W tym miejscu publikuj\u0119 co\u015b, co nazwa\u0142em \u201ekanonem na nowy blog\u201d. Zapyta\u0142em r\u00f3\u017cne osoby o pi\u0119\u0107 najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek ich \u017cycia. W ten spos\u00f3b mo\u017cemy wsp\u00f3lnie uzupe\u0142nia\u0107 listy lektury, trafimy na tytu\u0142y, kt\u00f3re zapomnieli\u015bmy, przeoczyli\u015bmy, o kt\u00f3rych nie s\u0142yszeli\u015bmy. Mam poczucie, \u017ce to ciekawa przygoda. – Pozosta\u0142e propozycje w archiwum.<\/p>\n
Katarzyna T. Nowak<\/strong>, pisarka:<\/p>\n 1. \u201eAlicja w Krainie Czar\u00f3w\u201d \u2013 od dziecka wp\u0142ywa mocno na moj\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Wci\u0105\u017c marz\u0119, by znale\u017a\u0107 si\u0119 na herbatce u szalonego Kapelusznika. Wiem, \u017ce mia\u0142o by\u0107 pi\u0119\u0107. Nie mog\u0119 pomin\u0105\u0107 jednak \u201eSzarej Wilczycy\u201d, bo lepszej, prawdziwszej ksi\u0105\u017cki o mi\u0142o\u015bci nie znam.<\/p>\n Antoni Komasa-\u0141azarkiewicz<\/strong>, kompozytor:<\/p>\n 1. Herman Hesse: Demian \u2013 m\u00f3j przewodnik po dojrzewaniu. Ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 po raz pierwszy przeczyta\u0142em maj\u0105c 12 lat, po raz ostatni \u2013 gdzie\u015b ko\u0142o dwudziestki. Ta powie\u015b\u0107, jak \u017cadna inna, pomog\u0142a mi przej\u015b\u0107 przez okres poznawania \u015bwiata i siebie, pozostawi\u0142a mi w sercu ziarno metafizycznego niepokoju i otworzy\u0142a mnie na mo\u017cliwo\u015b\u0107 artystycznej kreacji. Ma\u0142o kt\u00f3ry autor dysponowa\u0142 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 tak g\u0142\u0119bokiej empatii z dzieckiem. Wszystkie jego powie\u015bci to historie dojrzewania, niemal wszystkie opowiadane s\u0105 z perspektywy m\u0142odzie\u0144czej, tego starszego kolegi, kt\u00f3ry sam gubi si\u0119 jeszcze, lecz ju\u017c musi na siebie wzi\u0105\u0107 odpowiedzialno\u015b\u0107 bycia przewodnikiem. Ta perspektywa jest dla mnie najbardziej adekwatn\u0105, najprawdziwsz\u0105, najbardziej ludzk\u0105. Pokazuje, jak my musimy w pewnym momencie sami zbudowa\u0107 rusztowanie, na kt\u00f3rym opiera si\u0119 nasza egzystencja. Jak w\u0142asnymi si\u0142ami tworzymy porz\u0105dek \u015awiata.<\/p>\n 2. Stephen Hawking: Kr\u00f3tka historia czasu \u2013 je\u015bli \u201eDemian\u201d wprowadzi\u0142 mnie w obszar niepokoju metafizycznego, to Hawking zbudowa\u0142 fizykalne ramy dla tego niepokoju. Ksi\u0105\u017cka Hawkinga uruchomi\u0142a moj\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Pami\u0119tam, \u017ce po przeczytaniu jej nie mog\u0142em spa\u0107 po nocach. Ca\u0142y \u015bwiat zawirowa\u0142. Przede wszystkim dzi\u0119ki niej, a tak\u017ce dzi\u0119ki dziesi\u0105tkom innych pozycji z dziedziny astrofizyki, kt\u00f3re wch\u0142on\u0105\u0142em gdzie\u015b mi\u0119dzy 8 a 12 rokiem \u017cycia, wry\u0142a si\u0119 we mnie \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, jak \u015bmieszna jest nasza antropocentryczna cywilizacja, z jej