{"id":188,"date":"2011-02-01T20:03:35","date_gmt":"2011-02-01T20:03:35","guid":{"rendered":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?page_id=188"},"modified":"2011-03-05T14:43:39","modified_gmt":"2011-03-05T14:43:39","slug":"archiwum","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/?page_id=188","title":{"rendered":"Archiwum – kanon na nowy blog"},"content":{"rendered":"

Remigiusz Grzela:<\/strong><\/p>\n

A teraz pr\u00f3ba mojego kanonu literackiego, pr\u00f3ba bo wy\u0142uskanie pi\u0119ciu tytu\u0142\u00f3w to naprawd\u0119 mo\u017ce by\u0107 jedynie nieudana pr\u00f3ba. Kieruj\u0119 si\u0119 wp\u0142ywem tych ksi\u0105\u017cek na mnie, kolejno\u015b\u0107 jest raczej zwi\u0105zana\u00a0z moim dojrzewaniem.<\/p>\n

1. Tove Jansson \u2013 seria o Muminkach \u2013 to by\u0142y pierwsze ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re uruchamia\u0142y moje my\u015blenie, kt\u00f3re zaszczepi\u0142y we mnie specyficzn\u0105 filozofi\u0119, jak\u0105 autorka przemyci\u0142a w tych barwnych opowie\u015bciach, jeszcze dzisiaj zdarza mi si\u0119 wraca\u0107 do \u201eMumink\u00f3w\u201d.<\/p>\n

2. Hanna Krall \u2013 Zd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem \u2013 wiem, z listy lektur: pierwszy raz czyta\u0142em w liceum, ale tak naprawd\u0119 to by\u0142a pierwsza ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra ods\u0142oni\u0142a przede mn\u0105 tragizm wojny, w dodatku pokaza\u0142a kierunek zawodowy \u2013 mistrzowska rozmowa Hanny Krall z Markiem Edelmanem pokaza\u0142a, jak\u0105 przygod\u0105 mo\u017ce by\u0107 zaw\u00f3d dziennikarza<\/p>\n

3. Franz Kafka \u2013 Wyrok i inne opowiadania \u2013 nie wiem, dlaczego z wszystkich ksi\u0105\u017cek Kafki akurat to niewielkie opowiadanie wybra\u0142em, mo\u017ce dlatego, \u017ce podzia\u0142a\u0142o na mnie najmocniej, a zw\u0142aszcza s\u0142owa ojcowskiego wyroku: \u201eSkazuj\u0119 ci\u0119 na \u015bmier\u0107 przez utopienie\u201d. Wraca\u0142em do tego opowiadania w swojej ksi\u0105\u017cce \u201eBaga\u017ce Franza K.\u201d, w swojej sztuce \u201eNaznaczeni\u201d a ostatnio w powie\u015bci, kt\u00f3r\u0105 niedawno sko\u0144czy\u0142em. Male\u0144kie, hipnotyzuj\u0105ce opowiadanie.<\/p>\n

4. Stefan Chwin \u2013 Hanemann \u2013 jedna z tych powie\u015bci, do kt\u00f3rej wraca\u0142em najcz\u0119\u015bciej. Hipnotyzuj\u0105ca opowie\u015b\u0107, hipnotyzuj\u0105cy bohater i Gda\u0144sk przechodz\u0105cy z r\u0105k do r\u0105k, miasto, kt\u00f3re jest mi bardzo bliskie. Proza, w kt\u00f3rej m\u00f3wi ka\u017cdy r\u0119cznie przyszywany guzik.<\/p>\n

5. Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz \u2013 Dzienniki \u2013 przejmuj\u0105cy portret samotnego pisarza, fresk czasu, w jakim \u017cy\u0142; pozwalaj\u0105 zobaczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c to, co stoi za literatur\u0105 i za pisaniem, otwieraj\u0105 oczy.\u00a0Dzienniki Iwaszkiewicza wygrywaj\u0105 w konkurencji z tymi najwa\u017cniejszymi, jakie wysz\u0142y w ostatnich latach, np. dziennikami Sandora Maraia. Prawie tak wa\u017cne jak Dzienniki Iwaszkiewicza\u00a0s\u0105 dla mnie Dzienniki Witolda Gombrowicza.<\/p>\n

Olga Chajdas, re\u017cyser:<\/strong><\/p>\n

„Pornografia” Witold Gombrowicz, za szale\u0144stwo, erotyk\u0119, nieodgadnione kierunki i mi\u0142o sp\u0119dzony czas w szpitalu.<\/p>\n

„Stulecie chirurg\u00f3w” Thorwald J\u00fcrgen, za przypomnienie, \u017ce czasem nas boli, a kiedy\u015b bola\u0142o du\u017co bardziej.<\/p>\n

„Boska cz\u0105stka” Leon Lederman, Dick Teresi, bo jak sami autorzy pisz\u0105 „je\u015bli wszech\u015bwiat jest odpowiedzi\u0105, jak brzmi pytanie?”<\/p>\n

„Kr\u00f3tka historia czasu” Stephen Hawking, za ca\u0142y \u015bwiat.<\/p>\n

„Tomcio Paluch”, Bracia Grimm, za czas w dzieci\u0144stwie.<\/p>\n

Ewa Kowalewska<\/strong>, charakteryzatorka i kostiumografka:<\/p>\n

1. Kosi\u0144ski \u201eMalowany ptak\u201d \u2013 ksi\u0105\u017cka przeczytana zdecydowanie za wcze\u015bnie (14lat)\u00a0 \u2013 odkry\u0142am \u201edark side\u201d o kt\u00f3rej nie mia\u0142am poj\u0119cia<\/p>\n

2. Czechow sztuki, opowiadania i nowele. \u00a0Autor kt\u00f3ry uczy mnie \u00a0wra\u017cliwo\u015bci i tego, \u017ce kobiety s\u0105 niebywale interesuj\u0105ce!!!<\/p>\n

3. \u00a0\u201dHarlekin\u201d, jeden z dwustu, kt\u00f3re posiada\u0142a babcia. Przeczytany pozwoli\u0142 spojrze\u0107 na babci\u0119 jako na kobiet\u0119 marz\u0105c\u0105 o mi\u0142o\u015bci prawdziwej. Pe\u0142n\u0105 t\u0119sknoty.<\/p>\n

4. \u201eUk\u0142ad\u201d Kazana w pewnym momencie mojego \u017cycia ta ksi\u0105\u017cka pomog\u0142a wyj\u015b\u0107 z tarapat\u00f3w.<\/p>\n

5. Kern \u201eFerdynand wspania\u0142y\u201d- mama mi czyta\u0142a. Dzi\u015b ja czytam wiersze Kerna mojemu synowi. Uwielbiamy z Gabrysiem te \u201enasze\u201d wierszyki.<\/p>\n

Kasia Adamik<\/strong>, re\u017cyserka:<\/p>\n

\u201eKapitanowie Zuchy\u201d Rudyard Kipling \u2013 Kocham morze. Kocham tych bohater\u00f3w. Bardzo bym chcia\u0142a nakr\u0119ci\u0107. Ale okazuje si\u0119, \u017ce na kutrze rybackim mam chorob\u0119 morsk\u0105.<\/p>\n

\u201eWojna i Pok\u00f3j\u201d Lew To\u0142stoj \u2013 Czy kiedy\u015b kto\u015b napisa\u0142 lepsze sceny batalistyczne?<\/p>\n

\u201eWzg\u00f3rza B\u0142\u0119kitnego Snu\u201d Igor Newerly \u2013 To jeszcze kiedy\u015b mo\u017ce mi si\u0119 uda nakr\u0119ci\u0107.<\/p>\n

\u201eHotel New Hampshire\u201d John Irving \u2013 I w og\u00f3le ca\u0142y John Irving<\/p>\n

\u201eMartin Eden\u201d Jack London \u2013 Ko\u0144c\u00f3wka mi si\u0119 kiedy\u015b \u015bni\u0142a po nocach.<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142am totalnie emocjonalnie, przeczyta\u0142am jednym tchem i par\u0119 razy.<\/p>\n

Maciej Kowalewski,<\/strong> dramaturg, scenarzysta, re\u017cyser i aktor:<\/p>\n

1. \u201ePodr\u00f3\u017ce Guliwera\u201d Johnathana Swifta. Ta ksi\u0105\u017cka pozwoli\u0142a mi prze\u017cy\u0107 najgorszy okres dzieci\u0144stwa, kt\u00f3ry w gruncie rzeczy mnie zbudowa\u0142. To najwa\u017cniejsza powie\u015b\u0107 w moim \u017cyciu. Czytaj\u0105c j\u0105, by\u0142em w niej, ca\u0142kowicie wy\u0142\u0105czony z naszego \u015bwiata.<\/p>\n

2. \u201eMag\u201d Johna Fowles\u2019a. Wzbudzi\u0142a we mnie zachwyt. By\u0142em Nicholasem Urfe na greckiej wyspie Phraxos, manipulowanym przez Maurice\u2019a Conchisa. Wci\u0105\u017c jestem pod wp\u0142ywem tego majstersztyku kreacji.<\/p>\n

3. \u201eMasze\u0144ka\u201d Vladimira Nabokova (i kilka jego innych ksi\u0105\u017cek). Najpi\u0119kniejsza opowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci w og\u00f3le. Nigdy tak szczerze nie p\u0142aka\u0142em nad ksi\u0105\u017ck\u0105.<\/p>\n

4. \u201eCyberiada\u201d Stanis\u0142awa Lema (i kilka jego innych ksi\u0105\u017cek). Kiedy j\u0105 czyta\u0142em, cieszy\u0142em si\u0119 z czystego geniuszu jednego z najlepszych powie\u015bciopisarzy-filozof\u00f3w jacy kiedykolwiek istnieli. I na maksa zazdro\u015bci\u0142em wyobra\u017ani, z\u0142oszcz\u0105c si\u0119, \u017ce nigdy si\u0119 do tego nie zbli\u017c\u0119 jako tw\u00f3rca.<\/p>\n

5. \u201eB\u00f3g urojony\u201d Richarda Dawkinsa. To uzdrawiaj\u0105ce, uczciwe i genialne dzie\u0142o. Po jego przeczytaniu jestem spokojny.<\/p>\n

El\u017cbieta Czerwi\u0144ska<\/strong>, aktorka:<\/p>\n

1. Dzieci\u0144stwo \u2013 MA\u0141A KSI\u0118\u017bNICZKA I TAJEMNICZY OGR\u00d3D Frances Hodgson Burnett \u2013 obie ksi\u0105\u017cki przeczyta\u0142am w wieku 10 lat i zabra\u0142am je ze sob\u0105 w dalek\u0105 podr\u00f3\u017c do Peru. Przeczyta\u0142am je niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy. TAJEMNICZY OGR\u00d3D oczarowa\u0142 mnie swoim klimatem i prostym przes\u0142aniem, \u017ce nie warto zamyka\u0107 si\u0119 za murem swoich uprzedze\u0144 i ograniczaj\u0105cych przekona\u0144, lepiej uzewn\u0119trzni\u0107 swoj\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107 i czerpa\u0107 si\u0142\u0119 z zaufania do samego siebie. MA\u0141A KSI\u0118\u017bNICZKA d\u0142ugo by\u0142a dla mnie wzorem do na\u015bladowania. Historia dziewczynki, kt\u00f3ra mia\u0142a wszystko, co m\u00f3g\u0142 ofiarowa\u0107 jej los, nast\u0119pnie to straci\u0142a i zn\u00f3w odzyska\u0142a, nie trac\u0105c przy tym nic z samej siebie, urzek\u0142a mnie\u00a0 i na zawsze wpoi\u0142a przekonanie, \u017ce bez wzgl\u0119du na okoliczno\u015bci i to, co nas w \u017cyciu spotyka, warto by\u0107 sob\u0105 i spogl\u0105da\u0107 na \u017cycie z centralnego punktu Ko\u0142a Fortuny pozostaj\u0105c t\u0105 sam\u0105 osob\u0105 w dniach triumfu i kl\u0119ski.<\/p>\n

2. W POSZUKIWANIU STRACONEGO CZASU Marcela Prousta to ksi\u0105\u017cka, do kt\u00f3rej wraca\u0142am wielokrotnie, szczeg\u00f3lnie do pierwszego i ostatniego tomu. Proust traktuje czas jak spiral\u0119, biegn\u0105c\u0105 w g\u0142\u0105b i przypomina, \u017ce istnieli\u015bmy duchowo ju\u017c w naszych przodkach i istnie\u0107 b\u0119dziemy jeszcze d\u0142ugo po fizycznej \u015bmierci w tym, co stworzyli\u015bmy, dlatego sztuka, poj\u0119ta jako nasze duchowe dziedzictwo jest tym, czemu warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 \u017cycie.<\/p>\n

3. BRACIA KARAMAZOW, IDIOTA, w og\u00f3le ca\u0142y Fiodor Dostojewski otworzy\u0142 mnie na ciemn\u0105 stron\u0119 natury ludzkiej i poruszy\u0142 moj\u0105 dusz\u0119 i serce d\u0142ugo zanim nauczy\u0142am si\u0119 go rozumie\u0107.<\/p>\n

4. OPOWIADANIA Karen Blixen, szczeg\u00f3lnie \u201eBurza\u201d i \u201eUczta Babette\u201d to pochwa\u0142a artysty, kt\u00f3ry pozostaje nim na zawsze, nawet w niesprzyjaj\u0105cych i ograniczaj\u0105cych go okoliczno\u015bciach, niezmiennie szukaj\u0105c mo\u017cliwo\u015bci wyra\u017cenia swojej sztuki.<\/p>\n

5. MI\u0141O\u015a\u0106 W CZASACH ZARAZY G.G. Marqueza, bo jest najpi\u0119kniejsz\u0105 histori\u0105 o mi\u0142o\u015bci, jak\u0105 kiedykolwiek czyta\u0142am.<\/p>\n

Ewa Parma<\/strong>, poetka:<\/p>\n

1. Julio Cortazar \u201eGra w klasy\u201d i \u201eOpowiadania zebrane\u201d \u2013 za otwarcie kompletnie nieznanych rejon\u00f3w wra\u017cliwo\u015bci we w\u0142a\u015bciwym momencie.<\/p>\n

2. John Fowles \u201eKochanica Francuza\u201d i \u201eMag\u201d \u2013 za g\u0142\u0119boki wgl\u0105d w dusz\u0119 kobiec\u0105, bogactwo wiedzy historycznej i filozoficznej oraz mistrzowskie wodzenie czytelnika za nos do samego ko\u0144ca.<\/p>\n

3. Richard Dawkins \u201eB\u00f3g urojony\u201d \u2013 za wdzi\u0119k i brawur\u0119, z jak\u0105 udowadnia ci, \u017ce dobrze wiesz to, czego nie chcesz wiedzie\u0107 i lepiej si\u0119 do tego przyzna\u0107, by mi\u0142o i po\u017cytecznie sp\u0119dzi\u0107 reszt\u0119 danego ci czasu.<\/p>\n

4. Alice Miller \u201eZniewolone dzieci\u0144stwo\u201d \u2013 za otwarcie oczu na prawd\u0119 o dzieci\u0144stwie i mechanizmach, kt\u00f3re dzia\u0142aj\u0105 w rodzinie i spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n

5. Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski \u201ePodr\u00f3\u017ce z Herodotem\u201d, wpisz\u0119 ale tak naprawd\u0119 wszystko, za g\u0142\u0119boko humanitarne podej\u015bcie do ludzkiej niedoli i zrozumiale opisane mechanizmy w\u0142adzy i polityki.<\/p>\n

Mariusz Szczygie\u0142<\/strong>, reporter:<\/p>\n

1) \u201eTrudno\u015bci ze wstawaniem\u201d Hanna Krall. Ka\u017cda pointa wprawia\u0142a mnie w stan odr\u0119twienia.<\/p>\n

2) \u201eMatka noc\u201d i \u201e\u015aniadanie mistrz\u00f3w\u201d Kurt Vonnegut. Chcia\u0142bym napisa\u0107 te ksi\u0105\u017cki. Inspiruj\u0105ce pod ka\u017cdy wzgl\u0119dem.<\/p>\n

3) \u201e\u015amier\u0107 pi\u0119knych saren\u201d Ota Pavel. Najbardziej antydepresyjna ksi\u0105\u017cka \u015bwiata.<\/p>\n

4) \u201eZamek\u201d Kafka. Powie\u015b\u0107 totalna, jest tam wszystko.<\/p>\n

5) \u201ePapuga Flauberta\u201d Julien Barnes. Zachwycaj\u0105co nietradycyjne podej\u015bcie do biografii.<\/p>\n

No i nie starczy\u0142o mi miejsca na \u201eAmatorki\u201d Jelinek i \u201eMi\u0119dzy nami dobrze jest\u201d Mas\u0142owskiej.<\/p>\n

Monika Libicka<\/strong>, dziennikarka:<\/p>\n

Nie jest mi \u0142atwo wybra\u0107 \u00a05 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re mnie ukszta\u0142towa\u0142y, bo \u00a0gdy zrobi\u0142am rachunek sumienia, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce \u00a0w ka\u017cdym okresie \u017cycia by\u0142o ich kilka i dzi\u015b nie wiem, czy mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce jaka\u015b jedna, konkretna mia\u0142a wi\u0119kszy wp\u0142yw ni\u017c inne.
\nW dzieci\u0144stwie zazwyczaj po\u017cycza\u0142am hurtowe ilo\u015bci ksi\u0105\u017cek z biblioteki i czyta\u0142am je po lekcjach. Z kilku r\u00f3\u017cnych, kt\u00f3re mia\u0142y znaczenie, \u00a0wybra\u0142am \u201eDzieci z Bullerbyn\u201d \u00a0Astrid Lindgren<\/strong>, ksi\u0105\u017ck\u0119 kt\u00f3ra pomog\u0142a mi pogodzi\u0107 si\u0119 z faktem, \u017ce \u00a0sen o posiadaniu siostry pozosta\u0142 tylko snem, a marzenie o \u017cyciu na wsi by\u0142o nie do zrealizowania dla osoby, kt\u00f3rej rodzice mieszkaj\u0105 i pracuj\u0105 w du\u017cym mie\u015bcie. Ta ksi\u0105\u017cka z pewno\u015bci\u0105 rozci\u0105gn\u0119\u0142a moj\u0105 wyobra\u017ani\u0119.
\nGdy troch\u0119 podros\u0142am, si\u0119gn\u0119\u0142am po ca\u0142\u0105 seri\u0119 literatury pogranicza ze Stan\u00f3w Zjednoczonych, ale najwa\u017cniejsz\u0105 okaza\u0142a si\u0119 ksi\u0105\u017cka \u201eOstatni Mohikanin\u201d \u2013 J.F. Coopera<\/strong>. My\u015bl\u0119, \u017ce to ona g\u0142\u00f3wnie zbudowa\u0142a we mnie t\u0119sknot\u0119 za ameryka\u0144skim mitem, romantyczn\u0105 wizj\u0105 wolno\u015bci, a tak\u017ce ch\u0119\u0107 przekraczania granic, r\u00f3wnie\u017c tych fizycznych, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej zamieni\u0142a si\u0119 w potrzeb\u0119 wyjazdu poza w\u0142asny grajdo\u0142 i spotykania innych kultur. ( Z tego okresu chyba te\u017c pochodzi moja fascynacja d\u0142ugow\u0142osymi facetami.)<\/p>\n

Ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re towarzyszy\u0142y mi w okresie dojrzewania, gdy usi\u0142owa\u0142am ustali\u0107 kim jestem, a kim by\u0107 nie chc\u0119, to m.in. \u00a0\u201eZabi\u0107 Drozda\u201d Harper Lee, \u201eOb\u0142\u0119d\u201d Krzysztonia, \u201ePo\u017cegnanie z Broni\u0105\u201d Hemingwaya i \u201e\u0141uk Triumfalny\u201d Remarque\u2019a. Jednak najwa\u017cniejszy by\u0142 na pewno \u201eBuszuj\u0105cy w zbo\u017cu\u201d Salingera,<\/strong> kt\u00f3ry utwierdzi\u0142 mnie w przekonaniu, \u017ce nie nale\u017cy becze\u0107, tak jak stado, ale zawsze pr\u00f3bowa\u0107 w\u0142asnym g\u0142osem.<\/p>\n

Potem, gdy ju\u017c wyjecha\u0142am do Stan\u00f3w, przeczyta\u0142am ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re przypomnia\u0142y mi, jak strasznie t\u0119skni\u0119 do Polski i jak bardzo trzeba do niej wr\u00f3ci\u0107. Wa\u017cne by\u0142y dwie, ale je\u015bli mam z nich wybra\u0107, to raczej \u201eInny \u015awiat\u201d Grudzi\u0144skiego<\/strong>, ni\u017c \u201eZasypie wszystko wiatr, zawieje\u201d \u00a0Odojewskiego.<\/p>\n

Zosta\u0142o mi miejsce na jedn\u0105 pozycj\u0119 i musi ni\u0105 by\u0107 najwa\u017cniejsza i najpi\u0119kniejsza ksi\u0105\u017cka, jak\u0105 czyta\u0142am \u2013 czyli \u201eHeban\u201d Kapu\u015bci\u0144skiego<\/strong>. Niezwykle wa\u017cny zar\u00f3wno ze wzgl\u0119du na autora, kt\u00f3rego bardzo ceni\u0119, jak i przez wzgl\u0105d na wielowymiarowo\u015b\u0107 tego tekstu. Kapu\u015bci\u0144ski \u00a0napisa\u0142 fascynuj\u0105cy wyk\u0142ad o tym, co ukszta\u0142towa\u0142o dzisiejsz\u0105 Afryk\u0119, \u00a0a przy okazji pokaza\u0142, jak dobrze pisa\u0107, dobrze \u017cy\u0107, jak patrze\u0107 na Innego, jak stara\u0107 si\u0119 go zrozumie\u0107 i jak znajdowa\u0107 dystans do w\u0142asnej kultury. R\u00f3wnocze\u015bnie ze wzgl\u0119d\u00f3w formalnych ta ksi\u0105\u017cka jest dla mnie arcydzie\u0142em dziennikarstwa, kt\u00f3re w interesuj\u0105cy, obrazowy spos\u00f3b, ukazuje fragment naszego \u015bwiata z r\u00f3\u017cnych perspektyw, tak jakby autor zmienia\u0142 obiektyw, i raz pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 teleskopem, a raz szerokok\u0105tnym spojrzeniem, umieszczaj\u0105cym opisywan\u0105 materi\u0119 w geograficznym i historycznym kontek\u015bcie.<\/p>\n

No i jest pi\u0119\u0107. A gdzie miejsce na inne, te\u017c wa\u017cne? Na przyk\u0142ad w dziale literatura faktu \u201eJakby\u015b kamie\u0144 jad\u0142a\u201d Tochmana albo \u201eZiemi\u0119 i chmury\u201d Szewacha Weissa. \u00a0Albo tytu\u0142y Vonneguta, Hellera, Jasienicy, Barbary Tuchman, Gombricha, Patricka \u00a0White\u2019a, Saula Bellowa czy Eduardo Mendozy.<\/p>\n

El\u017cbieta Ciasto\u0144-Przec\u0142awska<\/strong>, socjolog, pracuje od zawsze w obszarach problem\u00f3w spo\u0142ecznych:<\/p>\n

1. Kornel Makuszy\u0144ski \u201ePer\u0142y i wieprze\u201d- \u015bwiat, kt\u00f3ry odszed\u0142, pe\u0142en dobroci, jakiej dzi\u015b ju\u017c nie ma, pe\u0142en te\u017c cierpienia, fantazji, humoru nieobecnego w dzisiejszym \u015bwiecie\u2026 i chocia\u017c nie jest to m\u00f3j \u015bwiat, jako\u015b t\u0119skni\u0119 za tym niepowtarzalnym klimatem\u2026 zawsze do niej wracam;<\/p>\n

2. Stanis\u0142aw Lem \u201eG\u0142os Pana\u201d- nadzwyczajne, nadintelektualne, b\u0142yskotliwe, czasem cyniczne i pe\u0142ne humoru; No i jak zwykle zaskakujace. Zmuszaj\u0105ce do refleksji nad natur\u0105 cz\u0142owieka i w\u0142asnym ja\u2026 Oczywi\u015bcie dla mnie ca\u0142a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Lema jest bardzo wa\u017cna!!!<\/p>\n

3. Stanis\u0142aw Ignacy Witkiewicz \u201e622 upadki Bunga\u201d- szale\u0144stwo, emocje, fantazja \u2013 zupe\u0142nie nadzwyczajna porcja barwnego i plastycznego \u201e\u015bwirowania\u201d. Cudne, pe\u0142ne adrenaliny, ale w tym dobrym stylu (niestety zn\u00f3w dalekim od wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci);<\/p>\n

4. Micha\u0142 Choroma\u0144ski \u201eKot\u0142y Beethovenowskie\u201d \u2013 dzieje si\u0119, komplikuje, wspaniale si\u0119 pl\u0105cze i jakie postaci\u2026 Kocham te\u017c jego \u201eR\u00f3\u017cowe krowy i szare scandalie\u201d\u2026 i inne\u2026<\/p>\n

5. Jonathan Carroll \u201eKraina Chich\u00f3w\u201d (te\u017c jego inne ksi\u0105\u017cki) \u2013 niby normalnie, ale jednak\u2026 troch\u0119 magii i zupe\u0142nie oczywistego szale\u0144stwa i uroje\u0144, kt\u00f3re s\u0105 w jego utworach nieod\u0142\u0105cznym elementem rzeczywisto\u015bci i \u015bwiata\u2026<\/p>\n

Jan Henryk Cichosz<\/strong>, poeta:<\/p>\n

1. \u201eElementarz\u201d Mariana Falskiego \u2013 za dziewictwo s\u0142owa.<\/p>\n

2. \u201eBiblia\u201d- za pi\u0119kno j\u0119zyka, nadziej\u0119 i zw\u0105tpienia<\/p>\n

3. \u201ePan Cogito\u201d Zbigniewa Herberta- za mistrzostwo s\u0142owa i szczero\u015b\u0107<\/p>\n

4. \u201eDa\u0142em g\u0142os ubogim\u201d Ryszarda Kapu\u015bci\u0144skiego \u2013 za zapatrzenia na niepami\u0119tanie cz\u0142owieka o Cz\u0142owieku<\/p>\n

5. \u201eMapa pogody\u201d Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza \u2013 za przepi\u0119kne godzenie si\u0119 z przemijaniem.<\/p>\n

Nie zmie\u015bci\u0142y si\u0119 w Pi\u0105tce, a wielka szkoda\u2026 \u201eWiersze\u201d Cypriana Kamila Norwida, \u201eFilozofia\u201d Arthura Schopenhauera, \u201eCh\u0142opi\u201d W\u0142adys\u0142awa Reymonta, \u201eWiersze\u201d Emily Dickinson, \u201eNa Zachodzie bez zmian\u201d Ericha Marii Remarque\u2019a, \u201eSiekierezada\u201d Edwarda Stachury.<\/p>\n

Henryka Krzywonos-Strycharska, <\/strong>legenda Solidarno\u015bci, sygnatariuszka porozumie\u0144 sierpniowych:<\/p>\n

W swoim \u017cyciu przeczyta\u0142am du\u017co ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej pomog\u0142y mi wiele zrozumie\u0107 i wywar\u0142y du\u017ce znaczenie w moim \u017cyciu. Pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, jak\u0105 przeczyta\u0142am by\u0142 \u201ePok\u00f3j na poddaszu\u201d.\u00a0 Jest to ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra przypomina\u0142a troch\u0119 moje dzieci\u0144stwo. Wtedy my\u015bla\u0142am sobie, \u017ce nie jestem sama na tym \u015bwiecie, co ma tak \u017ale. S\u0105 inne dzieci, kt\u00f3re maj\u0105 gorzej, bo ich mama umiera. Pami\u0119tam, jak mocno prze\u017cywa\u0142am z tymi dzie\u0107mi te wszystkie upokorzenia i by\u0142o \u0142atwiej (nie by\u0142am sama). A potem by\u0142o \u201ePi\u0119\u0107 lat kacetu\u201d, po tej ksi\u0105\u017cce zacz\u0119\u0142am rozumie\u0107 mojego ojca (by\u0142 w trzech obozach koncentracyjnych). A nast\u0119pne ksi\u0105\u017cki pozwoli\u0142y mi oderwa\u0107 si\u0119 od rzeczywisto\u015bci i nie my\u015ble\u0107, \u017ce s\u0105 ludzie kt\u00f3rzy maj\u0105 gorzej, i im bardzo wsp\u00f3\u0142czu\u0142am, maj\u0105c przekonanie \u017ce to nic, \u017ce kiedy\u015b b\u0119dzie lepiej i oczywi\u015bcie dzi\u0119ki tym ksi\u0105\u017ckom robi\u0119 to, co robi\u0119.<\/p>\n

Teresa Czekaj<\/strong>, pianistka<\/p>\n

No tak, dobre sobie wymieni\u0107, wyselekcjonowa\u0107 pi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re zawa\u017cy\u0142y na moim \u017cyciu. To przecie\u017c niemo\u017cliwe. Bo jak napisze, nikt nie potraktuje mnie powa\u017cnie. Bo moje \u017cycie kszta\u0142towa\u0142o si\u0119 ksi\u0105\u017ckami. A pi\u0119\u0107, kt\u00f3re tak naprawd\u0119 zawa\u017cy\u0142y s\u0105 tak dalekie od powszechnych oczekiwa\u0144, \u017ce nie spos\u00f3b podci\u0105gn\u0105\u0107 je pod \u017cadne kanony. Poza tym opisanie ich w dw\u00f3ch s\u0142owach uwa\u017cam za blu\u017anierstwo. Zas\u0142uguj\u0105 na wi\u0119cej.
\nPierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 mojego dzieci\u0144stwa, kt\u00f3r\u0105 dochowa\u0142am do dzisiaj w stanie ca\u0142o\u015bciowym, \u00a0jest ukochana ksi\u0105\u017ceczka z serii \u201ePoczytaj mi, mamo\u201d, zatytu\u0142owana \u201eOj, sikorko, sikoreczko\u201d<\/p>\n

A tekst (Lenartowicza) wygl\u0105da\u0142 w ten spos\u00f3b:<\/p>\n

Oj sikorko sikoreczko!
\nNie \u015bciel gniazdka, kochaneczko,
\nNie \u015bciel blisko nade drog\u0105,
\nBo ci gniazdko popsu\u0107 mog\u0105 (bis)<\/p>\n

U\u015bciel lepiej tam w g\u0119stwinie,
\nTam w g\u0119stwinie na leszczynie,
\nGdzie si\u0119 listek nie zachwieje,
\nNikt si\u0119 gniazdka nie spodzieje. (bis)<\/p>\n

Oj, sikorko, sikoreczko,
\nNie wierz temu, kochaneczko!
\nBo i w g\u0105szczach po orzeszki
\nPastuszkowie depc\u0105 \u015bcie\u017cki. (bis)<\/p>\n

Oj, sikorko, sikoreczko!
\n\u015aciel gniazdeczko, kochaneczko!
\nLepiej w borze na jaworze,
\nGdzie go dosta\u0107 nikt nie mo\u017ce. (bis)<\/p>\n

Oj, sikorko, sikoreczko,
\nNie wierz temu, kochaneczko!
\nJak ten jawor zetn\u0105 kiedy,
\nC\u00f3\u017c z gniazdeczka b\u0119dzie wtedy! (bis)<\/p>\n

Oj, sikorko, sikoreczko!
\nWi\u0119c na so\u015bnie \u015bciel gniazdeczko;
\nSosna zawsze zielenieje,
\nWiatr gniazdeczka nie rozwieje. (bis)<\/p>\n

Oj, sikorko, sikoreczko!
\nNie \u015bciel gniazdka tak daleczko,
\nW naszym sadku na jab\u0142oni,
\nTam si\u0119 gniazdko lepiej schroni. (bis)<\/p>\n

My i p\u0142otek upleciemy,
\nMy i kotka wyp\u0142oszymy,
\nJeno, mi\u0142a sikoreczko,
\nW naszym sadzie \u015bciel gniazdeczko. (bis)<\/p>\n

Wa\u017cna, bo dochowa\u0142a si\u0119 do dzisiaj, a miesi\u0119cy mia\u0142am z osiem, jak j\u0105 dosta\u0142am. A p\u00f3\u017aniej, jak ju\u017c czyta\u0142am samodzielnie (zreszt\u0105 sikoreczk\u0119 umiem na pami\u0119\u0107 i po sko\u0144czenie \u015bwiata), p\u0142aka\u0142am rzewnie, bo jak mo\u017cna sikoreczce i gniazdku jak\u0105kolwiek krzywd\u0119 uczyni\u0107. I tak ju\u017c mi pozosta\u0142o.<\/p>\n

Drug\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3ra mnie ukszta\u0142towa\u0142a by\u0142 Bukwar. Tak, Bukwar z 1954 roku, kt\u00f3ry mia\u0142 oliwkow\u0105 ok\u0142adk\u0119, g\u0142adki papier (ksi\u0105\u017cki w Polsce by\u0142y drukowane wtedy na skrzy\u017cowaniu papieru \u015bciernego z toaletowym) i bardzo, bardzo \u0142adne obrazki. Na tym bukwarze nauczy\u0142am si\u0119 czyta\u0107. Bo to by\u0142y czasy, kiedy ksi\u0105\u017cka rosyjska kosztowa\u0142a z\u0142ot\u00f3wk\u0119, a polska pi\u0119\u0107. Zosta\u0142o to jako\u015b po dziadku, kt\u00f3ry by\u0142 inspektorem okr\u0119gu szkolnego, zanim go w\u0142adza ludowa nie przenios\u0142a na tamten \u015bwiat. A babcia by\u0142a z zaboru rosyjskiego. A bachor by\u0142 namolny i nie chcia\u0142 chodzi\u0107 do przedszkola za \u017cadne skarby \u015bwiata. Tak wi\u0119c w wieku lat trzech i trzech miesi\u0119cy wbi\u0142am wszystkich w fotel czytaj\u0105c po rosyjsku.<\/p>\n

A potem by\u0142 ukochany atlas Romera, przy kt\u00f3rym sp\u0119dza\u0142am godziny (i pod ko\u0142dr\u0105 te\u017c). Zna\u0142am ka\u017cd\u0105 wysepk\u0119 na Pacyfiku i ci\u0105gle si\u0119 dopytywa\u0142am, co to takiego ananas. I tak mi zosta\u0142o do liceum, kiedy pani od geografii skutecznie wyperswadowa\u0142a mi mi\u0142o\u015b\u0107 do tego przedmiotu. Ale wyspy na Pacyfiku pami\u0119tam i bardo prze\u017cywam, jak si\u0119 rodz\u0105 nowe.<\/p>\n

A potem by\u0142o \u017ar\u00f3d\u0142o wiedzy wszelakiej (w tym zakazanej), czyli Encyklopedia Gutenberga. Ostatnie has\u0142o brzmia\u0142o Zy\u017cymory. Do dzi\u015b nie wiem, co to takiego. Czytana z wypiekami na twarzy w toalecie w wieku bardzo nieletnim.<\/p>\n

A potem by\u0142o ju\u017c bardzo powa\u017cnie, wi\u0119c Bajki i Satyry Krasickiego z ilustracjami Szancera, z kt\u00f3rych mora\u0142y pozosta\u0142y do dzi\u015b, a ilustracje \u015bni\u0105 si\u0119 po nocach.<\/p>\n

A potem Winnetou Karola Maya, Centkiewiczowie i Szklarski tropami Tomka, kt\u00f3rzy mnie ukszta\u0142towali i w\u0142a\u015bciwie wszystko, co potem, by\u0142o ju\u017c tylko potwierdzeniem.<\/p>\n

A potem zrobi\u0142o si\u0119 powa\u017cniej. Bo Pami\u0119tniki Rubinsteina (bynajmniej nie ze wzgl\u0119du na artystyczne perypetie, a ze wzgl\u0119du na spojrzenie na \u017cycie), Pami\u0119tniki Jeana Guittona czytane w Polsce i po polsku, potem we Francji po francusku, potem dyskutowane z autorem, kt\u00f3ry zbli\u017ca\u0142 si\u0119 do wieku kanonicznego lat stu \u2013 ze wzgl\u0119du na malarsko\u015b\u0107 i g\u0142\u0119bi\u0119 postrzegania rzeczywisto\u015bci. I g\u0142\u0119bi\u0119 \u017cycia.<\/p>\n

To to, co mnie tak naprawd\u0119 i dog\u0142\u0119bnie ukszta\u0142towa\u0142o.<\/p>\n

A potem by\u0142y ju\u017c otwarcia:<\/p>\n

Pierre Assouline i jego biografie, a nawet mo\u017ce bardziej ni\u017c biografie \u201eKlientka\u201d za zrozumienie pokr\u0119tno\u015bci ludzkich los\u00f3w.<\/p>\n

Schirrer i jego dziennikarska historia II wojny \u015bwiatowej, kt\u00f3ra jak mnie wciung\u0142a, to jak nie przymierzaj\u0105c tego Juntka na hali, co ino mu kapelu\u015b widoc. I nie odpusco.<\/p>\n

Waltera Benjamina Pasa\u017ce, kt\u00f3rymi ci\u0105gle pod\u0105\u017cam.<\/p>\n

Korespondencja Rilkego z Lou Andreas-Salom\u00e9 jako szczyt g\u0142\u0119bi i wyrafinowania w szeptach rzucanych na papier.<\/p>\n

FelietonyPrusa jako dow\u00f3d, \u017ce w Polsce tak naprawd\u0119 nic si\u0119 nie zmieni\u0142o.<\/p>\n

I Borges, Cioran i Jank\u00e9l\u00e9vich, ale to d\u0142uga i wa\u017cna historia.<\/p>\n

A jak choruj\u0119, jedno mnie uzdrowi (dzia\u0142a od wielu, wielu lat, nie powiem ilu, bo wstyd): zdezelowany, wyczytany, wystrz\u0119piony i zupe\u0142nie rozleciany egzemplarz \u201eWszystko czerwone\u201d Joanny Chmielewskiej. Nazajutrz niezawodna pe\u0142nia formy. Lepsze ni\u017c antybiotyk.<\/p>\n

