0105 si\u0119 k\u0142ama\u0107, obgadywa\u0107 bli\u017anich, k\u0142\u00f3ci\u0107 si\u0119, a ukrywaj\u0105 dobro, kt\u00f3re jest w nich”.<\/p>\n

I w innym miejscu: „W sobie samych trzeba szuka\u0107 \u017ar\u00f3de\u0142 z\u0142a i chroni\u0107 t\u0119 odrobin\u0119 dobra, kt\u00f3ra w nas jest. Dobro nale\u017cy wydoby\u0107 na powierzchni\u0119 i uprawia\u0107 jak \u017cyzn\u0105 gleb\u0119”.<\/p>\n

I w innym miejscu: „Od zawsze by\u0142o we mnie co\u015b prawdziwego, co\u015b dobrego, ale \u017cy\u0142am obok tego. Wstyd mi, \u017ce dopiero nasze g\u0119ste od prawdziwego cierpienia istnienie nauczy\u0142o mnie najprostszych prawd”.<\/p>\n

Nie jest daleka R\u00f3\u017cewiczowi ta m\u0105dra i g\u0142\u0119boka powie\u015b\u0107. I Bolecka i R\u00f3\u017cewicz nie tylko podejmuj\u0105 te same tematy, ale czerpi\u0105 te\u017c wod\u0119 z podobnych \u017ar\u00f3de\u0142. Cho\u0107by z Franza Kafki (ju\u017c w\u0142a\u015bciwie symboliczne wydaje si\u0119, \u017ce Bolecka by\u0142a redaktork\u0105 „Pu\u0142apki” Tadeusza R\u00f3\u017cewicza). Jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek Anny Boleckiej jest „Kochany Franz”. Wci\u0105\u017c czerpie z tego krystalicznego \u017ar\u00f3d\u0142a. Kiedy czyta\u0142em rozwa\u017cania Poli, czy w tym przera\u017caj\u0105cym czasie wojny urodzi\u0107 dziecko, w\u0142a\u015bciwie jakbym s\u0142ysza\u0142 Kafk\u0119, kt\u00f3ry nigdy nie chcia\u0142 zosta\u0107 ojcem.<\/p>\n

„My\u015bl, \u017ce narazi\u0142aby t\u0119 bezbronn\u0105 istot\u0119 na cierpienia, nie dawa\u0142a jej spokoju. Nieomal widzia\u0142a, jak ludzie o kamiennych twarzach tratuj\u0105 male\u0144kie cia\u0142o swoimi ci\u0119\u017ckimi buciorami. Sk\u0105d wzi\u0105\u0142 si\u0119 ten obraz, nie wiedzia\u0142a, ale pojawia\u0142 si\u0119 uparcie i nie dawa\u0142 si\u0119 odp\u0119dzi\u0107”.<\/p>\n

Zreszt\u0105 mam poczucie, \u017ce kolejne powie\u015bci Boleckiej s\u0105 kolejnymi rozdzia\u0142ami do tego, co rozpocz\u0119\u0142a swoj\u0105 powie\u015bci\u0105 „Bia\u0142y kamie\u0144”. A mo\u017ce nawet wcze\u015bniejsz\u0105, dzieci\u0119c\u0105 „Le\u0107 do nieba”.
\nNagle „Cadyk i dziewczyna” podejmuje r\u00f3\u017cewiczowski temat „zawsze fragmentu” i potrzeby dostrze\u017cenia ca\u0142o\u015bci: „Rozproszone fragmenty zacz\u0119\u0142y powraca\u0107 na swoje miejsce, a ona zrozumia\u0142a, \u017ce ca\u0142o\u015b\u0107 zawsze istnia\u0142a, tylko ludzie wok\u00f3\u0142 utracili zdolno\u015b\u0107 widzenia jej. Jakby potracili wzrok, s\u0142uch i smak”.<\/p>\n

No i w\u0142a\u015bnie o tym r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi\u0142 Tadeusz R\u00f3\u017cewicz w spektaklu Jolanty Lothe i Piotra Lachmanna. By szuka\u0107, by widzie\u0107, by ratowa\u0107. By rodzi\u0107. Znakomita Jolanta Lothe we fragmentach ze „Stara kobieta wysiaduje”.<\/p>\n

„Je\u015bli nawet pozostanie nam tylko jedna ciasna uliczka, kt\u00f3r\u0105 pop\u0119dz\u0105 nas gdzie\u015b w niewiadomym kierunku, to przecie\u017c nad ni\u0105 jest ca\u0142e niebo” – powiedzia\u0142a Pola, kt\u00f3rej posta\u0107 powsta\u0142a z inspiracji biografi\u0105 Etty Hillesum, kt\u00f3rej Bolecka zadedykowa\u0142a swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119.<\/p>\n