religiami, wojnami, krucjatami, l\u0119kiem przed \u015bmierci\u0105\u2026 Nasze istnienie jest nieprawdopodobnie male\u0144kie w por\u00f3wnaniu do skali Wszech\u015bwiata. Trwa chwilk\u0119. Poj\u0119cie czasu, przestrzeni tr\u00f3jwymiarowej, zasady przyczynowo-skutkowej \u2013 to wszystko s\u0105 u\u0142omne kategorie naszego umys\u0142u, kt\u00f3rymi usi\u0142ujemy opisywa\u0107 wymykaj\u0105c\u0105 si\u0119 nam rzeczywisto\u015b\u0107. Dzi\u0119ki tej ksi\u0105\u017cce doceni\u0142em nieprawdopodobny artyzm nauki, oraz tragizm, kt\u00f3rym podszyta jest ka\u017cda pr\u00f3ba syntezy.<\/p>\n 3. Tomasz Mann: Doktor Faustus \u2013 to by\u0142a powie\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 kontynuowa\u0142em m\u00f3j proces dojrzewania. Pierwszy raz przeczyta\u0142em j\u0105 na pocz\u0105tku studi\u00f3w kompozytorskich. Potem wraca\u0142em do niej parokrotnie. Fascynowa\u0142 mnie opis procesu tw\u00f3rczego opartego na \u015bwiadomo\u015bci, na zasadzie naukowej. Ja tworz\u0119 raczej impulsywnie, bezwiednie, ale my\u015bl\u0119, \u017ce dzi\u0119ki tej ksi\u0105\u017cce nauczy\u0142em si\u0119 na w\u0142asny u\u017cytek wi\u0119kszej kontroli. Zrozumia\u0142em, \u017ce to, co wydawa\u0142o mi si\u0119 dot\u0105d w sztuce elementem \u201ezimnej\u201d kalkulacji, a wi\u0119c ca\u0142y \u015bwiat muzycznej arytmetyki, w istocie mo\u017ce by\u0107 no\u015bnikiem metafizyki. Ta powie\u015b\u0107, w po\u0142\u0105czeniu z \u201eFilozofi\u0105 nowej muzyki\u201d Theodora Adorno, stworzy\u0142y dla mnie muzyczny punkt odniesienia, polemiki, zmagania. Pokaza\u0142y \u017ce muzyka mo\u017ce mie\u0107 swoje konsekwencje, mo\u017ce by\u0107 narz\u0119dziem w\u0142adzy, manipulacji, totalitaryzmu. \u017be to nie jest tylko zabawa.<\/p>\n 4. Witold Gombrowicz: Dzienniki \u2013 czyta\u0142em w ostatnich latach, ju\u017c jako emigrant. Pozycja emigranta jest dla autora punktem wyj\u015bcia do opisania kondycji cz\u0142owieka jako outsidera \u2013 kondycji w\u0142a\u015bciwie uniwersalnej. To wa\u017cne \u2013 szczeg\u00f3lnie kiedy podejmuje si\u0119 decyzj\u0119 o opuszczeniu bezpiecznego, zastanego \u015bwiatka przytulnej Warszawki, \u017ceby znale\u017a\u0107 si\u0119 w innym kraju jako obcy, mo\u017ce nie ca\u0142kiem anonimowy, ale jednak sam, jakby wyrwany z kontekstu. Gombrowicz pisze o tej kondycji, odnajduje w niej g\u0142\u0119boki sens dla tw\u00f3rcy, pokazuje metody badania i czerpania z tej nowej, obcej rzeczywisto\u015bci, przestrzega przed \u0142atwym konformizmem, opisuje z ironi\u0105 upokorzenia, kt\u00f3rych emigrant do\u015bwiadcza, a przy tym wszystkim pozostaje wiernym sobie sceptykiem, nie traci intelektualnej dyscypliny, nie chowa pazur\u00f3w. Na pewno droga, jak\u0105 on proponuje, nie jest \u0142atwa. Szczeg\u00f3lnie, je\u015bli mieszka si\u0119 w Berlinie, gdzie co drugi taks\u00f3wkarz w swojej ojczy\u017anie gdzie\u015b na Wschodzie by\u0142 profesorem. Ale przynosi ona owoce i chroni przed pokus\u0105 \u0142atwego \u201esukcesu\u201d.