Marta Fox<\/strong>, pisarka:<\/p>\n

To najtrudniejszy wyb\u00f3r.\u00a0 Ju\u017c trzeci raz zmieniam kanon. I czuj\u0119 si\u0119 podobnie jak J\u00f3zef Hen, kt\u00f3ry stan\u0105\u0142 w Auchanie pomi\u0119dzy p\u00f3\u0142kami i krzykn\u0105\u0142: \u2013 Marta, zobacz, ile tu rodzaj\u00f3w majonez\u00f3w i ketchup\u00f3w.<\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Jack, London, \u201eMartin Eden\u201d \u2013 przeczyta\u0142am w wieku 12 lat i uwierzy\u0142am, \u017ce wytrwa\u0142o\u015bci\u0105 tudzie\u017c uporem mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 wiele. I uwierzy\u0142am, \u017ce warto si\u0119ga\u0107 tam, gdzie wzrok nie si\u0119ga.<\/p>\n

2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Julio Cortazar, \u201eGra w klasy\u201d \u2013 Cortazar pokaza\u0142 mi, \u017ce mo\u017cna wywr\u00f3ci\u0107 sw\u00f3j \u015bwiat, u\u0142o\u017cony wedle maminych kanon\u00f3w, do g\u00f3ry nogami; i \u017ce po nas, cho\u0107by potop.<\/p>\n

3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Fiodr Dostojewski, \u201eIdiota\u201d \u2013 dzi\u0119ki tej powie\u015bci odroczy\u0142am moje pierwsze samob\u00f3jstwo, poniewa\u017c chcia\u0142am najpierw zrozumie\u0107 mroczno\u015b\u0107 i szale\u0144stwo Nastazji Filipownej.<\/p>\n

4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Wiersze Emily Dickinson, do kt\u00f3rych wracam bardzo cz\u0119sto, podziwiaj\u0105c precyzj\u0119 j\u0119zyka i g\u0142\u0119bi\u0119 my\u015bli oraz \u201eSerc\u0105tko\u201d Herty Muller, do kt\u00f3rego nie b\u0119d\u0119 wraca\u0107, wystarczy mi, \u017ce od tej pory szukam wsz\u0119dzie i piek\u0142a, i podszewki ka\u017cdego s\u0142owa, ka\u017cdego snu, ka\u017cdego zdarzenia.<\/p>\n

5.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Alice Miller, \u201eZniewolone dzieci\u0144stwo\u201d \u2013 dzi\u0119ki czemu zrozumia\u0142am, \u017ce nie jestem winna.<\/p>\n

Kamila Jansen<\/strong>, t\u0142umacz, teatrolog:<\/p>\n

\u201ePortret Doriana Graya\u201d Oskara Wilde\u2019a \u2013 absolutny numer jeden, jedyna ksi\u0105\u017cka, do kt\u00f3rej chc\u0119 wraca\u0107 i wracam co kilka lat. Dyskurs o sztuce, o jej granicach, o odpowiedzialno\u015bci tw\u00f3rcy. A jednocze\u015bnie fantastyczna powie\u015b\u0107 grozy. Pi\u0119kne, smutne, przera\u017caj\u0105ce, jeszcze raz pi\u0119kne. No, i lord Henryk Watton\u2026!<\/p>\n

\u201eUpadek\u201d Alberta Camus \u2013 w\u0142a\u015bnie \u201eUpadek\u201d, a nie \u201eD\u017cuma\u201d, ani nie \u201eObcy\u201d. G\u0142\u00f3wnie ze wzgl\u0119du na form\u0119 \u2013 to od pocz\u0105tku do ko\u0144ca monolog. Jak monodram. Diabelski, genialny pomys\u0142.<\/p>\n

\u201eBiesy\u201d \u2013 pierwsza powie\u015b\u0107 Dostojewskiego, jaka wpad\u0142a mi w r\u0119ce, kiedy mia\u0142am lat na\u015bcie. Po przeczytaniu pierwszej strony pomy\u015bla\u0142am \u201eoto geniusz\u201d. Do dzi\u015b twierdz\u0119, \u017ce to jego najlepsza powie\u015b\u0107. O wszystkim. Ale o Rosji przede wszystkim. Zawiera w sobie ca\u0142\u0105 Rosj\u0119\u2026<\/p>\n

\u201eDzienniki\u201d Witolda Gombrowicza \u2013 uwielbiam Gombrowicza, ale \u201eDzienniki\u201d maj\u0105 w sobie wszystko, co w jego pisarstwie najwa\u017cniejsze. Cz\u0119sto \u0142api\u0119 si\u0119 na tym, \u017ce wielu pisarzy do Gombrowicza por\u00f3wnuj\u0119. Nie tylko pod wzgl\u0119dem stylu, ale i stosunku do polsko\u015bci.<\/p>\n

\u201eImi\u0119 r\u00f3\u017cy\u201d Umberto Eco \u2013 lektura po\u017carta podczas zwolnienia lekarskiego, kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej cz\u0119sto mnie inspirowa\u0142a. Najpierw widzia\u0142am film Jean-Jacquesa Annaud, co troch\u0119 rzutowa\u0142o na percepcj\u0119 ksi\u0105\u017cki, ale i tak uton\u0119\u0142am w tym mrocznym \u015bredniowieczu. Ta powie\u015b\u0107 to dla mnie czysta kreacja.<\/p>\n

Izabela Szyma\u0144ska<\/strong>, dziennikarka \u201eGazety Wyborczej\u201d, teatrolo\u017cka:<\/p>\n

Nie jestem wiern\u0105 czytelniczk\u0105. Generalnie nie wracam do ksi\u0105\u017cek, tak samo do film\u00f3w czy spektakli \u2013 wol\u0119 przeczyta\u0107 co\u015b nowego, bo mo\u017ce spodoba mi si\u0119 jeszcze bardziej ni\u017c to co ju\u017c znam?<\/p>\n

Jest jednak kilka tytu\u0142\u00f3w, do kt\u00f3rych pewnie kiedy\u015b wr\u00f3c\u0119.<\/p>\n

\u201eMi\u0119dzy nami dobrze jest\u201d Doroty Mas\u0142owskiej \u2013 jedna z najlepszych sztuk jakie czyta\u0142am w ostatnich latach. Autorka ma \u015bwietne ucho, doskonale pods\u0142uchuje co i w jaki spos\u00f3b do siebie m\u00f3wimy, jak \u201em\u00f3wi\u0105 do nas\u201d gazety, telewizja i tworzy z tego b\u0142yskotliwy \u201ej\u0119zyk braku\u201d: Id\u017a do swojego braku pokoju \u2013 to jedna z moich ulubionych kwestii.<\/p>\n

\u201eGottland\u201d Mariusza Szczyg\u0142a \u2013 otworzy\u0142 mi oczy na Czech\u00f3w. U nas w\u0142adza walczy\u0142a z opozycj\u0105, czyli grupa z grup\u0105, tam \u2013 w\u0142adza walczy\u0142a z pojedynczym cz\u0142owiekiem (historia Jana Prohazki, kt\u00f3rego prywatne rozmowy wyemitowa\u0142a telewizja). A mimo tego wszystkiego w tej ksi\u0105\u017cce jest czasami \u015bmiesznie.<\/p>\n

\u201eLampart\u201d Lampedusy \u2013 jeden z moich wyk\u0142adowc\u00f3w pyta\u0142 na zaj\u0119ciach: Jak\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 wzi\u0119\u0142aby\u015b ze sob\u0105 udaj\u0105c si\u0119 na wakacje do W\u0142och? Z przymru\u017ceniem oka my\u015bla\u0142am o tych literackich podr\u00f3\u017cach, ale ostatnio przed wakacjami na Sycylii przeczyta\u0142am \u201eLamparta\u201d. Hotele powinny mie\u0107 wydania kieszonkowe, kt\u00f3re tury\u015bci czytaliby le\u017c\u0105c na pla\u017cy w Mondello. Barwna, gorzka, \u015bwietnie napisana!<\/p>\n

\u201eNiebezpieczne zwi\u0105zki\u201d Choderlosa de Laclosa \u2013 lektura licealna. Wtedy zrobi\u0142y na mnie wra\u017cenie dwie rzeczy: intrygi i to, \u017ce mo\u017cna przedstawi\u0107 z\u0142o\u017con\u0105 histori\u0119 tylko za pomoc\u0105 list\u00f3w.<\/p>\n

\u201ePanny z Wilka\u201d Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza \u2013 nie wiem czy bardziej lubi\u0119 spos\u00f3b pisania Iwaszkiewicza czy przedwojenny, nieistniej\u0105cy ju\u017c \u015bwiat, kt\u00f3ry opisuje. Zmys\u0142owe opowiadanie o powrocie \u2013 do ponownego przeczytania za jakie\u015b 15 lat.<\/p>\n

El\u017cbieta Binswanger-Stefa\u0144ska<\/strong>, dziennikarka:<\/p>\n

Pi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek? A zatem remanent. Powiedzmy, \u017ce statystycznie tygodniowo czytam dwie ksi\u0105\u017cki, przez 50 lat przeczyta\u0142am ich wi\u0119c ok. 5200. Odrzucam dwie trzecie tych, kt\u00f3re nie s\u0105 powie\u015bciami, poezj\u0119 (z wyj\u0105tkiem epos\u00f3w, bo s\u0105 to niejako powie\u015bci wierszem), sztuki teatralne, literatur\u0119 faktu, reporta\u017c, pami\u0119tniki, listy i dzienniki, autobiografie, biografie i monografie, ksi\u0105\u017cki popularnonaukowe, specjalistyczne, eseje i wywiady\u2026<\/p>\n

Zostaj\u0105 1733 tytu\u0142y. Z tego odrzucam jeszcze i te wszystkie, kt\u00f3rych autor\u00f3w czyta\u0142am w ca\u0142o\u015bci lub prawie w ca\u0142o\u015bci i z kt\u00f3rych trudno by mi by\u0142o wybra\u0107 po jednym tytule: Stanis\u0142aw Lem, Dostojewski, Wells, Mann, de Beauvoir, Oz i inni, od Nobla Mario Vargas Llosa\u2026<\/p>\n

Dla u\u0142atwienia niech to b\u0119dzie r\u00f3wny tysi\u0105c. Zostaj\u0105 733 tytu\u0142y. Ci\u0105gle jeszcze ci\u0119\u017cko wybra\u0107 5, wi\u0119c jeszcze jeden myk, wybieram ksi\u0105\u017cki tylko z mojej pierwszej czytelniczej dekady, wszak sta\u0142y si\u0119 baz\u0105 na reszt\u0119 \u017cycia:<\/p>\n

1. Homer, \u201eOdyseja\u201d \u2013 morskie przygody w \u015bwiecie pe\u0142nym bog\u00f3w, stwor\u00f3w, niespodzianek i nag\u0142ych zwrot\u00f3w, to wtedy zal\u0119g\u0142o si\u0119 we mnie przekonanie, \u017ce tak wygl\u0105da \u017cycie w og\u00f3le i tak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142o moje, faktycznie, \u017cy\u0142am tak na l\u0105dzie jak i na morzu \u017cyciem pe\u0142nym niespodzianek i nag\u0142ych zwrot\u00f3w, ka\u017cdemu jego odyseja.<\/p>\n

2. Wolter, \u201eKandyd czyli optymizm\u201d \u2013 zaszczepi\u0142 we mnie przekonanie, \u017ce \u015bwiat jest znacznie bardziej skomplikowany ni\u017c my\u015bla\u0142am, \u017cycie, to, owszem, jedna wielka przygoda, ale niekt\u00f3rych przyg\u00f3d lepiej si\u0119 wystrzega\u0107.<\/p>\n

3. Aleksander Dumas, \u201eHrabia Monte Christo\u201d \u2013 dwie strony medalu sprawiedliwo\u015bci, s\u0142odycz i gorycz zemsty, zal\u0105\u017cek etycznych rozterek, oto, czego nauczy\u0142am si\u0119 od starego Dumasa, oraz tego, \u017ce nie musi si\u0119 rusza\u0107 z miejsca, \u017ceby prze\u017cy\u0107 przygod\u0119, bo wiedza sama w sobie jest przygod\u0105.<\/p>\n

4. Daniel Defoe, \u201eRobinson Cruzoe\u201d \u2013 ach, uciec w \u015bwiat i zosta\u0107 rozbitkiem, sam na sam z \u017cyciem, zaczytywa\u0142am si\u0119 w przygodach Robinsona i do wszystkiego, z czym on si\u0119 mierzy\u0142, robi\u0142am w\u0142asne przymiarki, Robinson tak \u015bwietnie sobie radzi\u0142, wi\u0119c dlaczego nie ja?<\/p>\n

5. Boccaccio, \u201eDekameron\u201d \u2013 to by\u0142a moja lektura w roku 1968, w wakacje mi\u0119dzy szko\u0142\u0105 podstawow\u0105 a liceum, czytaj\u0105c odkrywa\u0142am, \u017ce opr\u00f3cz fantastycznych podr\u00f3\u017cy i mimo nieszcz\u0119\u015b\u0107, wojen, chor\u00f3b i katastrof jakie spadaj\u0105 na ludzi, jest jeszcze co\u015b niezwykle ekscytuj\u0105cego wartego prze\u017cycia, co coraz wyra\u017aniej przeczuwa\u0142am.<\/p>\n

Remanent jak to remanent, porz\u0105dkuje, wi\u0119c podaj\u0119 r\u00f3wnie\u017c inne wa\u017cne \u201epi\u0105tki\u201d.<\/p>\n

Najwa\u017cniejsze pojedyncze powie\u015bci, kt\u00f3re zasadniczo odmieni\u0142y moje postrzeganie \u015bwiata:<\/p>\n

1. Erich Maria Remarque, \u201eNa zachodzie bez zmian\u201d<\/p>\n

2. Joseph Heller, \u201eParagraf 22\u2033<\/p>\n

3. Micha\u0142 Bu\u0142hakow, \u201eMistrz i Ma\u0142gorzata\u201d<\/p>\n

4. Arundhati Roy, \u201eB\u00f3g rzeczy ma\u0142ych\u201d<\/p>\n

5. Sherko Fatah, \u201eCzarny statek\u201d<\/p>\n

Najsympatyczniejsze i najzabawniejsze ksi\u0105\u017cki:<\/p>\n

1. Joanna Chmielewska, \u201eCa\u0142e zdanie nieboszczyka\u201d<\/p>\n

2. Jerome K. Jerome, \u201eTrzech pan\u00f3w w \u0142\u00f3dce nie licz\u0105c psa\u201d<\/p>\n

3. Shirley Jackson, \u201e\u017bycie w\u015br\u00f3d dzikus\u00f3w\u201d<\/p>\n

4. Gerald Durrell, \u201eMoja rodzina i inne zwierz\u0119ta\u201d<\/p>\n

5. Redmond O\u2019Hanlon, \u201eW sercu Borneo\u201d<\/p>\n

Oraz, na koniec, najwa\u017cniejsze nie-powie\u015bci:<\/p>\n

1. Hoimar von Ditfurth, \u201eDzieci wszech\u015bwiata\u201d<\/p>\n

2. Carl Friedrich von Weizs\u00e4ker, \u201eJedno\u015b\u0107 natury\u201d<\/p>\n

3. Erich Fromm, \u201eUcieczka od wolno\u015bci\u201d<\/p>\n

4. David S. Landes, \u201eBogactwo i n\u0119dza narod\u00f3w\u201d<\/p>\n

5. Philip Zimbardo, \u201eEfekt Lucyfera\u201d<\/p>\n

Iza Kuna<\/strong>, aktorka:<\/p>\n

1. \u201eDzieci z Bullerbyn\u201d za narodziny przyja\u017ani, kt\u00f3ra jest najwa\u017cniejsza w \u017cyciu. Zawsze chcia\u0142am mie\u0107 najbli\u017cszych mi ludzi pod r\u0119k\u0105 i chodzi\u0107 z nimi do sklepu i kupowa\u0107 cukierki.<\/p>\n

2. \u201ePortret Doriana Graya\u201d za narodziny cynizmu, sarkazmu, blefu. Lord Watton to moja pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n

3. \u201eOcean morze\u201d Alessandro Baricco za to, \u017ce Baricco napisa\u0142 o mnie i za to, \u017ce ja napisa\u0142am do niego. Za nami\u0119tno\u015b\u0107 i delikatno\u015b\u0107.<\/p>\n

4. \u201eDziedzictwo\u201d Philipa Rotha za opowie\u015b\u0107 o wi\u0119zi, mi\u0142o\u015bci, umieraniu, \u2026ojcu.<\/p>\n

5. \u201eCzarna Skrzynka\u201d Amoza Oza za to, \u017ce chcia\u0142abym w tym zagra\u0107 i za b\u0142\u0119dy ortograficzne ich syna, za opowie\u015b\u0107 o ko\u0144cu mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Borys Ja\u017anicki<\/strong>, aktor:<\/p>\n

Bardzo trudno wybra\u0107 mi 5 ksi\u0105\u017cek \u2013 szczeg\u00f3lnie, \u017ce przez ca\u0142e \u017cycie czytam w\u0142a\u015bciwie tylko klasyk\u0119 lub ksi\u0105\u017cki \u201eo zabarwieniu biograficznym\u201c. Dlatego musz\u0119 to rozdzieli\u0107 na dwie listy.<\/p>\n

Klasyka
\n1.\u00a0 Dzieci\u0144stwo -\u201eAlicja w krainie czar\u00f3w\u201d ( i \u201eAlicja po drugiej stronie lustra\u201c) Lewisa Carolla \u2013 nie rozumia\u0142em wtedy \u015bwiata doros\u0142ych (do tej pory nie do ko\u0144ca rozumiem) i cz\u0119sto czu\u0142em si\u0119 w ich towarzystwie jak Alicja rozmawiaj\u0105ca z G\u0105sienic\u0105 lub Hojdy Bojdy.
\n2. Okres nastoletni \u2013\u201eNiebezpieczne zwi\u0105zki\u201d Chaderlos\u2019a de Laclos \u2013 odkrywa\u0142em wtedy fascynacj\u0119 granicami ludzkiej pod\u0142o\u015bci \u2013 dzi\u0119ki tej ksi\u0105\u017cce dosta\u0142em si\u0119 do PWST.
\n3. Wczesna m\u0142odo\u015b\u0107 \u2013 \u201eZwrotnik Raka\u201c Henry\u2019ego Millera \u2013 fascynowa\u0142o mnie, \u017ce mo\u017cna zosta\u0107 w\u0142a\u015bciwie w\u0142\u00f3cz\u0119g\u0105 i \u017cy\u0107 tylko dla sztuki.
\n4. P\u00f3\u017ana m\u0142odo\u015b\u0107 \u2013 \u201eIdiota\u201d Dostojewskiego \u2013 identyfikowa\u0142em si\u0119 z Myszkinem.
\n5. Doros\u0142o\u015b\u0107 \u2013 \u201eW poszukiwaniu straconego czasu\u201d Prousta \u2013 traktuj\u0119 jako jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 \u2013 sama prawda o ludziach pokazana na przyk\u0142adzie wybranego \u015brodowiska.<\/p>\n