Zawsze, kiedy opuszczam powie\u015b\u0107 Boleckiej, jestem troch\u0119 smutny, \u017ce nie b\u0119dzie mi dane ratowa\u0107 si\u0119 w niej od nowa. Czasem wracam. Tak jak w przypadku „Cadyka i dziewczyny”, kt\u00f3r\u0105 to powie\u015b\u0107 czyta\u0142em jeszcze w maszynopisie. I jeszcze par\u0119 zda\u0144 wypisanych z ksi\u0105\u017cki, \u017ceby ich nie uroni\u0107, bo wa\u017cne:<\/p>\n

„Tylko \u015bwi\u0119ci wyrywaj\u0105 z\u0142o z korzeniami. Zwykli ludzie potrafi\u0105 zaledwie przenosi\u0107 je z miejsca na miejsce”.<\/p>\n

„Nie mo\u017cna by\u0107 wci\u0105\u017c polem walki. Czasem warto opu\u015bci\u0107 umys\u0142 i zanurzy\u0107 si\u0119 w ciele, a potem porzuci\u0107 cia\u0142o i pozwoli\u0107 mu cierpie\u0107 bez naszego udzia\u0142u”.<\/p>\n

\"\"<\/a>Uwielbiam jeszcze fragment dotycz\u0105cy odnalezienia ksi\u0105g rebego. Czy tak nie m\u00f3g\u0142by wygl\u0105da\u0107 moment odnalezienia r\u0119kopis\u00f3w Kafki, kt\u00f3re w sporej cz\u0119\u015bci przepad\u0142y w archiwach gestapo, skonfiskowane z mieszkania Dory Diamant?<\/p>\n

Tadeusz R\u00f3\u017cewicz u\u015bmiecha si\u0119. Pola u\u015bmiecha si\u0119. Tak u\u015bmiecha\u0142a si\u0119 Milena Jesenska, kiedy wystawia\u0142a twarz do s\u0142o\u0144ca, nawet w terrorze Ravensbruck. U\u015bmiech tych, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 ocala\u0107. W sobie, w nas, w ksi\u0105\u017ckach. Zobaczy\u0107 wi\u0119cej. Ca\u0142o\u015b\u0107. To wydaje si\u0119 mo\u017cliwe.<\/p>\n

Nie o czym innym jest zanurzony w beznadziei tekst Nikolaja Kolady „Merylin Mongo\u0142”, kt\u00f3rego premiera w re\u017cyserii Bogus\u0142awa Lindy odby\u0142a si\u0119 wczoraj w Teatrze Ateneum. Widzia\u0142em pi\u0105tkow\u0105 pr\u00f3b\u0119 generaln\u0105. Mocny, daj\u0105cy do my\u015blenia tekst, \u015bwietny spektakl i znakomite aktorstwo. Agata Kulesza stworzy\u0142a chyba jedn\u0105 z istotniejszych postaci kobiecych w teatrze, jakie ostatnio widzia\u0142em. Uderza po g\u0142owie. I nie wychodzi z niej. My\u015bl\u0119 o jej roli od pi\u0105tku, a to co\u015b znaczy.<\/p>\n

Jutro, w warszawskiej redakcji Gazety Wyborczej, o 19.00 b\u0119d\u0119 prowadzi\u0142 rozmow\u0119 z Bogus\u0142awem Lind\u0105, zapewne nie tylko o tym spektaklu. Zapraszam. To ju\u017c trwaj\u0105cy od pi\u0119ciu lat cykl „Teatr, muzyka, kino w Gazeta Cafe”.<\/p>\n

\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

M\u00f3g\u0142bym napisa\u0107, \u017ce nie wychodz\u0119 z teatru, bo rzeczywi\u015bcie prawie codziennie co\u015b ogl\u0105dam. We czwartek w Videoteatrze Poza Jolanty Lothe i Piotra Lachmanna, w Pa\u0142acyku Szustra przy ul. Morskie Oko obejrza\u0142em spektakl dedykowany jednemu z moich ulubionych poet\u00f3w, Tadeuszowi R\u00f3\u017cewiczowi.[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14,6,16],"tags":[],"class_list":["post-1235","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-film","category-ksiazki","category-teatr"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1235","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1235"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1235\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1242,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1235\/revisions\/1242"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1235"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1235"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1235"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}