<\/p>\n 5. Richard Wilkinson i Kate Pickett: The Spirit Level \u2013 ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3r\u0105 w\u0142a\u015bnie sko\u0144czy\u0142em czyta\u0107, a kt\u00f3ra wywar\u0142a na mnie ogromne wra\u017cenie sp\u00f3jno\u015bci\u0105 i wiarygodno\u015bci\u0105 swojej konkluzji dotycz\u0105cej tego, kt\u00f3r\u0119dy powinna prowadzi\u0107 droga rozwoju nowoczesnych spo\u0142ecze\u0144stw. Wydana dwa lata temu przez par\u0119 socjolog\u00f3w, analizuj\u0105cych dane statystyczne dotycz\u0105ce r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w okre\u015blanych wsp\u00f3lnym mianem \u201ejako\u015bci \u017cycia\u201d w rozwini\u0119tych spo\u0142ecze\u0144stwach. Para autor\u00f3w, analizuj\u0105c dane dotycz\u0105ce przest\u0119pczo\u015bci, d\u0142ugo\u015bci \u017cycia, cz\u0119stotliwo\u015bci wyst\u0119powania chor\u00f3b cywilizacyjnych, poczucia satysfakcji \u017cyciowej w r\u00f3\u017cnych warstwach spo\u0142ecze\u0144stw zachodnich, pokazuje, \u017ce poziom \u017cycia mierzony tymi wska\u017anikami jest odwrotnie proporcjonalny do poziomu rozwarstwienia ekonomicznego. Innymi s\u0142owami: im wi\u0119ksza przepa\u015b\u0107 w dochodach mi\u0119dzy najbiedniejszymi i najbogatszymi cz\u0142onkami danego spo\u0142ecze\u0144stwa, tym gorzej si\u0119 w nim \u017cyje. I to nie tylko tym najbiedniejszym, ale tak\u017ce tym bogatym. Tu jest rewolucyjna teza. Okazuje si\u0119, \u017ce bogactwo nie przynosi satysfakcji, kiedy okupione jest spo\u0142eczn\u0105 alienacj\u0105 (zamkni\u0119te osiedla), poczuciem strachu wywo\u0142anym wysok\u0105 przest\u0119pczo\u015bci\u0105, czy stresem spowodowanym obaw\u0105 utraty wysokiej pozycji spo\u0142ecznej. Spo\u0142ecze\u0144stwo rozwarstwione, kastowe wywiera potworn\u0105 presj\u0119 na swoich cz\u0142onk\u00f3w, prowadzi do nerwic, zachowa\u0144 kompulsywnych \u2013 agresji, uzale\u017cnie\u0144, apatii. Blokuje potencja\u0142 intelektualny, rozwojowy, innowacyjny w stopniu, z kt\u00f3rego nie zdawali\u015bmy sobie dot\u0105d sprawy. Autorzy przytaczaj\u0105 przyk\u0142ady eksperyment\u00f3w psychologicznych, m. in. z udzia\u0142em m\u0142odzie\u017cy z Indii. Okazuje si\u0119, \u017ce ta sama osoba, kiedy ma wykona\u0107 jakie\u015b zadanie przed publiczno\u015bci\u0105 nie znaj\u0105c\u0105 jej przynale\u017cno\u015bci kastowej, radzi sobie o wiele lepiej, ni\u017c kiedy publiczno\u015b\u0107 wie, \u017ce pochodzi ona z niskiej kasty. Ta ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem w\u015br\u00f3d elit brytyjskich i ameryka\u0144skich, ma potencja\u0142 obalania stereotyp\u00f3w i przywracania poj\u0119\u0107 takich jak solidarno\u015b\u0107, czy empatia, w relacjach spo\u0142ecznych. Bardzo godna polecenia naszym zapatrzonym w USA politykom.