Druga kategoria
\n1. Dzieci\u0144stwo\u00a0 \u2013 \u201eMity greckie\u201c \u2013 \u015bwi\u0119cie wierzy\u0142em, \u017ce w Grecji Bogowie istniej\u0105 i \u017ce jak tam pojad\u0119 to ich spotkam, dlatego nie traktowa\u0142em tego jako fikcji.
\n2.\u00a0 Okres nastoletni \u2013 \u201eMy dzieci z dworca Zoo\u201c Christiane F \u2013 opisywa\u0142 bunt, kt\u00f3ry mnie fascynowa\u0142, a kt\u00f3rego nigdy nie prze\u017cy\u0142em \u2013 bo ta ksi\u0105\u017cka mnie przed tym uchroni\u0142a.
\n3. Wczesna m\u0142odo\u015b\u0107 \u2013 \u201eMoja Autobiografia\u201d Chaplina \u2013 opowie\u015b\u0107 o pasji i nonkonformizmie, o Chaplinie napisa\u0142em te\u017c prac\u0119 magistersk\u0105.
\n4.\u00a0 P\u00f3\u017ana m\u0142odo\u015b\u0107 \u2013 \u201eDzienniki\u201c Ni\u017cy\u0144skiego \u2013 wej\u015bcie w dziwny \u015bwiat cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie wytrzyma\u0142 w\u0142asnego geniuszu.
\n6. Doros\u0142o\u015b\u0107 \u201eJa, Maja Plisiecka\u201c Plisieckiej \u2013 pozbawiona zad\u0119cia i bardzo zabawna opowie\u015b\u0107 o pasji i niezwykle silnej woli.<\/p>\n

Jerzy Sosnowski<\/strong>, pisarz, publicysta, dziennikarz:<\/p>\n

Najwa\u017cniejsze ksi\u0105\u017cki (dla mnie):<\/p>\n

1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (z dzieci\u0144stwa)\u00a0 Joanna Kulmowa: \u201eStacja Nigdy W \u017byciu\u201d
\n(z ilustracjami Bohdana Butenki) \u2013 jedna z ca\u0142ej serii ksi\u0105\u017cek, pisanych na prze\u0142omie lat 50. i 60. przez polskich pisarzy, kt\u00f3rzy starali si\u0119 adaptowa\u0107 dla potrzeb literatury dzieci\u0119cej konwencje dwudziestowiecznej awangardy (innymi by\u0142y m.in. \u201eCyryl, gdzie jeste\u015b?\u201d Woroszylskiego czy \u201ePi\u0119\u0107 przyg\u00f3d detektywa Konopki\u201d Domagalika). \u201eStacja Nigdy W \u017byciu\u201d Kulmowej by\u0142a z nich bodaj najbardziej radykalna. Ta antypowie\u015b\u0107, czy zgo\u0142a \u201eUlisses\u201d dla dzieci, to mieszanka rozmaitych konwencji powie\u015bciowych i dramatycznych, tudzie\u017c wypowiedzi odautorskich, wierszy i niby-dokument\u00f3w, po\u0142\u0105czona z fenomenalnymi rysunkami Butenki. Widz\u0119 dzi\u015b wyra\u017anie, \u017ce po wielokrotnym przeczytaniu tej ksi\u0105\u017cki w wieku lat sze\u015bciu czy siedmiu, mog\u0142em, rzecz jasna znacznie p\u00f3\u017aniej, w\u0142a\u015bciwie bez trudno\u015bci \u201e\u0142yka\u0107\u201d najbardziej zakr\u0119cone pomys\u0142y prozatorskie Joyce\u2019a, Robbe-Grilleta, Cortazara czy Vonneguta, a tak\u017ce malarstwo Picassa (zw\u0142aszcza z lat 40.) \u2013 w poczuciu, \u017ce to jest dobrze oswojony, m\u00f3j \u015bwiat, w kt\u00f3ry wprowadzi\u0142a mnie przecie\u017c Kulmowa. I Butenko.<\/p>\n

2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Philip Dick: \u201eUbik\u201d (w t\u0142umaczeniu Micha\u0142a Ronikiera) \u2013 powie\u015b\u0107 s-f, kt\u00f3ra (je\u015bli dobrze licz\u0119) towarzyszy mi ju\u017c ponad trzydzie\u015bci lat, przekszta\u0142caj\u0105c si\u0119 jak w morfingu (komputerowej animacji) w ksi\u0105\u017ck\u0119 wci\u0105\u017c o czym innym. W tym sensie jest dla mnie rodzajem opowie\u015bci mitycznej, nabieraj\u0105cej w rozmaitych okoliczno\u015bciach rozmaitych sens\u00f3w. Pod wzgl\u0119dem roboty warsztatowej ma zapewne niema\u0142o wad, ale kto wie, czy w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki nim nie wchodzi tak \u0142atwo w interakcje z tym, co mi si\u0119 akurat w \u017cyciu przytrafia. (Arcydzie\u0142a, jak to napisa\u0142 kiedy\u015b Gombrowicz, bywaj\u0105 niezno\u015bnie doskona\u0142e i obywaj\u0105 si\u0119 niemal bez czytelnik\u00f3w).<\/p>\n

3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Julio Cortazar: \u201eGra w klasy\u201d (w t\u0142umaczeniu Zofii Ch\u0105dzy\u0144skiej) \u2013 jakkolwiek w intencji autora mia\u0142a, zdaje si\u0119, wywraca\u0107 konwencje realistycznej powie\u015bci, dzi\u0119ki swojej dziwacznej strukturze i przejmuj\u0105co nakre\u015blonym portretom bohater\u00f3w wyznaczy\u0142a mi marzenie o \u017cyciu w poszukiwaniu \u201eczego\u015b wi\u0119cej\u201d i ukszta\u0142towa\u0142a tak dok\u0142adnie wyobra\u017cenie o dw\u00f3ch centrach \u015bwiata \u2013 Pary\u017cu i Buenos Aires, gdzie toczy si\u0119 akcja powie\u015bci \u2013 \u017ce w rezultacie zwiedza\u0142em obydwa te miasta z \u201eGr\u0105 w klasy\u201d pod pach\u0105 i uczestniczy\u0142em nawet w groteskowej naradzie jej polskich czytelnik\u00f3w na ulicy Cachimayo w Buenos Aires, podczas kt\u00f3rej zastanawiali\u015bmy si\u0119 (grono powa\u017cnych filolog\u00f3w!) mi\u0119dzy kt\u00f3rymi oknami mog\u0142a przechodzi\u0107 po desce do prasowania Talita, \u017ceby przenie\u015b\u0107 z mieszkania do mieszkania paczk\u0119 yerba mate. Jakby\u015bmy zapomnieli o r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy fikcj\u0105 a rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n

4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Fiodor Dostojewski: \u201eIdiota\u201d (w t\u0142umaczeniu Jerzego J\u0119drzejewicza z poprawkami Zbigniewa Podg\u00f3rca) \u2013 o tej powie\u015bci powiem co\u015b, by\u0107 mo\u017ce, skandalicznego: wydaje mi si\u0119 ona r\u00f3wnie \u017ale napisana, jak \u201eUbik\u201d. A zarazem, cho\u0107 wracaj\u0105c do tej lektury mam ochot\u0119 co chwila wo\u0142a\u0107: \u201etak nie wolno! Tak si\u0119 nie pisze!\u201d, proza Dostojewskiego wprawia mnie w stan podekscytowania bliskiego histerii. I nic dziwnego, \u017ce co\u015b podobnego prze\u017cy\u0142em w Jerozolimie, bo ta ekscytacja jest religijnej natury. Dostojewski przedstawia w \u201eIdiocie\u201d, jak bardzo rzeczywisty idea\u0142 chrystusowy nie pasuje do nowo\u017cytno\u015bci, a mo\u017ce w og\u00f3le do \u017cadnej \u00a0epoki, bo jest \u201enie st\u0105d\u201d, a \u201etu\u201d wszystko zosta\u0142o ska\u017cone niedoskona\u0142o\u015bci\u0105. \u00a0Otwieraj\u0105 si\u0119 tu perspektywy tak powa\u017cnej refleksji nad wiar\u0105, \u017ce na tle \u201eIdioty\u201d w\u0142a\u015bciwie ka\u017cda wypowied\u017a o religii razi powierzchowno\u015bci\u0105. No, mo\u017ce poza \u201eBra\u0107mi Karamazow\u201d i Bibli\u0105\u2026<\/p>\n

5.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Autor nieznany: \u201eKsi\u0119ga Koheleta\u201d (najch\u0119tniej w t\u0142umaczeniu Czes\u0142awa Mi\u0142osza) \u2013 bardzo d\u0142ugo dawa\u0142em si\u0119 nabiera\u0107 na rozpowszechniony (prze)s\u0105d, \u017ce jest to manifest staro\u017cytnej ascezy i tylko zupe\u0142nie nie rozumia\u0142em, co w takim razie robi\u0105 w tej biblijnej ksi\u0119dze zdania w rodzaju \u201eciesz si\u0119, m\u0142odzie\u0144cze, w m\u0142odo\u015bci swojej\u201d. Dopiero kiedy zrozumia\u0142em, \u017ce \u201emarno\u015b\u0107 nad marno\u015bciami\u201d to wezwanie nie do odrzucenia przyjemno\u015bci zmys\u0142owych, lecz do dostrze\u017cenia ich przelotno\u015bci i krucho\u015bci, Kohelet sta\u0142 si\u0119 dla mnie kim\u015b niebywale wa\u017cnym. Kto przypomina o w\u0142a\u015bciwej mierze dla wszystkiego, co nam si\u0119 przydarza. I kto \u0142\u0105czy religijno\u015b\u0107 z blisk\u0105 mi melancholi\u0105.<\/p>\n

Czu\u0142bym si\u0119 nieswojo, gdybym nie do\u0142\u0105czy\u0142 do tej listy pi\u0119ciu wa\u017cnych ksi\u0105\u017cek cho\u0107by wzmianek o kolejnych pi\u0119ciu tytu\u0142ach: \u201eLalka\u201d Boles\u0142awa Prusa, \u201eD\u0142ugie po\u017cegnanie\u201d Raymonda Chandlera (w przek\u0142adzie Krzysztofa Klingera), \u201eNietota\u201d Tadeusza Mici\u0144skiego, \u201ePustynia mi\u0142o\u015bci\u201d Francoisa Mauriaca (w t\u0142umaczeniu Stefanii Zg\u00f3rskiej) i \u201e\u017bycie jest snem\u201d Calderona (w \u201eimitacji\u201d, czyli niewiernym przek\u0142adzie, Jaros\u0142awa Marka Rymkiewicza).<\/p>\n

Anna \u0141ojewska<\/strong>, z wykszta\u0142cenia politolog, kulturoznawca, aktualnie specjalistka do spraw projekt\u00f3w europejskich, autorka g\u0142o\u015bnej ksi\u0105\u017cki \u201ePami\u0119tnik z dekady bezdomno\u015bci\u201d, wed\u0142ug kt\u00f3rej w Teatrze Wybrze\u017ce zrealizowano wa\u017cny spektakl:<\/p>\n

\u201eMistrz i Ma\u0142gorzata\u201d Bu\u0142hakowa \u2013 to by\u0142o w ko\u0144c\u00f3wce lat 80-tych kiedy intensywnie szuka\u0142am odpowiedzi \u2013 czy B\u00f3g jest i jaki on jest? Na pewno \u201eCz\u0142owiek z Nazaretu\u201d Szaloma Asza. Teraz troch\u0119 Ko\u0142akowski \u201eCzy Pan B\u00f3g\u00a0 jest szcz\u0119\u015bliwy\u201d- to do poduszki. Elias Canetti \u201eOcalony j\u0119zyk\u201d. A gdy naprawd\u0119 bola\u0142o mnie \u017cycie \u2013 w pierwszym etapie emocjonalnego wyrywania si\u0119 z Fundacji Barka, gdzie\u015b ok. 1999 roku, przeczyta\u0142am \u2013 jak\u017ceby inaczej \u2013 Louis Hay \u2013 \u201eMo\u017cesz uzdrowi\u0107 swoje \u017cycie\u201d, dzisiaj nikomu jej nie polecam- \u015bwiat rwie do przodu, a ksi\u0105\u017cka infantylna. Ale wtedy zacz\u0119\u0142am stosowa\u0107 si\u0119 do \u0107wicze\u0144 w niej zawartych i \u2013 szok \u2013 skutkowa\u0142y! Pami\u0119tam, jak zapisywa\u0142am w zwyk\u0142ym kalendarzu: \u201eZgodnie z \u0107w. nr 5, z str. 7 u\u015bmiechn\u0119\u0142am si\u0119 do zakonnicy na Mo\u015bcie Mieszka I i odda\u0142a u\u015bmiech. Sukces!\u201d Ostatnio \u2013 raczej przypadkowo, wzruszy\u0142a mnie ksi\u0105\u017cka Anny Bikont \u2013 \u201eMy z Jedwabnego\u201d byli\u015bmy oboje na Bo\u017ce Narodzenie u moich Rodzic\u00f3w i mia\u0142am j\u0105 jako lektur\u0119 na \u015awi\u0119ta. Gdy odk\u0142ada\u0142am \u2013 Ojciec bra\u0142 j\u0105, a rano, jak ma\u0142y niesforny ch\u0142opczyk, z za\u017cenowaniem, na paluszkach wchodzi\u0142 do naszego pokoju i k\u0142ad\u0142 na stoliku. C\u00f3\u017c mia\u0142am zrobi\u0107? \u2013 Zostawi\u0142am mu. Moi Rodzice mieszkaj\u0105 pod Jedwabnem.<\/p>\n

Marcin Orli\u0144ski<\/strong>, poeta:<\/p>\n

Trudno mi wybra\u0107 pi\u0119\u0107 najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek. Po pierwsze literatur\u0105 zajmuj\u0119 si\u0119 zawodowo i powinienem zawiesi\u0107 akademickie przyzwyczajenia, takie jak analiza historycznoliteracka czy praca por\u00f3wnawcza i interpretacyjna. Po drugie ka\u017cdy pozytywny wyb\u00f3r to zarazem wyb\u00f3r negatywny, gdy\u017c jego rewersem jest niesko\u0144czona niemal lista odrzuconych mo\u017cliwo\u015bci. Mimo to spr\u00f3buj\u0119 si\u0119 skupi\u0107 na ksi\u0105\u017ckach, kt\u00f3re s\u0105 mi najbli\u017csze, a \u017ceby u\u0142atwi\u0107 sobie zadanie, ogranicz\u0119 si\u0119 do mojej ulubionej dziedziny \u2013 do poezji.<\/p>\n

1. Boles\u0142aw Le\u015bmian, \u201eNap\u00f3j cienisty\u201d. Autora tej ksi\u0105\u017cki uwa\u017cam za najwi\u0119kszego polskiego poet\u0119, kt\u00f3ry przekraczaj\u0105c granice literackiej nowoczesno\u015bci, przekroczy\u0142 zarazem granice tradycyjnej metafizyki, praktycznie na wszystkich jej obszarach.<\/p>\n

2. Tymoteusz Karpowicz, \u201eS\u0142oje zadrzewne\u201d. Karpowicz to genialny lingwista i jednocze\u015bnie ostatni wielki modernista, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 dowodzi, \u017ce najwi\u0119kszym tropem poetyckim jest wci\u0105\u017c metafora.<\/p>\n

3. Grochowiak, \u201eRozbieranie do snu\u201d. Grochowiak potrafi \u0142\u0105czy\u0107 tradycyjne narracje z motywami brzydoty, rozpadu, sztuczno\u015bci i szale\u0144stwa. To poezja wizyjna, nie stroni\u0105ca od poruszania najtrudniejszych temat\u00f3w egzystencjalnych.<\/p>\n

4. Tadeusz Nowak, \u201ePsalmy\u201d. Wiersze Tadeusza Nowaka to znakomite wcielenia wyobra\u017ani nowoczesnej, kt\u00f3ra wci\u0105\u017c nie traci na aktualno\u015bci, mi\u0119dzy innymi dzi\u0119ki zbuntowanej postawie, a tak\u017ce umiej\u0119tno\u015bci antropomorfizowania \u015bwiata i wykorzystywania mowy charakterystycznej dla prorok\u00f3w.<\/p>\n

5. Roman Honet, \u201eSerce\u201d. To liryka z pogranicza jawy i snu, z pogranicza czasu tera\u017aniejszego i przesz\u0142ego, z pogranicza dzieci\u0119cej zabawy i okrucie\u0144stwa. Honet przekracza granice wyobra\u017ani, tworz\u0105c niepodleg\u0142e kr\u00f3lestwo j\u0119zyka niemo\u017cliwego.<\/p>\n

Roma Jegor<\/strong>, poetka:<\/p>\n

Poniewa\u017c najbli\u017csze mi ksi\u0105\u017cki staram si\u0119 mie\u0107 na w\u0142asno\u015b\u0107, spr\u00f3bowa\u0142am wyci\u0105gn\u0105\u0107 co\u015b z zapchanej biblioteki. Kt\u00f3ra\u015b z nadwyr\u0119\u017conych p\u00f3\u0142ek nie wytrzyma\u0142a i zawali\u0142o si\u0119. Usiad\u0142am wi\u0119c w stercie ksi\u0105\u017cek i zrozumia\u0142am, \u017ce musz\u0119 polega\u0107 na wybi\u00f3rczo\u015bci mojej pami\u0119ci, bo p\u00f3ki co, niczego tu nie znajd\u0119.<\/p>\n

Pomijaj\u0105c to, \u017ce ksi\u0105\u017cki s\u0105 jak ubranie, kt\u00f3re dobieramy do pogody duszy i pomijaj\u0105c ca\u0142kowicie wszelkie \u201egalowe\u201d pozycje, kt\u00f3re zna\u0107 nakazuje nam szko\u0142a i etykieta, przedstawiam poni\u017cej obecny m\u00f3j wyb\u00f3r (spisany bardziej wed\u0142ug dat poznania ksi\u0105\u017cki, ni\u017c ich wa\u017cno\u015bci) :<\/p>\n

1.
\nGianni Rodari \u2013 \u201eGelsomino w Krainie K\u0142amczuch\u00f3w\u201d \u2013 cudownie ciep\u0142a opowie\u015b\u0107 o przyja\u017ani, kt\u00f3ra jednoczy, pomaga, a nawet zwalcza tyrana, cho\u0107 czasami bardzo du\u017co wymaga i wiele nas kosztuje.
\n2.
\nEmili Bront\u00eb -\u201eWichrowe wzg\u00f3rza\u201d \u2013 porwa\u0142a mnie tamta mi\u0142o\u015b\u0107 szalej\u0105ca po wrzosowiskach, niepokonana ani przez \u017cycie, ani przez \u015bmier\u0107. I d\u0142ugo nie mog\u0142am si\u0119 po niej otrz\u0105sn\u0105\u0107.
\n3.
\nJoseph Heller \u2013 \u201eB\u00f3g wie\u201d \u2013 wspania\u0142y dialog starego Dawida z Bogiem \u2013 o jego \u017cyciu , rodzinie, narodzie. Jego wersja Starego Testamentu, jego prawda o wojnach, podst\u0119pach i codziennych grzechach pope\u0142nianych na przyjacio\u0142ach i wrogach.
\n4.
\nDenis Diderot \u2013 \u201eKubu\u015b Fatalista i jego pan\u201d \u2013i to przepi\u0119knie filozoficzne, \u201ekubusiowe\u201d podej\u015bcie do \u017cycia. Kubusiowa otwarto\u015b\u0107 i uczciwo\u015b\u0107. I jego opowiastki, jak lusterka, b\u0142yskotki i landrynki. Przy tej ksi\u0105\u017cce omijaj\u0105 mnie zmory.
\n5.
\nToni Morrison \u2013 \u201ePie\u015b\u0144 Salomonowa\u201d \u2013 saga rodu ameryka\u0144skich, czarnosk\u00f3rych Nieboszczyk\u00f3w, dorobkiewicz\u00f3w i biedak\u00f3w, prze\u015bladowanych i prze\u015bladuj\u0105cych, kochaj\u0105cych i nienawidz\u0105cych, tych co pe\u0142zaj\u0105 i tych co potrafi\u0105 lata\u0107. Opowie\u015b\u0107 realistyczna, zwyczajna do b\u00f3lu, ale miejscami r\u00f3wnie\u017c mistyczna, z duchami, przeczuciami i snami\u2026 Chyba te\u017c troch\u0119 o naszym przeznaczeniu.<\/p>\n