<\/p>\n Micha\u0142 Rusinek<\/strong>, literaturoznawca, pisarz i sekretarz Wis\u0142awy Szymborskiej:<\/p>\n Pierwsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105, jak\u0105 samodzielnie przeczyta\u0142em, by\u0142 poradnik \u201eWyja\u015bniamy dzieciom tajemnic\u0119 \u017cycia\u201d. Niewiele tej tajemnicy mi owa ksi\u0105\u017cka wyja\u015bni\u0142a. Nie tylko dlatego, \u017ce narz\u0105dy rodne kobiety przedstawione by\u0142y na rze\u017abie Wenus z Milo, ale i dlatego, \u017ce tak by\u0142em zaaferowany samym procesem czytania, i\u017c tre\u015b\u0107 by\u0142a dla mnie na drugim planie. Ksi\u0105\u017cka ta zmieni\u0142a moje \u017cycie, bo by\u0142a pierwsza.<\/p>\n Potem by\u0142 Tolkien. Najpierw \u201eHobbit\u201d, kt\u00f3rego mi czytano, potem samodzielnie przeczytany \u201eW\u0142adca Pier\u015bcieni\u201d. Chyba czterokrotnie. Absolutnie wessa\u0142 mnie tamten \u015bwiat. Ma\u0142o brakowa\u0142o, a porozumiewa\u0142bym si\u0119 z otoczeniem wy\u0142\u0105cznie j\u0119zykiem elf\u00f3w.<\/p>\n Jeszcze po drodze by\u0142 \u201eDong, Co Ma \u015awiec\u0105cy Nos\u201d Edwarda Leara w przek\u0142adach Andrzeja Nowickiego. Pierwsze zetkni\u0119cie z pure-nonsensem, limerykami i awangardow\u0105 form\u0105 ksi\u0105\u017cki: bia\u0142e litery i rysunki Butenki na czarnych stronach. Ksi\u0105\u017ck\u0119 zaczyta\u0142em na \u015bmier\u0107. Na szcz\u0119\u015bcie niedawno ukaza\u0142o si\u0119 jej wznowienie, w takiej samej szacie graficznej, mog\u0142em wi\u0119c kupi\u0107 dzieciom.<\/p>\n Czas na jakie\u015b ksi\u0105\u017cki dla doros\u0142ych. No wi\u0119c \u2013 Jorge Luis Borges. Absolutny mistrz opowiadania. Geniusz, zamkni\u0119ty w bibliotece. Wracam do niego, jak do muzyki Bacha, kiedy \u015bwiat mi si\u0119 rozchwieruta i potrzebuj\u0119 punktu odniesienia, horyzontu.<\/p>\n Jest taka scena w \u201eHigh Fidelity\u201d Hornby\u2019ego (i ksi\u0105\u017cce, i filmie), gdy bohater musi u\u0142o\u017cy\u0107 list\u0119 dziesi\u0119ciu najwspanialszych, jego zdaniem, piosenek wszech czas\u00f3w. I nie potrafi tego zrobi\u0107. Zawsze jest za ma\u0142o miejsca. No wi\u0119c tu te\u017c powinienem napisa\u0107 o Szymborskiej, kt\u00f3r\u0105 kiedy\u015b przeczyta\u0142em przypadkiem w liceum i poczu\u0142em te ciarki na plecach, o kt\u00f3rych pisa\u0142 Nabokov, \u017ce s\u0105 wyznacznikiem literacko\u015bci: no i o Nabokowie, kt\u00f3rego \u201eTamte brzegi\u201d wywar\u0142y na mnie ogromne wra\u017cenie, szczeg\u00f3lnie fragment, w kt\u00f3rym pisze, \u017ce ba\u0142 si\u0119 zdj\u0119\u0107 \u015bwiata sprzed swoich narodzin, bo przecie\u017c tak samo b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142 \u015bwiat po jego \u015bmierci, i o \u201eCzarodziejskiej g\u00f3rze\u201d, czytanej kiedy\u015b niefortunnie, bo w chorobie; o Schulzu i jego dziwacznej wyobra\u017ani i niepodrabialnym j\u0119zyku; no i o Kafce, bez kt\u00f3rego\u2026 Wiem, wiem. Powinienem co\u015b wybra\u0107. Ale nie wybior\u0119. Bohater Hornby\u2019ego te\u017c nie wybra\u0142.<\/p>\n Agnieszka Drotkiewicz<\/strong>, pisarka:<\/p>\n Bernadetta Darska<\/strong>, krytyczka literacka, autorka i redaktorka ksi\u0105\u017cek:<\/p>\n Wskaza\u0107 pi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re wywar\u0142y na mnie wp\u0142yw, zmieni\u0142y mnie, okaza\u0142y si\u0119 wa\u017cne \u2013 to bardzo trudne zadanie. Stwierdzaj\u0105c \u00f3w fakt, nie jestem oryginalna. Czytanie wi\u0105\u017ce si\u0119 przecie\u017c z ruchem, zmian\u0105, rozwojem. Moja lista jest wi\u0119c potencjalnie otwarta \u2013 wierz\u0119, \u017ce przede mn\u0105 jeszcze du\u017co wa\u017cnych ksi\u0105\u017cek. Moja lista jest te\u017c okrojona \u2013 bo tytu\u0142y, kt\u00f3re pozosta\u0142y nieujawnione, te\u017c s\u0105 istotne i te\u017c je ceni\u0119\u2026<\/p>\n Dzieci\u0144stwo:<\/strong><\/p>\n Nathaniel Hawthorne \u201eOpowie\u015bci z zaczarowanego lasu\u201d \u2013 za pokazanie, \u017ce mity greckie mog\u0105 by\u0107 fascynuj\u0105c\u0105 ba\u015bni\u0105 i za dzieci\u0119cy zachwyt \u015bwiatem, kt\u00f3ry wydawa\u0142 si\u0119 tak bardzo inny, \u017ce a\u017c bliski;<\/p>\n Astrid Lindgren \u201eBracia Lwie Serce\u201d \u2013 za przejmuj\u0105c\u0105, przygn\u0119biaj\u0105c\u0105, ale i nios\u0105c\u0105 pocieszenie (tak\u017ce wtedy, gdy si\u0119 doro\u015bnie) opowie\u015b\u0107 o \u015bmierci, kt\u00f3ra ostatecznie ma w sobie du\u017co nadziei;<\/p>\n Karol May \u201eWinnetou\u201d \u2013 za mo\u017cliwo\u015b\u0107 trzymania kciuk\u00f3w za Indian i za marzenia, by biali zostali pokonani, za budzenie empatii wobec Innego;<\/p>\n Seria o przygodach Pana Samochodzika Zbigniewa Nienackiego <\/strong>\u2013 za Przygod\u0119, kt\u00f3rej si\u0119 nie zapomina, i za Tajemnic\u0119;<\/p>\n Aleksander Dumas \u201eTrzej muszkieterowie\u201d \u2013 za Wielk\u0105 Opowie\u015b\u0107 o przyja\u017ani.<\/p>\n P\u00f3\u017aniej:<\/strong><\/p>\n Tomasz Mann \u201eCzarodziejska g\u00f3ra\u201d \u2013 za chorob\u0119 jako metafor\u0119 i za dyskusje zdolne dotyka\u0107 spraw najwa\u017cniejszych;<\/p>\n Stefan Chwin \u201eHanemann\u201d \u2013 za g\u0142os w sprawie samob\u00f3jstwa i za pr\u00f3b\u0119 obja\u015bnienia tego, co jest targni\u0119ciem si\u0119 na w\u0142asne \u017cycie;<\/p>\n Marguerite Duras \u201eKochanek\u201d \u2013 za zmys\u0142owo\u015b\u0107 i precyzyjno\u015b\u0107 s\u0142owa, za uchwycenie tego, co cho\u0107 si\u0119 ko\u0144czy, to jednak trwa dalej;<\/p>\n Lawrence Durrell \u201eKwartet aleksandryjski\u201d \u2013 za pokazanie, \u017ce nie ma jednej Prawdy i \u017ce by\u0107 razem nie zawsze znaczy prze\u017cywa\u0107 to samo;<\/p>\n Umberto Eco \u201eImi\u0119 r\u00f3\u017cy\u201d \u2013 za trzymaj\u0105c\u0105 w napi\u0119ciu i m\u0105dr\u0105 opowie\u015b\u0107 o Zbrodni i o Ksi\u0119dze, za pokazanie, \u017ce czerpanie z kultury popularnej daje wiele mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n Piotr Pazi\u0144ski<\/strong>, pisarz, laureat \u201ePaszportu Polityki\u201d, redaktor naczelny \u201eMidrasza\u201d:<\/p>\n W\u0142a\u015bciwie nie mam w\u0142asnego kanonu. Kiedy\u015b czyta\u0142em ksi\u0105\u017cki po kilka razy, teraz mam obsesj\u0119, \u017ce szkoda na to czasu, bo trzeba przeczyta\u0107 jak najwi\u0119cej, tote\u017c czytanie kilkakrotne by\u0142oby jakim\u015b