Oczywi\u015bcie jest jeszcze Z. Kosidowski i jego \u201eOpowie\u015bci biblijne\u201d, R. Kapu\u015bci\u0144ski z \u201eCesarzem\u201d , Chmielewska z \u201eKrokodylem w Kraju Karoliny\u201d, przy kt\u00f3rej m\u00f3j nieopanowany \u015bmiech rozweseli\u0142 ca\u0142y tramwaj na do\u015b\u0107 kr\u00f3tkim dystansie\u2026<\/p>\n

I\u00a0jeszcze omijany dzisiaj do\u015b\u0107 skutecznie Broniewski i jego \u201eWiersze i Poematy\u201d (wydanie chyba z 1965r.), kt\u00f3re stoj\u0105 u mnie na honorowym miejscu. Ksi\u0105\u017cka otrzymana w szkole podstawowej, kt\u00f3ra pierwsza pokaza\u0142a mi poezj\u0119 \u2013 t\u0105 o jask\u00f3\u0142kach, brzozach, Ance i poecie, co chce umrze\u0107 z \u017calu\u2026 Dla mnie dopiero po Broniewskim \u201eurodzili si\u0119\u201d inni Poeci. No, wcze\u015bniej byli jeszcze Brzechwa i Tuwim, ale wtedy tylko w ksi\u0105\u017ceczkach dla dzieci, czytanych w ca\u0142o\u015bci i we fragmentach tak d\u0142ugo, \u017ce do dzisiaj umiem je na pami\u0119\u0107\u2026
\nI \u015bwietne \u201eOpowiadania\u201d Czechowa \u2013 wydanie t\u0142umaczone przez Jana Brzechw\u0119, Mari\u0119 D\u0105browsk\u0105, Jaros\u0142awa Iwaszkiewicza. Przysz\u0142y do mnie, gdy by\u0142am \u201ewczesn\u0105 nastolatk\u0105\u201d. Pokaza\u0142y cudownie kpiarski obrazek zwyczajnych ludzi \u2013 zwyczajnie brzydkich, g\u0142upich, pysza\u0142kowatych, nieszcz\u0119\u015bliwych. W zwyczajnie pokr\u0119conej rzeczywisto\u015bci. To ta ksi\u0105\u017cka skutecznie \u201ezap\u0119dzi\u0142a mnie\u201d do literatury rosyjskiej.<\/p>\n

Alina \u015awidowska<\/strong>, aktorka:<\/p>\n

Nie napisz\u0119 eseju o ksi\u0105\u017ckach, bo nie umiem. Ale napisz\u0119 ci co\u015b nieco\u015b o \u201emoich\u201d ksi\u0105\u017ckach. Nie o wszystkich, jakie przeczyta\u0142am i mocno prze\u017cy\u0142am, bo wielu po prostu nie pami\u0119tam. Na p\u00f3\u0142kach w moim domu stoi mn\u00f3stwo ksi\u0105\u017cek, ale one tam s\u0105, bo cz\u0119\u015bciowo to Mama je kompletowa\u0142a, raczej z powodu nieposkromionego \u0142akomstwa na czytanie, ni\u017c planu posiadania snobistycznej biblioteki. Kupowa\u0142a je bez \u017cadnego pomys\u0142u ani planu. Po prostu MUSIA\u0141A bywa\u0107 w ksi\u0119garni co 2,3 dni i kupowa\u0107 ksi\u0105\u017cki. I tak jest ich ju\u017c du\u017co mniej ni\u017c za \u017cycia Mamy, nie wiem nawet, co z nimi zrobi\u0142am. Sporo poroznosi\u0142am po r\u00f3\u017cnych bibliotekach. Cz\u0119\u015b\u0107 zabra\u0142 mi siostrzeniec, ale po drodze wszystkie gdzie\u015b straci\u0142. Mo\u017ce mia\u0142 pomys\u0142 na antykwariat i od czego\u015b chcia\u0142 zacz\u0105\u0107? Ale nic nie wiem, \u017ceby istnia\u0142 taki antykwariat, wiem, \u017ce mia\u0142 sklep ze starociami, pe\u0142en starych mebli, troch\u0119 \u201erasowanych\u201d, a teraz ma sklep spo\u017cywczy w Mi\u0119dzyzdrojach.
\nJa najch\u0119tniej kupowa\u0142abym ksi\u0105\u017cki jak Mama, ale nie mam ich ju\u017c gdzie stawia\u0107 ani k\u0142a\u015b\u0107. No i teraz to one kosztuj\u0105. Ka\u017cda wizyta w ksi\u0119garni ko\u0144czy si\u0119 wyrywaniem sobie w\u0142os\u00f3w z g\u0142owy, bo z czego teraz zap\u0142ac\u0119 raty i inne d\u0142ugi. Dlatego coraz rzadziej tam bywam. Na dodatek sta\u0142am si\u0119 ogromnie wybredna i nie wszystko mog\u0119 przeczyta\u0107. Potrzebuj\u0119 te\u017c w\u0142a\u015bciwych warunk\u00f3w do czytania: musi by\u0107 wczesny wiecz\u00f3r, cisza, w domu w miar\u0119 posprz\u0105tane, \u017ceby mnie nie rozprasza\u0142y my\u015bli o kurzu i alergiach, dzieci gdzie\u015b na swoich zaj\u0119ciach, szcz\u0119\u015bliwe i bezpieczne a przede mn\u0105 ca\u0142y wolny wiecz\u00f3r! Ale nie taki z powodu opuszczenia i samotno\u015bci, tylko taki zwyczajny, \u017ce nied\u0142ugo wr\u00f3ci kto\u015b do domu i nie b\u0119d\u0119 sama. Wtedy czytanie jest rozkosz\u0105. Inne modele sp\u0119dzania czasu nie pasuj\u0105 do czytania w moim przypadku.
\nTo tyle tytu\u0142em wst\u0119pu.
\nPoprosi\u0142e\u015b mnie o 5 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re co\u015b we mnie przekr\u0119ci\u0142y. Tak, s\u0105 takie. Ale czy 5?
\n1.\u201dKubu\u015b Puchatek\u201d i \u201eChatka Puchatka\u201d \u2013 przez nie zosta\u0142am ukszta\u0142towana z wyboru Mamy ju\u017c we wczesnym dzieci\u0144stwie. Zna\u0142am je na pami\u0119\u0107. Teraz ju\u017c nic nie pami\u0119tam, ale wtedy, gdy jeszcze nie zna\u0142am liter, \u201eczyta\u0142am\u201d sobie poszczeg\u00f3lne rozdzia\u0142y sama, przek\u0142adaj\u0105c strony ksi\u0105\u017cki gdy mamy nie by\u0142o, a gdy by\u0142a i znowu musia\u0142a mi je czyta\u0107, poprawia\u0142am jej b\u0142\u0119dy, bo czasem, zm\u0119czona, pr\u00f3bowa\u0142a co\u015b omin\u0105\u0107, troch\u0119 skr\u00f3ci\u0107, upro\u015bci\u0107. Nic z tego! Nie wolno by\u0142o opu\u015bci\u0107 \u017cadnej literki!
\n2.\u201dCh\u0142opi\u201d. Przeczyta\u0142am t\u0119 powie\u015b\u0107, wtedy dla mnie rzek\u0119, jak mia\u0142am par\u0119na\u015bcie lat. D\u0142ugo przed tym, jak sta\u0142a si\u0119 lektur\u0105. I ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie, bo nikt poza mn\u0105 spo\u015br\u00f3d moich znajomych ca\u0142ych \u201eCh\u0142op\u00f3w\u201d nie czyta\u0142. Zachwyci\u0142 mnie j\u0119zyk, by\u0142am zauroczona postaci\u0105 Jagusi i czu\u0142am niesprawiedliwo\u015b\u0107 wiejskiej spo\u0142eczno\u015bci, nie potrafi\u0105cej zrozumie\u0107 jej inno\u015bci, jakbym to sama by\u0142a napi\u0119tnowana. Po ukamienowaniu Jagny d\u0142ugo nie mog\u0142am doj\u015b\u0107 do siebie. A imi\u0119 Jagusia wydawa\u0142o mi si\u0119 najpi\u0119kniejsze z \u017ce\u0144skich imion przez wiele jeszcze lat. A\u017c kto\u015b mi powiedzia\u0142, a ja uwierzy\u0142am, \u017ce to to samo, co Jadwiga, kt\u00f3rego to imienia nie znosi\u0142am i mi przesz\u0142o.
\n3. A \u201eWinnetou\u201d doczyta\u0142am tylko do chwili, gdy go zabili! Do dzisiaj nie mam poj\u0119cia, jak si\u0119 ko\u0144czy ta ksi\u0105\u017cka i nic mnie to nie obchodzi.
\n4. Potem ju\u017c ukocha\u0142am \u201eNoce i dnie\u201d ale wyj\u0105tkowo, po obejrzeniu filmu, raczej serialu, to film zosta\u0142 mi w pami\u0119ci bardziej ni\u017c ksi\u0105\u017cka.
\n5. \u201eZniewolone dzieci\u0144stwo\u201d \u2013 A. Miller odwr\u00f3ci\u0142o ca\u0142y nurt mojej \u017cyciowej osobistej sagi. Przestawi\u0142am si\u0119 z kogo\u015b, kto \u017cycie przyjmuje z dobrodziejstwem inwentarza na kogo\u015b, kto u\u015bwiadomi\u0142 sobie jak bardzo mamy wp\u0142yw na swoje \u017cycie i innych. Jak wielkie winy pope\u0142nili zadufani w sobie rodzice, krzywdz\u0105cy swoje dzieci od pocz\u0105tku ich istnienia. By\u0107 mo\u017ce, gdyby nie tysi\u0105ce lat \u201eczarnej pedagogiki\u201d nie by\u0142oby Hitlera, Stalina, Holocaustu? Pora dorosn\u0105\u0107 i spojrze\u0107 na w\u0142asne post\u0119powanie z perspektywy tych, kt\u00f3rych istnienie od nas zale\u017cy!- taki powsta\u0142 we mnie program do przekazania ludzko\u015bci pod wp\u0142ywem tej literatury. Nie wype\u0142ni\u0142am go, bo niby jak, ale przekonanie o jego s\u0142uszno\u015bci we mnie trwa.
\n6. I jeszcze Fromma \u201eAnatomia ludzkiej destrukcyjno\u015bci\u201d, par\u0119 pozycji z serii \u201ePisane przez \u017cycie\u201d.
\n7. Najukocha\u0144sz\u0105 autork\u0105 mojej m\u0142odo\u015bci by\u0142a oczywi\u015bcie Chmielewska! Kiedy\u015b, b\u0119d\u0105c na wakacjach w niewyko\u0144czonym domku znajomych, czyta\u0142am \u201eLesia\u201d opalaj\u0105c si\u0119 na tarasie, kt\u00f3ry nie mia\u0142 jeszcze barierki. I jak si\u0119 zacz\u0119\u0142am \u015bmia\u0107, to w ostatniej chwili przed spadni\u0119ciem z pierwszego pi\u0119tra na twarde podw\u00f3rze uratowa\u0142 mnie gospodarz domu! Jakbym spad\u0142a, to by\u0142aby \u015bmier\u0107 ze \u015bmiechu. I Chmielewska mia\u0142aby w swoim dorobku literackim ofiar\u0119, kt\u00f3ra umar\u0142a ze \u015bmiechu!
\n8. Ukocha\u0142am te\u017c Korczaka za jego \u201eJak kocha\u0107 dziecko\u201d i \u201eDzienniki\u201d i te jakie\u015b, nie pami\u0119tam: \u201eJo\u015bki, Mo\u015bki i Srule\u201d ?
\nI jeszcze dwie powie\u015bci o dzieciach ulicy, kt\u00f3rych tytu\u0142\u00f3w nie pami\u0119tam, ale nigdy w \u017cyciu za \u201eKr\u00f3la Maciusia\u201d, kt\u00f3ry by\u0142 dla mnie w dzieci\u0144stwie niestrawnie nudny i dzisiaj nie mog\u0142abym przez niego przebrn\u0105\u0107.<\/p>\n

Jolanta Dylewska<\/strong>, re\u017cyserka, operator filmowy:<\/p>\n

To nie jest \u0142atwe zadanie. Te niezliczone ilo\u015bci przeczytanych ksi\u0105\u017cek wesz\u0142y ju\u017c w m\u00f3j krwioobieg. Wiele, nawet te najwa\u017cniejsze, sta\u0142y si\u0119 ju\u017c niewidzialne, rozpu\u015bci\u0142y si\u0119 we mnie. Zapomnia\u0142am o nich, chocia\u017c one nie opuszczaj\u0105 mnie nigdy.<\/p>\n

Pr\u00f3buj\u0119:<\/p>\n

1. DZIECI Z BULLERBYN (Astrid Lindgren): pragnienie posiadania przyjaci\u00f3\u0142 sta\u0142o si\u0119 tak silne, \u017ce zdoby\u0142am si\u0119 na pokonanie mej skrajnej nie\u015bmia\u0142o\u015bci.<\/p>\n

2. ZD\u0104\u017bY\u0106 przed PANEM BOGIEM ( Hanna Krall): z t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 wkroczy\u0142 w moje \u017cycie Marek Edelman i ju\u017c nic nie by\u0142o takie samo.<\/p>\n

3. JOSIE KA\u0141B (Izrael Joshua Singer) i RZEKA POTUDA\u0143 (Andrej P\u0142atonow): powie\u015b\u0107 i opowiadanie po\u0142\u0105czy\u0142y mi si\u0119 ju\u017c dawno w jedn\u0105 opowie\u015b\u0107 o tajemnicy mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n

4. DZIENNIKI (a tak\u017ce CZAS UTRWALONY i KOMPLEKS TO\u0141STOJA) Andreja Tarkowskiego: poniewa\u017c jego film \u201eZwierciad\u0142o\u201d jest moim ukochanym filmem.<\/p>\n

5. OPOWIADANIA (Antoni Czechow): dzi\u0119ki nim odkry\u0142am, \u017ce szcz\u0119\u015bcie to po prostu brak nieszcz\u0119\u015bcia.<\/p>\n

Ju\u017c poza list\u0105: \u201eMatka odchodzi\u201d Tadeusza R\u00f3\u017cewicza, \u201ePan Cogito\u201d Zbigniewa Herberta, \u201ePatrz pod: Mi\u0142o\u015b\u0107\u201d Dawida Grossmana, \u201eI by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107 w getcie\u201d Marka Edelmana i Pauli Sawickiej oraz du\u017co, du\u017co poezji etc. etc\u2026.<\/p>\n

Zofia Czerwi\u0144ska<\/strong>, aktorka:<\/p>\n

Remku,\u00a0 na twoim blogu zach\u0119casz do opisania ksi\u0105\u017cek, jakie zawa\u017cy\u0142y nawet je\u017celi nie na ca\u0142ym \u017cyciu, to mia\u0142y na nie w pewnym sensie znacz\u0105cy wp\u0142yw. Postanowi\u0142am odpowiedzie\u0107 na t\u0119\u00a0 zach\u0119t\u0119. By\u0142y takie ksi\u0105\u017cki. W p\u00f3\u017anym dzieci\u0144stwie trafi\u0142am na ksi\u0105\u017ck\u0119 dla m\u0142odzie\u017cy pt. \u201eBobik od Franciszkan\u00f3w\u201d\u00a0 Eleanor Atkinson, by\u0142am ju\u017c wtedy po wielkich prze\u017cyciach w czasie Powstania, kiedy to gestpowski wilczur uratowa\u0142 MI \u017cycie. Odsy\u0142am do mojej strony www.zofiaczerwinska.pl<\/a>. Od wczesnego niemowl\u0119ctwa, bez przesady wychowywa\u0142am si\u0119 zawsze z psem i do dzi\u015b mam\u00a0 psa i kotk\u0119. \u201eBobik od Franciszkan\u00f3w\u201d zrobi\u0142 na mnie ogromne wra\u017cenie. Bobik to piesek wierny, oddany i bohaterski, jest naprawd\u0119 wzruszaj\u0105ce to zwierz\u0105tko, kt\u00f3re ginie tragicznie. Do dzi\u015b pami\u0119tam \u015bwietnie ka\u017cde niemal s\u0142owo tej pi\u0119knej i m\u0105drej a nie przes\u0142odzonej powie\u015bci.<\/p>\n

W czasach g\u0142\u0119bokiej komuny, by\u0142 to bowiem rok 1969 wydana zosta\u0142a s\u0142awna\u00a0 ju\u017c zagranic\u0105 i na \u015bwiecie powie\u015b\u0107 Jamesa\u00a0 Joyce\u2019a \u201eUlisses\u201d w t\u0142umaczeniu Macieja S\u0142omczy\u0144skiego.\u00a0 By\u0142o bardzo modne czytanie jej w tamtym czasie i chwalenie si\u0119 tym. Rozmowy i dzielenie si\u0119 uwagami. By\u0142a tak r\u00f3\u017cna od tego, co wtedy czytali\u015bmy, \u017ce mo\u017cna si\u0119 by\u0142o zafascynowa\u0107 \u2013 mimo \u017ce by\u0142a (i jest) literatur\u0105 trudn\u0105 \u2013 strumie\u0144 \u015bwiadomo\u015bci, jakim pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 Joyce by\u0142 nie\u0142atwy do przebrni\u0119cia.\u00a0 Czyta\u0142am j\u0105 dwa tygodnie \u2013 ale kiedy ju\u017c \u201eposiad\u0142am\u201d, zakocha\u0142am si\u0119 i tak jest do dzi\u015b. Umia\u0142am na pami\u0119\u0107 ca\u0142e fragmenty, np. monolog Molly- niestety nie by\u0142o MI dane nigdy go powiedzie\u0107, za\u015b sam pocz\u0105tek: \u015bniadanie i poranek Blooma a tak\u017ce ka\u017cdy jego krok w tym czasie jest uwielbiany przez miliony czytelnik\u00f3w \u2013 w Irlandii dzie\u0144 16 czerwca jest nazwany\u00a0 BLOOMSDAY, za\u015b irlandzkie biura podr\u00f3\u017cy organizuj\u0105 wycieczki po Dublinie tras\u0105 Blooma. Mimo\u00a0to na \u015bwiecie w\u015br\u00f3d literaturoznawc\u00f3w istnieje powiedzenie, \u017ce\u00a0 \u201eUlisses\u201d jest \u201enajlepsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, kt\u00f3rej nikt nie przeczyta\u0142\u201d.\u00a0 Ja przeczyta\u0142am, jest wielka, jest o \u017cyciu \u2013 o \u017cyciu Wszystkich.<\/p>\n

I ostatnia pozycja z bodaj\u017ce 1986 roku Stanis\u0142awa G\u0142\u0105bi\u0144skiego \u201ePsy, ludzie, zwierz\u0119ta\u201d (prosz\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na kolejno\u015b\u0107 w tytule) \u2013 zbi\u00f3r opowiada\u0144 z czas\u00f3w okupacji \u2013 obozowe. Jedno jest w\u0142a\u015bnie o psie gestapowskim w obozie, kt\u00f3ry rzuci\u0142 si\u0119 na swojego pana \u2013 gestapowca, kiedy ten zacz\u0105\u0142 katowa\u0107 wi\u0119\u017ania. To i wszystkie inne opowiadania, s\u0105 po prostu wstrz\u0105saj\u0105ce i wspaniale napisane.<\/p>\n