marnotrawstwem, by\u0142oby nie w porz\u0105dku wobec innych ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3rych, czytaj\u0105c co\u015b po raz drugi i trzeci, nie zd\u0105\u017cymy przyswoi\u0107. St\u0105d te\u017c i brak kanonu, bo kanon to rzeczy, do kt\u00f3rych si\u0119 wraca bez wyrzut\u00f3w sumienia, z czystej przyjemno\u015bci, nie przejmuj\u0105c si\u0119, \u017ce inne czekaj\u0105 w kolejce i by\u0107 mo\u017ce poszerzy\u0142yby nasz horyzont, przesun\u0119\u0142yby punkt widzenia, podczas gdy my skupiamy si\u0119 na naszym kanonie i trzymamy si\u0119 go kurczowo, przekonani, \u017ce nic lepszego czy przyjemniejszego ju\u017c nas w ksi\u0105\u017ckach nie czeka. No chyba \u017ce kanon potraktujemy jako kamienie milowe, co\u015b, co w spos\u00f3b szczeg\u00f3lny nas rozwin\u0119\u0142o, otworzy\u0142o nam oczy, nakierowa\u0142o na pewne zjawiska, uwra\u017cliwi\u0142o itd. itp. Czy ja mam tak\u0105 pi\u0105tk\u0119? Nie wiem. Nie mam. Mo\u017cliwe, \u017ce mam. Czy to wa\u017cne? Wola\u0142bym przytoczy\u0107 tu ca\u0142\u0105 bibliotek\u0119, t\u0119, kt\u00f3r\u0105 uda\u0142o si\u0119 dotychczas wch\u0142on\u0105\u0107, w\u0142\u0105czaj\u0105c w to s\u0142owniki i poradniki, krymina\u0142y milicyjne i ksi\u0105\u017cki kucharskie, wywiady-rzeki i nudne rozprawy naukowe, przewodniki turystyczne, atlasy anatomiczne, wypiski z gazet, kolekcje niezrozumia\u0142ych ba\u015bni z demonicznymi ilustracjami, ksi\u0105\u017ck\u0119 telefoniczn\u0105 oraz powie\u015bci klasy C, kt\u00f3rych niebagatelnym wszelako walorem by\u0142y realistyczne opisy seksu, jaki uprawiaj\u0105 bohaterowie \u2013 bo ona w istocie na kanon si\u0119 sk\u0142ada i innego nie ma i by\u0107 nie mo\u017ce. Ale \u017ceby zadanie wype\u0142ni\u0107 i na tak postawione przez Pana pytanie odpowiedzie\u0107, podaj\u0119 m\u00f3j kanon, \u015bwiadom, \u017ce jest kanoniczny i \u201ewysoki\u201d, a przez to nieuchronnie i niewybaczalnie nieprawdziwy:<\/p>\n 1. Ulisses Joyce\u2019a<\/p>\n \u015al\u0119cza\u0142em nad nim przez kilka lat, co by\u0142o sam\u0105 frajd\u0105, cho\u0107 niekiedy ci\u0119\u017ck\u0105 har\u00f3wk\u0105. Raz czyta\u0142em Ulissesa jako ksi\u0119g\u0119 \u015bwiata, innym zn\u00f3w razem \u2013 jako zapis w\u0142\u00f3cz\u0119gi po Dublinie, kt\u00f3r\u0105 odtwarza\u0142em potem w Warszawie, wyobra\u017caj\u0105c sobie, \u017ce jestem Bloomem albo Dedalusem i siedz\u0105c w knajpach i gadaj\u0105c o literaturze odtwarzam tamte rozmowy sprzed stu lat, zawieszone gdzie\u015b w bezczasie. Jeszcze dzisiaj, kiedy id\u0119 w nocy pust\u0105 ulic\u0105, najlepiej wzd\u0142u\u017c tor\u00f3w tramwajowych, kiedy dotykam ciemnej materii miasta, i kiedy tocz\u0119, by\u0107 mo\u017ce nie ca\u0142kiem trze\u017aw\u0105, pogaw\u0119dk\u0105 z jakim\u015b kumplem o polityce, teologii czy dziewczynach, mam poczucie, \u017ce uczestnicz\u0119 w tamtej, ca\u0142kiem pierwotnej gadaninie, z kt\u00f3rej zrobiona jest materia \u015bwiata, a wtedy czuj\u0119 dreszcz podobny do tego, kt\u00f3ry pami\u0119tam z chwili, gdy po raz pierwszy przeczyta\u0142em ostatnie epizody Ulissesa.