Cho\u0107 potem przeczyta\u0142am jeszcze bardzo wiele \u2013 w og\u00f3le du\u017co czytam \u2013 to te w\u0142a\u015bnie wymienione s\u0105 dla mnie bardzo wa\u017cne. Dzi\u015b ju\u017c tylko \u201eGottland\u201d Mariusza Szczyg\u0142a zrobi\u0142 na mnie por\u00f3wnywalne wra\u017cenie.<\/p>\n

Renata Kami\u0144ska<\/strong>, nauczycielka:<\/p>\n

    \n
  1. Teresa Grabowska, Stare fotografie<\/em> \u2013 czyta\u0142am jako nastolatka, opowiedziana tam historia zrobi\u0142a na mnie takie wra\u017cenie, \u017ce do dzi\u015b doskonale j\u0105 pami\u0119tam. To opowie\u015b\u0107 14-letniej dziewczynki\u00a0o wojennej codzienno\u015bci, powstaniu, pierwszej mi\u0142o\u015bci i okrucie\u0144stwie \u015bmierci, kt\u00f3ra zabiera ukochane osoby. Bardzo mocno wczu\u0142am si\u0119 w posta\u0107 g\u0142\u00f3wnej bohaterki, niemal\u017ce czu\u0142am prze\u017cywany przez ni\u0105 b\u00f3l,\u00a0zdolno\u015b\u0107 empatii zosta\u0142a mi do dzi\u015b.<\/li>\n
  2. Antoine de Saint \u2013 Exupery, Ma\u0142y Ksi\u0105\u017c\u0119<\/em> \u2013 za pi\u0119kno my\u015bli tam zawarte<\/li>\n
  3. ks. Jan Twardowski, My\u015bli na ka\u017cdy dzie\u0144<\/em> \u2013 za wiar\u0119, pokorn\u0105, cich\u0105, tak\u0105, jaka jest mi bliska, za m\u0105dro\u015b\u0107, za nauk\u0119 odkrywania sensu \u017cycia,\u00a0za spos\u00f3b podej\u015bcia do drugiego cz\u0142owieka pe\u0142en mi\u0142o\u015bci i dobra. Od kilku lat nieprzerwanie czytam zawarte tam s\u0142owa ks. Jana Twardowskiego. Kiedy ko\u0144cz\u0119, zaczynam czyta\u0107 od pocz\u0105tku i za ka\u017cdym razem dostrzegam co\u015b nowego,\u00a0co\u015b sobie u\u015bwiadamiam, czego\u015b si\u0119 ucz\u0119. Chcia\u0142am wybra\u0107 jaki\u015b zbi\u00f3r poezji ks. Jana, ale nie potrafi\u0142am zdecydowa\u0107 si\u0119 na jeden.<\/li>\n
  4. Hanna Krall, Trudno\u015bci ze wstawaniem<\/em> \u2013 to by\u0142o moje pierwsze spotkanie z reporta\u017cem, zachwyt pozosta\u0142 do dzi\u015b. Bardzo sobie ceni\u0119 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Hanny Krall, zainteresowanie reporta\u017cem zrodzone pod wp\u0142ywem napisanych przez ni\u0105\u00a0tekst\u00f3w prze\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 tak\u017ce\u00a0na\u00a0fascynacj\u0119 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 innych\u00a0reporta\u017cyst\u00f3w takich jak \u00a0Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski,\u00a0Wojciech Tochman, Mariusz Szczygie\u0142 i inni.<\/li>\n
  5. Biblia<\/em> \u2013 kiedy\u015b mia\u0142am ambicje przeczytania jej w ca\u0142o\u015bci\u2026 od deski do deski, po kilku pr\u00f3bach zrezygnowa\u0142am, ale si\u0119gam do niej cz\u0119sto, by zrozumie\u0107, by szuka\u0107 odpowiedzi na r\u00f3\u017cne pytania, by czerpa\u0107 nadziej\u0119, by umie\u0107 odczyta\u0107 r\u00f3\u017cne symbole pojawiaj\u0105ce si\u0119 w innych tekstach.<\/li>\n<\/ol>\n

    Michal Hvoreck\u00fd<\/strong>, s\u0142owacki pisarz:<\/p>\n

    1. Bruno Schulz: Ulica Krokodyli<\/p>\n

    Moja ulubiona relacja z republiki marze\u0144, mistrzowskie dzie\u0142o ciemnego komicznego pisarstwa. \u201eArtysta jest aparatem rejestruj\u0105cym procesy w g\u0142\u0119bi, gdzie tworzy si\u0119 warto\u015b\u0107\u201d \u2013 napisa\u0142 Schulz.<\/p>\n

    2. Egon Bondy: Invalidni sourozenci\/Invalid Siblings<\/p>\n

    Powie\u015b\u0107 science fiction o Czechach w bliskiej przysz\u0142o\u015bci, kultowa powie\u015b\u0107 czechos\u0142owackiego \u015brodowiska podziemnego, ostrze\u017cenie przed zagro\u017ceniami totalitaryzmu. Dow\u00f3d \u017cycia autora b\u0119d\u0105cego nieustannie w opozycji do jakichkolwiek establiszment\u00f3w i filozoficzna deklaracja mi\u0142o\u015bci do sztuki i humanistyki \u017cyj\u0105cych na kraw\u0119dzi spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n

    3. Jo Langer: Convictions. My life with a good communist.<\/p>\n

    S\u0142owacka ksi\u0105\u017cka XX wieku napisana przez w\u0119giersk\u0105 \u017byd\u00f3wk\u0119. Podczas II wojny \u015bwiatowej Jo uciek\u0142a z m\u0119\u017cem do Ameryki. Po wojnie, wr\u00f3cili do Czechos\u0142owacji pomaga\u0107 w budowaniu komunizmu. W 1951 roku Oscar Langer zosta\u0142 aresztowany i uwi\u0119ziony w ramach antysemickiej czystki w partii komunistycznej. Jo Langer opisa\u0142a \u017cywo opiek\u0119 nad dwiema c\u00f3rkami, \u017cycie po \u015bmierci m\u0119\u017ca i utrat\u0119 wiary w komunizm.<\/p>\n

    4. James Joyce: Ulysses<\/p>\n

    Za ka\u017cdym razem, kiedy otwieram t\u0119 powie\u015b\u0107 \u2013 a otwiera\u0142em j\u0105 tak wiele razy w przesz\u0142o\u015bci i pewnie b\u0119d\u0119 otwiera\u0142 jeszcze wiele razy w przysz\u0142o\u015bci \u2013 z zadziwieniem odkrywam, jak jeden cz\u0142owiek mo\u017ce stworzy\u0107 ca\u0142y \u015bwiat bazuj\u0105c na ma\u0142ym mie\u015bcie, jednym dniu, stworzy\u0107 kompletnie now\u0105 interpretacj\u0119 rzeczywisto\u015bci, tradycji i historii. Dublin w tej ksi\u0105\u017cce jest o wiele bardziej fascynuj\u0105cy ni\u017c prawdziwe irlandzkie miasto. J\u0119zyk sam w sobie jest jednym z g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w dzi\u0119ki ca\u0142emu jego zr\u00f3\u017cnicowanemu stylowi. Dow\u00f3d na to, \u017ce wyobra\u017ania Joyce\u2019a by\u0142a jedyn\u0105 prawdziwie oryginaln\u0105.<\/p>\n

    5. William Gibson: Neuromancer (polski przek\u0142ad Piotr Cholewa)<\/p>\n

    Ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra mnie uwiod\u0142a. Oryginalna i wstrz\u0105saj\u0105 powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra zdaje si\u0119 pochodzi\u0107 znik\u0105d. Surrealna, liryczna, wsp\u00f3\u0142czesna, postmodernistyczna, techniczna, miejska i zabawna. Gibson dowi\u00f3d\u0142, \u017ce jest wspania\u0142ym stylist\u0105 gatunku SF, ma zmys\u0142owe podej\u015bcie do s\u0142\u00f3w, zdolnych u niego do nadzwyczajnej i halucynacyjnie sugestywnej si\u0142y. Przeczytajcie t\u0119 powie\u015b\u0107, jest fascynuj\u0105ca.<\/p>\n

    Micha\u0142 Korta<\/strong>, fotografik:<\/p>\n

    Truman Capote \u201eZ zimn\u0105 krwi\u0105\u201d \u2013 od dawna numer jeden, potem d\u0142ugo, d\u0142ugo nic. Za doskona\u0142\u0105 form\u0119!<\/p>\n

    Franz Kafka \u2013 wszystko i najch\u0119tniej w wersji orginalnej, najwi\u0119ksze wra\u017cenie zrobi\u0142 chyba \u201eZamek\u201d jest mniej oczywisty ni\u017c bardziej znane jego ksi\u0105\u017cki.<\/p>\n

    Herman Hesse \u201eWilk stepowy\u201d najch\u0119tniej w oryginale.<\/p>\n

    Elias Canetti \u201eAuto da fe\u201d.<\/p>\n

    Marek Aureliusz \u201eRozmy\u015blania\u201d \u2013 niby oczywiste, a jednak daj\u0105 tyle do my\u015blenia. Mo\u017cna czyta\u0107 od \u015brodka, i po jednym akapicie.<\/p>\n

    Susan Sontag \u201eO fotografii\u201d\/ Roland Barthes \u201e\u015awiat\u0142o obrazu\u201d \u2013 r\u00f3wnolegle dwie pozycje, to ju\u017c klasyka \u2013 wracam do nich z racji wykonywanego zawodu i za ka\u017cdym razem czytam inne rzeczy. Korzystaj\u0105c z okazji og\u0142oszenie:<\/strong> odkupi\u0119 tomik \u201eGraffiti\u201d Charlesa Reznikoffa w t\u0142um. P. Sommera; kontakt: studio@michalkorta.com<\/p>\n

    Joanna Gle\u0144<\/strong>, aktorka:<\/p>\n

    \u201eKraina Chich\u00f3w\u201d Jonathan Carroll
    \nM\u0142odzie\u0144cza fascynacja magicznym okrucie\u0144stwem powie\u015bci, zauroczenie magnetycznym spojrzeniem autora z ok\u0142adki, a potem wszystko potoczy\u0142o si\u0119 jak w harlequinie. Spotkanie autorskie, a kilka tygodni po nim ostatecznie odrzucam propozycje zbyt dalekich, jak dla mnie, spacer\u00f3w. Pozosta\u0142 sentyment do bia\u0142ych bulterier\u00f3w i od czasu do czasu powracaj\u0105ce pytanie \u2013 co by by\u0142o gdyby\u2026<\/p>\n

    \u201ePo rozstaniu\u201d Zeruya Shalev
    \nAutorka dokona\u0142a, wydawa\u0142oby si\u0119, rzeczy niemo\u017cliwej. Kompletnie opisa\u0142a, opowiedzia\u0142a Kobiet\u0119. Pisz\u0119 z du\u017cej litery, bo jestem pewna, \u017ce ka\u017cda kobieta przejrzy si\u0119 w tej powie\u015bci jak w lustrze. A m\u0119\u017cczy\u017ani, gdyby tylko chcieli t\u0119 powie\u015b\u0107 przeczyta\u0107, ZROZUMIELIBY.<\/p>\n

    \u201eCh\u0142opi\u201d W\u0142adys\u0142aw Stanis\u0142aw Reymont
    \nTa powie\u015b\u0107 daje za darmo najwi\u0119ksze bogactwa \u2013 j\u0119zyka, tradycji, emocji, przyrody.<\/p>\n

    \u201eDzienniki\u201d Sylvia Plath
    \nBo ja bym chcia\u0142a w pewnym sensie taka by\u0107, tak pisa\u0107, tak \u017cy\u0107. Nawet mog\u0142abym si\u0119 tak zabi\u0107, bo pozosta\u0142aby po mnie wspania\u0142a\u2026<\/p>\n

    \u2026POEZJA (og\u00f3lnie)
    \nOd Safony do Bukowskiego. Bez poezji \u017cycie by\u0142oby dla mnie nie do znie sie nia.<\/p>\n

    Krzysztof Sofulak<\/strong>, ekspert telekomunikacji:<\/p>\n

    M\u0142ode lata: Tajemnicza Wyspa,<\/strong> Juliusz Verne \u2013 dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce wyobra\u017ania nie ma granic, pozna\u0142em jej mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n

    Dorastanie: 622 upadki Bunga <\/strong>Stanis\u0142aw Ignacy Witkiewicz \u2013 szacunek dla sztuki, r\u00f3\u017cnych jej form, nauczy\u0142em si\u0119 tolerancji dla inno\u015bci, odmienno\u015bci ludzi.<\/p>\n

    Doros\u0142o\u015b\u0107: Nocny Kowboj, <\/strong>James Leo Herlihy \u2013 to dla mnie nauka o empatii, wolno\u015bci, opiekowaniu si\u0119 s\u0142abszymi jednostkami, nauka spe\u0142niania swoich marze\u0144, nawet najbardziej zwariowanych.<\/p>\n

    Opowie\u015bci niesamowite: groza i niesamowito\u015b\u0107 prozy rosyjskiej XIX i pocz\u0105tku XX wieku <\/strong>\u2013 pierwsze poznanie kultury rosyjskiej, informacja o olbrzymich pok\u0142adach romantyzmu i fantazji w literaturze rosyjskiej.<\/p>\n

    \u017bycie pszcz\u00f3\u0142, <\/strong>dr Karl Frish \u2013 lekcja pokory i szacunku dla przyrody.<\/p>\n

    Anne Miller, <\/strong>dziennikarka:<\/p>\n

    1. \u201eThe Value of Fairness: The Story of Nellie Bly\u201d autorstwa Ann Donegan Johnson \u2013 dzi\u0119ki tej ma\u0142o znanej ksi\u0105\u017cce dla dzieci odkry\u0142am posta\u0107 Nellie Bly, kiedy jeszcze by\u0142am w przedszkolu. Bly by\u0142a pionierk\u0105 dziennikarstwa \u015bledczego, jako jedna z pierwszych skierowa\u0142a \u015bwiat\u0142o na mroki narodowego ub\u00f3stwa. Zamieszka\u0142a w przytu\u0142ku dla kobiet nie ujawniaj\u0105c swojej profesji, dzi\u0119ki czemu ods\u0142oni\u0142a szalone nadu\u017cycia co z kolei doprowadzi\u0142o do powa\u017cnych zmian w narodowej opiece zdrowotnej. Dziecku ta naga bajka o kobiecie, kt\u00f3ra ujawni\u0142a tajemnicze uk\u0142ady i podr\u00f3\u017cowa\u0142a po \u015bwiecie, podsuwa\u0142a pomys\u0142 na najfajniejsz\u0105 prac\u0119, jak\u0105 mo\u017cna podj\u0105\u0107.<\/p>\n

    2. \u201cZabi\u0107 drozda\u201d Harper Lee \u2013 To w\u0142a\u015bciwie frazes poda\u0107 ten tytu\u0142 jako ulubiony z kanonu ameryka\u0144skiej literatury, ale trudno by\u0142oby go zignorowa\u0107. Po raz pierwszy przeczyta\u0142am t\u0119 powie\u015b\u0107, kiedy by\u0142am w wieku Smyka, m\u0142odej bohaterki; ponownie kilka lat p\u00f3\u017aniej, mniej wi\u0119cej w wieku Jema, jej starszego brata; i jeszcze kilkakrotnie ju\u017c z bardziej doros\u0142ej perspektywy. \u00a0Si\u0142a prawdy, z jak\u0105 Harper Lee odmalowa\u0142a \u015bwiat ka\u017cdego z bohater\u00f3w dzia\u0142a tak samo mocno w kolejnych pokoleniach, czyni\u0105c z tej powie\u015b\u0107 pisarsk\u0105 lekcj\u0119 mistrzowsk\u0105. \u00a0Jako reporterka, kt\u00f3ra przez chwil\u0119 pisa\u0142a o ameryka\u0144skim systemie s\u0105downiczym, zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce spos\u00f3b pokazywania spraw s\u0105dowych jest o wiele bardziej realistyczny ni\u017c ich czarno-bia\u0142y obraz przedstawiany przez media.<\/p>\n

    3. \u201cRock She Wrote\u201d (r\u00f3\u017cni autorzy) \u2014 \u00a0Ten zbi\u00f3r nie opuszcza\u0142 mojej p\u00f3\u0142ki z ksi\u0105\u017ckami od czasu szko\u0142y \u015bredniej. W pisaniu opowie\u015bci o muzyce uderza we mnie gor\u0105co i oblewa mnie zimno. Nie interesuj\u0105 mnie plotki, ch\u0142odne recenzje czy przero\u015bni\u0119te ego niekt\u00f3rych krytyk\u00f3w \u2013 zbyt cz\u0119sto walczy\u0142am z tym wszystkim. Ale pisanie o sztuce i tw\u00f3rczy proces, kt\u00f3ry powstaje z kilku strun i kawa\u0142k\u00f3w drewna zniewala mnie. Dzisiaj wci\u0105\u017c krytyka rocka jest pot\u0119\u017cnie zdominowana przez m\u0119\u017cczyzn. Cz\u0119sto wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce jestem jedyn\u0105 kobiet\u0105 w pokoju dyskutuj\u0105c\u0105 o jakiej\u015b mrocznej p\u0142ycie, kt\u00f3ra rozwin\u0119\u0142a muzyk\u0119 rockow\u0105 w to, czym jest dzisiaj. Ten wydany w latach 90. zbi\u00f3r kobiecej krytyki muzycznej demonstruje gatunek w jego najlepszej formie \u2013 b\u0142yskotliwe kobiety w unikalny spos\u00f3b m\u00f3wi\u0105 co\u015b nowego o \u015bwiecie muzycznym doko\u0142a nich. Kiedy by\u0142am nastolatk\u0105, ta ksi\u0105\u017cka pokaza\u0142a mi, co w pisaniu w og\u00f3le jest mo\u017cliwe. Jestem ju\u017c zawodow\u0105 autork\u0105 i kiedy patrz\u0119 na grzbiet tej ksi\u0105\u017cki stoj\u0105cej na p\u00f3\u0142ce, przypominam sobie dlaczego przede wszystkim zacz\u0119\u0142am uprawia\u0107 ten zaw\u00f3d.<\/p>\n

    4. \u201ePoddani Microsoftu\u201d\/\u201eMicroserfs\u201d \u00a0Douglasa Couplanda. Powie\u015b\u0107 o wczesnych dniach wczesnego Internetu wydaje si\u0119 dzi\u015b przestarza\u0142a. Ale jego g\u0142os i charakterystyka m\u0142odego pokolenia \u017cyj\u0105cego w \u015bwiecie po swojemu, by\u0142 jednym z pierwszych, kt\u00f3re naprawd\u0119 do mnie przem\u00f3wi\u0142y z perspektywy mojej grupy wiekowej a wi\u0119c z perspektywy m\u0142odej Amerykanki w obliczu nowej epoki. Styl pisarski Couplanda jest prawie potoczny, jak m\u00f3j, zainspirowa\u0142 mnie.<\/p>\n

    5. \u201eHomicide\u201d Davida Simona (odno\u015bnik: In Baltimore, No One Left to Press the Police http:\/\/www.facebook.com\/l\/e76d8qRHdXke37kDwr8zRfMJxWw\/www.washingtonpost.com\/wp-dyn\/content\/article\/2009\/02\/27\/AR2009022703591.html) \u2013 Ksi\u0105\u017cka Simona jest, na ile jestem zorientowana, Bibli\u0105 ameryka\u0144skiego reporta\u017cu policyjnego, kt\u00f3ry z kolei jest (albo przynajmniej powinien by\u0107) jednym z g\u0142\u00f3wnych przykaza\u0144 w ka\u017cdej z organizacji zajmuj\u0105cych si\u0119 wiadomo\u015bciami i pras\u0105 \u2013 nie po to, aby przykrywa\u0107 lubie\u017cno\u015b\u0107 zbrodni, ale aby mie\u0107 na oku tych, kt\u00f3rzy s\u0105 u w\u0142adzy (policja) i tych, kt\u00f3rzy zagra\u017caj\u0105 bezpiecze\u0144stwu nas wszystkich (przest\u0119pcy). Ta ksi\u0105\u017cka to efekt b\u0142yskotliwego pisarstwa, kt\u00f3re pokazuje r\u00f3wnie\u017c jak stara szko\u0142a dziennikarstwa traktuje dobre pozyskiwanie informacji a sk\u00f3rzany but ulicznego reporta\u017cu mo\u017ce by\u0107 nie tylko bezcenny, ale te\u017c potrafi doj\u015b\u0107 do serca wielkiego ameryka\u0144skiego miasta. Dwa lata temu, Simon \u2013 dzisiaj bardzo, bardzo zamo\u017cny potentat telewizyjny \u2013 w\u015bciek\u0142 si\u0119, bo jego lokalna gazeta nie pisa\u0142a o tym, o czym jego zdaniem powinna i postanowi\u0142 pokaza\u0107 jej dziennikarzom jak si\u0119 pracuje. Ceni\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zamienia eleganckie biuro na mord\u0119g\u0119 wewn\u0105trzmiejskich policyjnych dzia\u0142a\u0144, uwa\u017caj\u0105c, \u017ce to praca konieczna do wykonania a nikt inny jej nie wykonuje. Gdyby tylko wi\u0119cej dziennikarzy poczu\u0142o to, co on.<\/p>\n

    Aleksandra Zi\u00f3\u0142kowska-Boehm<\/strong> \u2013 pisarka, by\u0142a asystentk\u0105 i sekretark\u0105 Melchiora Wa\u0144kowicza<\/p>\n

    1. \u201ePrzemin\u0119\u0142o z wiatrem\u201d \u2013 Margaret Mitchell \u2013 za wzbudzenie t\u0119sknot za dalekim, nieznanym i tym, co odchodzi.<\/p>\n

    2. \u201eZ dala od zgie\u0142ku\u201d \u2013 Thomas Hardy \u2013 za u\u015bwiadomienie sobie roli przypadku w \u017cyciu.<\/p>\n

    3. \u201eRozmy\u015blania\u201d Marka Aureliusza \u2013 \u017ce mo\u017cna skr\u00f3towo i pi\u0119knie wyra\u017ca\u0107 my\u015bli.<\/p>\n

    4. \u201eDusza zaczarowana\u201d \u2013 Romain Rolland \u2013 da\u0142a mi wiele temat\u00f3w do rozmy\u015bla\u0144. Po latach jeden zapis w tej ksi\u0105\u017cce jakby do mnie wr\u00f3ci\u0142.<\/p>\n

    5. \u201e\u017bycie pszcz\u00f3\u0142\u201d \u2013 Maurycy Maeterlinck ukaza\u0142 zadziwiaj\u0105cy i zdyscyplinowany \u015bwiat, kt\u00f3ry mnie nie przestaje zachwyca\u0107.<\/p>\n

    Pawe\u0142 Sala<\/strong>, re\u017cyser, laureat Paszportu Polityki:<\/p>\n

    Mia\u0142em taki okres, \u017ce wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce jestem jaki\u015b wcieleniem Franza Kafki i wszystko co mnie w \u017cyciu spotyka, to sytuacje z jego powie\u015bci. Jako dzieciak zaczytywa\u0142em si\u0119 w \u201eDzieciach z Bullerbyn\u201d poniewa\u017c du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia sp\u0119dza\u0142em na wsi u babci i tam by\u0142o takie Bullerbyn, mimo, \u017ce by\u0142 to PGR, kt\u00f3ry nazywa\u0142 si\u0119 Pal\u0119dzie Ko\u015bcielne i na bajki chodzi\u0142o si\u0119 na plebani\u0119 do ksi\u0119dza, poniewa\u017c by\u0142 tam jedyny telewizor we wsi. W liceum prze\u0142omem by\u0142y dla mnie opowiadania Tadeusza Borowskiego, poniewa\u017c nagle u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce \u017cyj\u0119 w jakiej\u015b epoce, w kt\u00f3rej wszystko umar\u0142o i na si\u0142\u0119 jest reaktywowane, do tego do\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 R\u00f3\u017cewicz ze swoimi wierszami i opowiadaniami. Potem przysz\u0142o czytanie Sartr\u2019e, Camusa i to z pewno\u015bci\u0105 do tej pory we mnie tkwi. Cho\u0107 je\u015bli mam wybra\u0107 z tej linii my\u015blenia, to Cortazar, nie do\u015b\u0107 \u017ce czyta\u0142em, ale pami\u0119tam w \u201eTr\u00f3jce\u201d czyta\u0142a to Teresa Budzisz-Krzy\u017canowska i mimo \u017ce nie s\u0105dzi\u0142em, \u017ce mo\u017ce to czyta\u0107 kobieta, okaza\u0142o si\u0119, \u017ce by\u0142o to genialne, do tej pory to pami\u0119tam. Na kulturoznawstwie cz\u0142owiek wpada w inne koleiny my\u015blenia. Dla mnie najwa\u017cniejsze by\u0142y tzw. \u201elektury seksualne\u201d. Niekt\u00f3rzy po seksie musz\u0105 zapali\u0107 papierosa, a ja grzebi\u0119 w bibliotece i wyci\u0105gam seri\u0119 \u201eTransgresje\u201d pod redakcj\u0105 Marii Janion. To by\u0142o otwarcie my\u015blenia na nowe\u2026 i \u201eDzienniki\u201d Gombrowicza i \u201eZjadanie Bog\u00f3w\u201d Jana Kotta. Mam te\u017c swoje w\u0142asne ksi\u0105\u017cki osobne: \u201eBrzuchom\u00f3wca\u201d Klausa Manna, czy \u201eO niedogodno\u015bci narodzin\u201d oraz \u201eZ\u0142y Demiurg\u201d Emila Ciorana. Jak spotykam si\u0119 z publiczno\u015bci\u0105 po pokazach \u201eMatki Teresy od kot\u00f3w\u201d, to czuj\u0119 si\u0119 takim filmowym Cioranem. I jak tu si\u0119 ograniczy\u0107\u2026? M\u00f3g\u0142bym tak w niesko\u0144czono\u015b\u0107\u2026 Kiedy\u015b robi\u0142em (za grosze) dla TVP1 program cykliczny o ksi\u0105\u017ckach, robi\u0142em go o kulach, potwornie mnie bola\u0142o, ale by\u0142 to wspania\u0142y okres, bo jeszcze mo\u017cna by\u0142o\u2026 A teraz przechodz\u0119 do tych 5-ciu.<\/p>\n

    1. Tadeusz R\u00f3\u017cewicz \u201eNowa szko\u0142a filozoficzna\u201d \u2013 opowiadanie w \u201ePoezja.Dramat.Proza\u201d- pokazuje sytuacj\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry na gruzach warto\u015bci pr\u00f3buje zbudowa\u0107 w\u0142asne. Tak si\u0119 czuj\u0119.<\/p>\n

    2. Jan Kott \u201eZjadanie bog\u00f3w\u201d \u2013 otwiera mnie na my\u015blenie i\u017c nie jestem nikim wyj\u0105tkowym, te same gesty, te same zakl\u0119cia czynili przede mn\u0105 inni, kt\u00f3rzy tak jak ja my\u015bleli, \u017ce s\u0105 wyj\u0105tkowi i niepowtarzalni. To tak\u017ce furtka do wyj\u015bcia w stron\u0119 Junga i Eliadego.<\/p>\n

    3. Oe Kenzaburo \u201eFutbol ery Manen\u201d \u2013 to jakby wsp\u00f3\u0142czesna wersja \u015bredniowiecznego \u201epami\u0119taj, \u017ce umrzesz\u201d\u2026\u00a0 \u017cyjemy w ci\u0105g\u0142ym obliczu \u015bmierci, w pewnym momencie ilo\u015b\u0107 umar\u0142ych zaczyna przewa\u017ca\u0107 nad \u017cywymi, a ka\u017cde \u015bwi\u0119to staje sie \u015bwi\u0119tem zmar\u0142ych\u2026 to moja nadinterpretacja, gdy\u017c w kulturze japo\u0144skiej \u017cycie i \u015bmier\u0107 chodz\u0105 pod r\u0119k\u0119.<\/p>\n

    4. Emil Cioran \u201eO niedogodno\u015bci narodzin\u201d \u2013 zesp\u00f3\u0142 aforyzm\u00f3w, czy mo\u017ce epifanii, w kt\u00f3rych pr\u00f3bujemy okre\u015bli\u0107 si\u0119 w \u015bwiecie. By\u0107 mo\u017ce narodziny s\u0105 z\u0142em, kt\u00f3re nam kto\u015b wyrz\u0105dzi\u0142 i teraz musimy sobie z tym jako\u015b poradzi\u0107.<\/p>\n

    5. Charles Bukowski \u2013 trzy tytu\u0142y, bo to jakby jedno \u2013 poezja \u201eZ ob\u0142\u0119du odsia\u0107 S\u0142owo, wers, drog\u0119\u201d \u201eP\u0142on\u0105c w wodzie, ton\u0105c w ogniu\u201d, \u201e\u015awiat\u0142o b\u0142yskawicy za g\u00f3r\u0105\u201d \u2013 trzy tomy, ale jakby jedno, same wiersze, kt\u00f3re opisuj\u0105c moje tu i teraz, pokazuj\u0105c ca\u0142\u0105 \u201eniedogodno\u015b\u0107 narodzin\u201d pr\u00f3buj\u0105 odwr\u00f3ci\u0107 perspektyw\u0119 patrzenia i rozkoszowa\u0107 si\u0119 samym faktem, \u017ce si\u0119 istnieje. To wielkie dzie\u0142o, kt\u00f3re uratowa\u0142o mi \u017cycie.<\/p>\n

    Jacek Antczak<\/strong>, reporter, autor ksi\u0105\u017cek:<\/p>\n

    1 Poezja<\/p>\n

    <\/strong><\/p>\n

    \u201eWszystko jest poezja\u201d<\/strong> i ca\u0142a jeansowa seria Stachury (od tego si\u0119 zacz\u0105\u0142em, pomijaj\u0105c dzieci\u0144stwo z Niziurskim), Herberta \u201ePan Cogito\u201d<\/strong> na zmian\u0119 z \u201eTraktatem poetyckim<\/strong>\u201d Mi\u0142osza. I Baczy\u0144skiego \u201eWiersze wybrane\u201d<\/strong> z Ewy Lipskiej \u201eWybranymi wierszami\u201d.<\/strong><\/p>\n

    Nie potrafi\u0119 wskaza\u0107 jednego tytu\u0142u. Bez poezji nie ma wra\u017cliwo\u015bci i mi\u0142o\u015bci (o, rym cz\u0119stochowski), nie ma o czym gada\u0107, my\u015ble\u0107 i milcze\u0107, \u201eNajwa\u017cniejsze sprawy w \u017cyciu, pijak obok R\u00f3\u017cewicza, najwa\u017cniejsze w \u017cyciu sprawy \u2013 pro\u015bba do poezji zjawy\u201d.<\/p>\n

    2 Powie\u015b\u0107<\/p>\n

    \u201eSto lat samotno\u015bci\u201d<\/strong> M\u00e1rqueza, \u201eMistrz i Ma\u0142gorzata\u201d<\/strong> Bu\u0142hakowa, \u201eImi\u0119 r\u00f3\u017cy\u201d<\/strong> Umberto Eco. Czy musz\u0119 uzasadnia\u0107? No, dobrze: magia, szatan w Moskwie i zbrodnia w bibliotece.<\/p>\n

    3 Reporta\u017c<\/p>\n

    \u201eNa wsch\u00f3d od Arbatu\u201d, \u201eZd\u0105\u017cy\u0107 przed Panem Bogiem\u201d, \u201eHipnoza\u201d, \u201eTaniec na cudzym weselu\u201d, \u201eSpokojne, niedzielne popo\u0142udnie\u201d, \u201eWyj\u0105tkowo d\u0142uga linia\u201d<\/strong>\u2026\u00a0 Jestem wierny Hannie Krall, bo od niej zacz\u0119\u0142o si\u0119 moje pisanie. Nikt w taki spos\u00f3b nie potrafi opowiada\u0107 o paru najwa\u017cniejszych sprawach w \u017cyciu. Jako suplement Szczygie\u0142 z \u201eGottlandem\u201d<\/strong> i Hugo-Bader z \u201eW rajskiej dolinie w\u015br\u00f3d zielska\u201d.<\/strong><\/p>\n

    4 Lekko<\/p>\n

    W m\u0142odo\u015bci krymina\u0142y Erle Stanley\u2019a Gardnera<\/strong> o Perry Masonie, na staro\u015b\u0107 \u201e\u015amier\u0107 w Breslau\u201d<\/strong> i kolejne krymina\u0142y Marka Krajewskiego, bo polski Chandler pisze o seryjnych zab\u00f3jcach z Breslau, a sam jest z Wroclove (jak ja). No i \u201eWierno\u015b\u0107 w stereo\u201d<\/strong> Nicka Hornby\u2019ego.<\/p>\n

    5 Ci\u0119\u017cko<\/p>\n

    \u201eGalernicy wra\u017cliwo\u015bci\u201d i \u201eMaski\u201d<\/strong> oraz inne eseje <\/strong>Marii Janion nie tylko ze s\u0142ynnego seminarium Marii Janion<\/strong>. I znowu \u201eZniewolony umys\u0142\u201d<\/strong> Mi\u0142osza na zmian\u0119 z \u201eMartw\u0105 natur\u0105 z w\u0119dzid\u0142em\u201d<\/strong> Herberta. I jeszcze co\u015b, co przypomnia\u0142em sobie tworz\u0105c to zestawienie: jako nastolatek z dziesi\u0119\u0107 razy przeczyta\u0142em \u201eMW\u201d<\/strong> \u0141ysiaka (nie wiem dlaczego) i trzy razy \u201eS\u0142ownik mit\u00f3w i tradycji kultury\u201d<\/strong> Kopali\u0144skiego (to wiem \u2013 chcia\u0142em by\u0107 m\u0105drzejszy).<\/p>\n

    Jolanta Olszewska<\/strong>, aktorka:<\/p>\n

    Z przyjemno\u015bci\u0105, cho\u0107 i pewnie z trudem, spr\u00f3buj\u0119 zrobi\u0107 to ksi\u0105\u017ckowe ograniczenie.<\/p>\n

    1. Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski \u201eCesarz\u201d. Jak uzasadni\u0107 bezwzgl\u0119dn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do tej ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ra ma w sobie wszystko, nawet muzyk\u0119.\u00a0 No i od niej zacz\u0119\u0142a si\u0119 moja przygoda z R. Kapu\u015bci\u0144skim, kt\u00f3ra mimo \u015bmieci autora nadal trwa\u2026 cho\u0107 inaczej.<\/p>\n

    2. Oriana Fallaci \u201eSi\u0142a rozumu\u201d.\u00a0 Tej ksi\u0105\u017cki nie czyta si\u0119. Tej ksi\u0105\u017cki si\u0119 s\u0142ucha. Odwaga, si\u0142a argument\u00f3w, p\u0142omie\u0144 j\u0119zyka..<\/p>\n

    3. Zeruya Shalev. W\u0142a\u015bciwie wszystkie trzy ksi\u0105\u017cki, bo sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 w jeden organizm.\u201d \u017bycie mi\u0142osne\u201d,\u00a0 \u201eM\u0105\u017c i \u017cona\u201d i \u201ePo rozstaniu\u201d \u2013 jest tu matematyka i jednocze\u015bnie jaka\u015b dziko\u015b\u0107. Kawa\u0142ek piek\u0142a, kt\u00f3re siedzi w nas, i z kt\u00f3rym pr\u00f3bujemy walczy\u0107\u2026<\/p>\n

    4. Haruki Murakami \u201eHistoria ptaka nakr\u0119cacza\u201d. Czytaniu tej ksi\u0105\u017cki towarzyszy\u0142y mi emocje podobne do tych w dzieci\u0144stwie, kiedy czyta\u0142o si\u0119 w nocy, z latark\u0105, pod ko\u0142dr\u0105. Da\u0142am si\u0119 wci\u0105ga\u0107 w t\u0119 niebezpieczn\u0105 gr\u0119 i nie mog\u0142am si\u0119 nadziwi\u0107 entuzjazmowi autora w mno\u017ceniu nierzeczywistych byt\u00f3w.<\/p>\n

    5. Amos Oz \u201eOpowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci i mroku\u201d. Pi\u0119kno, pi\u0119kno , pi\u0119kno.<\/p>\n

    Ma\u0142gosia Zakrzewska<\/strong>, pracownik biura podr\u00f3\u017cy:<\/p>\n

    B\u0142\u0105kam si\u0119 przez ca\u0142y dzie\u0144 po domu, pr\u00f3buj\u0105c odnale\u017a\u0107 kawa\u0142ki samej siebie w ksi\u0105\u017ckach, spojrze\u0107 na te najwa\u017cniejsze, kt\u00f3re zapad\u0142y w moim sercu i zawa\u017cy\u0142y na dalszych wyborach. I jak bezdomna dusza, otwieram okiennice ksi\u0105\u017cek, szukam tam siebie, by zaraz spostrzec kolejne, kiedy\u015b znajome okno, w kt\u00f3rym drga \u015bwiate\u0142ko o\u015bwietlaj\u0105ce moj\u0105 drog\u0119 ku s\u0142owu pisanemu. Jednak nie spos\u00f3b wybra\u0107, tylko garstk\u0119 z tak wielu miejsc, gdzie kiedy\u015b mieszka\u0142am. I tak wypolerowa\u0142am kapciochami \u015bcie\u017ck\u0119 mi\u0119dzy biblioteczk\u0105 na dole, a biblioteczk\u0105 na g\u00f3rze. \u015awieci si\u0119 i b\u0142yszczy, a ja sama wci\u0105\u017c w ciemno\u015bciach niezdecydowania. Traci\u0142am nadziej\u0119, \u017ce si\u0119 uda. Nie umia\u0142am dokona\u0107 ostatecznego wyboru zwyci\u0119skiej pi\u0105tki, bo co sko\u0144czy\u0142am zapisywa\u0107 tytu\u0142 numer pi\u0119\u0107, zaraz inne, nieprzywo\u0142ane, krzycza\u0142y: \u201eA ja! Przecie\u017c mnie te\u017c kocha\u0142a\u015b!\u201d. I masz Ci los, jak tu wybra\u0107, wszak dawnych mi\u0142o\u015bci nigdy si\u0119 nie zapomina, ka\u017cda wydaje si\u0119 najwa\u017cniejsza, a ja w ksi\u0105\u017ckach zakochuj\u0119 si\u0119 ci\u0105gle i beznadziejnie. Zatem spr\u00f3bowa\u0142am podej\u015b\u0107 do wyboru obieraj\u0105c inn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119. Zmieni\u0142am domow\u0105 marszrut\u0119 chodz\u0105c, tym razem z g\u00f3ry na d\u00f3\u0142 i postawi\u0142am podzieli\u0107 moje literackie do\u015bwiadczenia na do\u015bwiadczania \u017cyciowe i jego kolejne etapy. Rozwa\u017cnie, ale i romantycznie, przywo\u0142a\u0142am tych autor\u00f3w, i ich ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3rzy ca\u0142kiem nie\u015bwiadomie obdarowali mnie swoj\u0105 wra\u017cliwo\u015bci\u0105, swoim \u015bwiatem nadaj\u0105c niebywa\u0142ej warto\u015bci mojemu czytelniczemu, i nie tylko, \u017cyciu.\u00a0 Zatem wybra\u0142am z drobn\u0105 nadwy\u017ck\u0105, ale odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce nie mog\u0142abym omin\u0105\u0107 \u017cadnego z tych autor\u00f3w, jednocze\u015bnie pozwalaj\u0105c sobie na przywo\u0142anie wi\u0119kszej ilo\u015bci tytu\u0142\u00f3w.<\/p>\n

    Pocz\u0105tki, czyli tak to si\u0119 zacz\u0119\u0142o:
    \n\u201eO Wandzie co nie chcia\u0142a Niemca\u201d <\/em>(Legendy Polskie) \u2013 ksi\u0105\u017cka bezimienna, jedyny wyj\u0105tek na mojej li\u015bcie, ale ta w\u0142a\u015bnie legenda, czytana mi w dzieci\u0144stwie przez moj\u0105 Babci\u0119, dzisiaj zdaje si\u0119 by\u0107 t\u0105, kt\u00f3ra zawa\u017cy\u0142a na moich dalszych ksi\u0105\u017ckowych wyborach. Przep\u0142akana noc nad losem nieszcz\u0119\u015bliwej Wandy, zapuchni\u0119te rankiem oczy i dr\u017cenie serca u\u015bwiadomi\u0142y mi, \u017ce ksi\u0105\u017cka potrafi wtopi\u0107 si\u0119 w nasz krwioobieg, poruszy\u0107 najdrobniejszy nerw ukryty pod sk\u00f3r\u0105, by w ko\u0144cu dotrze\u0107 do naszego umys\u0142u i serca pobudzaj\u0105c nasz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107. Zatem mog\u0119 chyba powiedzie\u0107, \u017ce od tamtej pory ksi\u0105\u017cki nie tylko czytam, co je nade wszystko prze\u017cywam.<\/p>\n

    <\/em><\/p>\n

    Boles\u0142aw Prus \u201eLalka\u201d<\/em> \u2013\u00a0 to by\u0142a pierwsza mi\u0142o\u015b\u0107, klasyczna, nieszcz\u0119\u015bliwa. Stach Wokulski wyszed\u0142 z ram ksi\u0105\u017cki i przysiad\u0142 obok. To pierwszy bohater literacki, kt\u00f3ry zacz\u0105\u0142 \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem, w mojej wyobra\u017ani. Stare Miasto, Krakowskie Przedmie\u015bcie, miejsca moich licznych spacer\u00f3w, malowa\u0142y mi si\u0119 odt\u0105d s\u0142owami Boles\u0142awa Prusa.<\/p>\n

    Dorastanie:
    \nJaros\u0142aw Iwaszkiewicz \u201ePanny z Wilka\u201d<\/em> \u2013 tutaj zaczyna si\u0119 ca\u0142kiem nowa historia, literacko, ale i \u017cyciowo, najpi\u0119kniejsza, kt\u00f3rej do\u015bwiadczy\u0142am i wci\u0105\u017c do\u015bwiadczam. To moje pierwsze spotkanie z Jaros\u0142awem Iwaszkiewiczem. Dla mnie by\u0142o postawieniem sobie pytania, czemu mimo bardzo m\u0142odego wieku, kiedy j\u0105 czyta\u0142am, znacznie m\u0142odszego ni\u017c Wiktora, ci\u0105gle \u017cy\u0142am przesz\u0142o\u015bci\u0105, chwilami i lud\u017ami, kt\u00f3rzy ju\u017c w takiej samej formie nigdy nie wr\u00f3cili, zamiast \u017cy\u0107 perspektyw\u0105 lat, kt\u00f3re dopiero by\u0142y przede mn\u0105. To by\u0142a pierwsza refleksja nad moim m\u0142odym w\u00f3wczas \u017cyciem i\u00a0 pocz\u0105tek mojej d\u0142ugiej rozmowa z Jaros\u0142awem Iwaszkiewiczem, kt\u00f3ra trwa do dzisiaj.<\/p>\n

    <\/em><\/p>\n

    Gabriel Garcia Marquez \u201eMi\u0142o\u015b\u0107 w czasach zarazy\u201d<\/em> \u2013 za nadziej\u0119, \u017ce najwa\u017cniejsza mi\u0142o\u015b\u0107 w naszym \u017cyciu, cho\u0107by u jego kresu, b\u0119dzie nam dana. Za odczuwalny klimat gor\u0105cej Kolumbii, dym ci\u0119\u017ckich cygar pal\u0105cych sk\u00f3r\u0119 i pi\u0119kno s\u0142owa j\u0105 \u0142agodz\u0105ce.<\/p>\n

    \u015alady z dzieci\u0144stwa:
    \nMircea Eliade \u201eDziennik indyjski\u201d <\/em>\u2013 za podr\u00f3\u017c w g\u0142\u0105b Indii i w g\u0142\u0105b samej siebie, to jedne z najbardziej plastycznie opisanych wspomnie\u0144 z tego kraju: jego smaku, zapachu dra\u017cni\u0105cego zmys\u0142y, gor\u0105ca niedaj\u0105cego spa\u0107 w gwia\u017adzist\u0105 noc i filozofii \u017cycia zapisanej w indyjskim sanskrycie.<\/p>\n

    Hari Kunzru \u201eImpresjonista\u201d<\/em> \u2013 jedna z tych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3r\u0105 czyta\u0142am d\u0142ugo, powoli, z pewnym trudem, bo jak\u017ce to piekielna, nieudolna, pe\u0142na b\u00f3lu i gwa\u0142tu podr\u00f3\u017c przez kolonialne Indie w poszukiwaniu w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci i podejmowania nie\u0142atwej pr\u00f3ba znalezienia swojego miejsca na ziemi.<\/p>\n

    Dojrza\u0142o\u015b\u0107 (chyba):
    \nJean-Marie Gustave le Clezio \u201eAfrykanin\u201d <\/em>\u2013 za w\u0119dr\u00f3wk\u0119 do dzieci\u0144stwa, kt\u00f3ra jest \u017ar\u00f3d\u0142em, pocz\u0105tkiem nas samych, kt\u00f3ra u\u015bwiadamia, \u017ce bez poznania swoich korzeni, tego sk\u0105d jeste\u015bmy, nie odkryjemy tajemnicy dok\u0105d pod\u0105\u017camy. To by\u0142a niezwyk\u0142a podr\u00f3\u017c do Afryki dla Gustave\u2019a, a dla mnie si\u0119gni\u0119cie do w\u0142asnych korzeni, z kt\u00f3rych teraz \u0142atwiej mi czerpa\u0107 si\u0142\u0119 do dalszej drogi.<\/p>\n

    Aleksander Jurewicz \u2013 <\/em>za ca\u0142okszta\u0142t i poetycko\u015b\u0107 jego prozy, ze szczeg\u00f3lnym wyr\u00f3\u017cnieniem ksi\u0105\u017cek: \u201eLida\u201d oraz \u201ePopi\u00f3\u0142 i Wiatr\u201d, i za ten wiatr od morza, szumi\u0105cy kresowymi wspomnieniami, kt\u00f3ry owija si\u0119 szalem wok\u00f3\u0142 ramion i ju\u017c nie ma ochoty si\u0119 go z siebie zrzuci\u0107, cenie sobie spotkanie z proz\u0105 Aleksandra Jurewicza szczeg\u00f3lnie.<\/p>\n

    Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz \u201eDzienniki\u201d <\/em>– dla mnie to nade wszystko spotkanie z Cz\u0142owiekiem, namacalnym, cielesnym, obola\u0142ym i osamotnionym. To przejmuj\u0105cy zapis zmagania si\u0119 z dniem codziennym, z samym sob\u0105 i w\u0142asn\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105, powracaj\u0105c\u0105 melancholi\u0105 ukrai\u0144skich prze\u017aroczy z dzieci\u0144stwa. To ukochanie sztuki, pi\u0119kna i m\u0142odo\u015bci, z r\u00f3wnoczesnym widzeniem szpetnych stron up\u0142ywu czasu i nieuniknionej staro\u015bci. To Wielkie Drzewo \u017bycia, pod kt\u00f3rym siadam, kiedy szukam cienia od pal\u0105cych mnie promieni mojego w\u0142asnego bytu. Niezaprzeczalnie najwa\u017cniejsza ksi\u0105\u017cka w moim \u017cyciu.<\/p>\n

    Piotr \u0141azarkiewicz<\/strong>, re\u017cyser (13 marca 1954 \u2013 20 czerwca 2008):<\/p>\n

    Wychowa\u0142em si\u0119 na Gombrowiczu i Mro\u017cku, autorach, kt\u00f3rzy ucz\u0105 takiego spojrzenia na rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rym jest miejsce na dystans i ironi\u0119. Maj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 anarchist\u00f3w, co pozwala im ob\u015bmiewa\u0107 zastane stereotypy.<\/p>\n

    Ich pisarstwo jest rodzajem od\u015bmiania rzeczywisto\u015bci, a przy tym bardzo b\u0142yskotliw\u0105 literatur\u0105. Od nich wzi\u0105\u0142em przekonanie, \u017ce w ka\u017cdej, nawet dramatycznej sytuacji mo\u017ce istnie\u0107 jaki\u015b zabawny paradoks.<\/p>\n

    Nie chc\u0119 wyr\u00f3\u017cnia\u0107 poszczeg\u00f3lnych tytu\u0142\u00f3w, ale mo\u017ce z Gombrowicza poleca\u0142bym przede wszystkim \u201eDziennik\u201d i \u201eFerdydurke\u201d, z Mro\u017cka jego wczesne opowiadania i dramaty.<\/p>\n

    Poza tym Julio Cortazar \u201eGra w klasy\u201d i \u201eOpowiadania\u201d. Ten pisarz by\u0142 kiedy\u015b tak modny, \u017ce potem w og\u00f3le poszed\u0142 w zapomnienie. Tymczasem \u201eOpowiadania\u201d s\u0105 bardzo pi\u0119kne. Wielbiciele Jima Jarmuscha znajd\u0105 tam wiele postaci jakby wyj\u0119tych z jego film\u00f3w.<\/p>\n

    Polecam te\u017c wiersze Tadeusza R\u00f3\u017cewicza. I tu ju\u017c bez uzasadnienia. Jest to po prostu poezja wielkiej miary.<\/p>\n

    (\u017ar\u00f3d\u0142o: Gazeta Sto\u0142eczna, 7 kwietnia 1994)<\/p>\n

    Manana Chyb<\/strong>, redaktor naczelna miesi\u0119cznika \u201eZwierciad\u0142o\u201d:<\/p>\n

    Kr\u00f3tki komentarz do tej listy. Ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re wywar\u0142y na nas najwi\u0119kszy wp\u0142yw, to ksi\u0105\u017cki przeczytane za m\u0142odu. Wszystkie te ksi\u0105\u017cki czyta\u0142am w liceum, b\u0105d\u017a na prze\u0142omie liceum i studi\u00f3w. S\u0105 to wi\u0119c wybory m\u0142odo\u015bci. Nie wiem, czy przeczytane po raz pierwszy w latach p\u00f3\u017aniejszych, zrobi\u0142yby na mnie r\u00f3wnie mocne wra\u017cenie. Tak czy inaczej, pozosta\u0142y we mnie na zawsze.<\/p>\n

    IDIOTA<\/p>\n

    Moja mi\u0142o\u015b\u0107 m\u0142odzie\u0144cza, egzaltowana. Bezkrytyczna. Czytaj\u0105c o Myszkinie, Nastasji Filipownie i innych anga\u017cowa\u0142am si\u0119 do tego stopnia w te ich nami\u0119tno\u015bci, \u017ce ros\u0142a mi temperatura do stan\u00f3w podgor\u0105czkowych. Dzi\u0119ki Dostojewskiemu dowiedzia\u0142am si\u0119 m.in., \u017ce za jednym ludzkim zachowaniem, czynem mo\u017ce si\u0119 kry\u0107 kilka r\u00f3wnoleg\u0142ych motyw\u00f3w. Dzi\u015b to odkrycie mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107 naiwne, wtedy zacz\u0119\u0142am przypatrywa\u0107 si\u0119 ludziom \u2013 w tym sobie samej \u2013 ze wzmo\u017conym zainteresowaniem. To chyba Dostojewski u\u015bwiadomi\u0142 mi, na czym polega psychologia. Dzi\u015b w jego ksi\u0105\u017ckach widz\u0119 szwy, powtarzaj\u0105ce si\u0119 chwyty w budowaniu fabu\u0142y, konstruowaniu postaci. Ale wielko\u015b\u0107 pisarza-wizjonera pozostaje nienaruszona.<\/p>\n

    W POSZUKIWANIU STRACONEGO CZASU<\/p>\n

    Zanurzy\u0142am si\u0119 przy pierwszym tomie i lekko przetr\u0105cona wychyn\u0119\u0142am przy ostatnim. Prze\u0142om liceum i studi\u00f3w. Jak wiele rzeczy przed Proustem by\u0142o nieopisanych! Najl\u017cszejsze drgnienia serca, dziwne stany pami\u0119ci, \u0107wier\u0107uczucia, mg\u0142awice nastroj\u00f3w\u2026 Ca\u0142e po\u0142acie \u017cycia wewn\u0119trznego wzi\u0105\u0142 pod lup\u0119, przeanalizowa\u0142, nazwa\u0142. Przetworzy\u0142 w pi\u0119kno literatury najwy\u017cszych lot\u00f3w.<\/p>\n

    MISTRZ I MA\u0141GORZATA<\/p>\n

    To niew\u0105tpliwie ksi\u0105\u017cka kultowa dla naszego pokolenia, nie mog\u0142am jej na tej li\u015bcie pomin\u0105\u0107. Po raz pierwszy czyta\u0142am j\u0105 po rosyjsku wydan\u0105 na Zachodzie, przemycon\u0105 przez siebie z Pary\u017ca. Potem po\u015bwi\u0119ci\u0142am jej prac\u0119 magistersk\u0105. W czasach komuny mia\u0142a wielk\u0105 si\u0142\u0119 ra\u017cenia przez rozpieraj\u0105cy j\u0105 duch wolno\u015bci, obecno\u015b\u0107 metafizyki, wyobra\u017ani\u0119 rozbijaj\u0105c\u0105 ub\u00f3stwo \u2013 zar\u00f3wno materialne, jak i duchowe \u2013 \u00f3wczesnej rzeczywisto\u015bci. Napawa\u0142a nadziej\u0105, \u017ce \u015bwiat i ludzie nie dadz\u0105 si\u0119 zglajszachtowa\u0107 przez si\u0142y nawet tak pot\u0119\u017cne, wydawa\u0142oby si\u0119 wszechmocne, jak stalinizm w wersjach mniej lub bardziej opresyjnych. Aktualna nadal. Niedawno widzia\u0142am na w\u0142asne oczy pusty garnitur dyrektora rozmawiaj\u0105cego przez telefon z w\u0142a\u015bcicielem zatrudniaj\u0105cej go firmy. Tak, jak go opisa\u0142 Bu\u0142hakow. Niekt\u00f3rzy ludzie wol\u0105 wyparowa\u0107, \u017ceby nie mie\u0107 problem\u00f3w i nie stawa\u0107 wobec wybor\u00f3w.<\/p>\n

    STO LAT SAMOTNO\u015aCI<\/p>\n

    No nie b\u0119d\u0119 sili\u0107 si\u0119 na oryginalno\u015b\u0107. Tak, wszyscy to kiedy\u015b czytali\u015bmy, ale zachwyt by\u0142 autentyczny. Tyle prawdy i cudowno\u015bci w jednym, czyli si\u0142a realizmu magicznego. Boj\u0119 si\u0119 do tej ksi\u0105\u017cki wr\u00f3ci\u0107 po latach, podejrzewam, \u017ce \u015bwiat Macondo m\u00f3g\u0142 idealnie odpowiada\u0107 m\u0142odzie\u0144czym potrzebom emocjonalnym: prze\u017cywanie samotno\u015bci, przeczuwanie przeznaczenia, t\u0119sknota za magi\u0105. I nauczka na marginesie lektury. Nawet tak wielki pisarz, jak Marquez, mo\u017ce by\u0107 politycznym idiot\u0105 i \u015blepcem moralnym, przyja\u017ani\u0105cym si\u0119 z Fidelem Castro i wspieraj\u0105cym jego re\u017cim. Sztuka \u017cyje \u017cyciem niezale\u017cnym od \u017cycia jej tw\u00f3rc\u00f3w.<\/p>\n

    UCIECZKA OD WOLNO\u015aCI<\/p>\n

    Wielkie odkrycie intelektualne: wolno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca\u0142am za warto\u015b\u0107 bezwzgl\u0119dn\u0105, mo\u017ce mie\u0107 negatywny aspekt. Wolno\u015b\u0107 odczuwana przez ludzi jako brzemi\u0119 i odrzucana w imi\u0119 odzyskania poczucia bezpiecze\u0144stwa to by\u0142a dla mnie nowa perspektywa w postrzeganiu cz\u0142owieka i jego dziej\u00f3w. I wiele pyta\u0144 do dzi\u015b otwartych: czy cz\u0142owiek, jako gatunek dojrzeje do osi\u0105gni\u0119cia \u201ewolno\u015bci do\u201d, jedynej wolno\u015bci, o kt\u00f3r\u0105 warto zabiega\u0107? Opisuj\u0105c poj\u0119cie \u201ewolno\u015bci do\u201d Fromm wkracza na teren rozwa\u017ca\u0144 duchowych. Wskazuje drog\u0119 integralnego rozwoju wewn\u0119trznego cz\u0142owieka, drogi kt\u00f3ra mo\u017ce by\u0107 jedyn\u0105 dla nas mo\u017cliwo\u015bci\u0105 unikni\u0119cia samozag\u0142ady. 60 lat, kt\u00f3re min\u0119\u0142y od opublikowania dzie\u0142a Fromma, potwierdzaj\u0105 z coraz wi\u0119ksz\u0105 si\u0142\u0105 jego przenikliwo\u015b\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Remigiusz Grzela: A teraz pr\u00f3ba mojego kanonu literackiego, pr\u00f3ba bo wy\u0142uskanie pi\u0119ciu tytu\u0142\u00f3w to naprawd\u0119 mo\u017ce by\u0107 jedynie nieudana pr\u00f3ba. Kieruj\u0119 si\u0119 wp\u0142ywem tych ksi\u0105\u017cek na mnie, kolejno\u015b\u0107 jest raczej zwi\u0105zana\u00a0z moim dojrzewaniem. 1. Tove Jansson \u2013 seria o Muminkach[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":114,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-188","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/188","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=188"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/188\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":387,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/188\/revisions\/387"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/114"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=188"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}