<\/p>\n 2. Biblia hebrajska (Stary Testament)<\/p>\n Jest jak \u017cycie ca\u0142e i nigdy nie mo\u017ce si\u0119 wyczerpa\u0107. Ci\u0105gle do niej si\u0119gam. Mam wiele wyda\u0144, ale najwi\u0119ksz\u0105 przyjemno\u015b\u0107 sprawia mi przedzieranie si\u0119 przez orygina\u0142 i odkrywanie wci\u0105\u017c nowych etymologii, powi\u0105za\u0144, aluzji. Biblia jest dla mnie samym j\u0119zykiem. Mo\u017ce nie by\u0107 wyk\u0142adem prawa, ani ksi\u0119g\u0105 historyczn\u0105, ani traktatem teologicznym. Czasem jest mi to oboj\u0119tne. Ale gra hebrajszczyzny, jej migotanie, jej tajne, nielegalne zwi\u0105zki pomi\u0119dzy s\u0142owami, jej kalambury \u2013 wci\u0105gaj\u0105 mnie z powrotem do tekstu i nie daj\u0105 si\u0119 oswobodzi\u0107. Poza tym autentycznie lubi\u0119 Moj\u017cesza. Obok Odyseusza to moja ulubiona posta\u0107 literatury staro\u017cytnej.<\/p>\n 3. Zamek Kafki<\/p>\n Ma przestrze\u0144, kt\u00f3ra si\u0119 zagina, tak \u017ce wracamy wci\u0105\u017c do tego samego miejsca. Dla mnie idea\u0142 powie\u015bci w og\u00f3le, zw\u0142aszcza \u017ce w og\u00f3le nie jest powie\u015bci\u0105. Powiedzie\u0107, \u017ce lubi\u0119 jej klaustrofobi\u0119, niepok\u00f3j, natr\u0119ctwa, brutalno\u015b\u0107 i m\u0119czarnie K. \u2013 to znaczy sk\u0142ama\u0107. Ale jestem pewien, \u017ce je\u017celi chcia\u0142bym napisa\u0107 ksi\u0105\u017ck\u0119, z kt\u00f3rej by\u0142bym w 100% zadowolony, musia\u0142aby atmosfer\u0105, obsesj\u0105 my\u015bli, g\u0119sto\u015bci\u0105 i duchot\u0105 przypomina\u0107 Zamek. Ale to niemo\u017cliwe, bo musia\u0142aby by\u0107 Zamkiem, a ten zosta\u0142 ju\u017c napisany.<\/p>\n 4. Krytyka czystego rozumu Kanta<\/p>\n Mn\u00f3stwo mam ulubionych traktat\u00f3w filozoficznych. Na wiele z nich patrz\u0119 z pewnym rozrzewnieniem, wyrozumia\u0142\u0105 sympati\u0105. B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a \u2013 stanowi\u0105 \u015bwiadectwa kolejnych kl\u0119sk ludzkiej my\u015bli, kiedy ani troch\u0119 nie zbli\u017caj\u0105 nas do tajemnicy istnienia, a tylko rozbudzaj\u0105 metafizyczny niepok\u00f3j i zostawiaj\u0105 z niczym. Kant te\u017c nas z niczym zostawia, te\u017c niczego nie obiecuje, przeciwnie nawet: zatrzaskuje nam przed nosem drzwi do wielkiej metafizyki, ale jego niepok\u00f3j, nam, pilnym czytelnikom zaszczepiony, jego wiara w brak odpowiedzi, kt\u00f3ra dzi\u0119ki temu uwalnia wyobra\u017ani\u0119 do dalszych, coraz bardziej niespokojnych poszukiwa\u0144, s\u0105 wspania\u0142e. Kant nie prowadzi mnie za r\u0119k\u0119, niczego nie obja\u015bnia. M\u00f3wi tylko: id\u017a, i tak niczego si\u0119 nie dowiesz, bo tak ju\u017c rzeczy si\u0119 maj\u0105, \u017ce dowiedzie\u0107 si\u0119 niepodobna ale dlatego musisz i\u015b\u0107. Najpi\u0119kniejszy pesymizm \u015bwiata.<\/p>\n 5. Tajemnicza wyspa Verne\u2019a<\/p>\n W\u0142a\u015bciwie powinna wyst\u0119powa\u0107 razem z 20 tysi\u0105cami mil podmorskiej \u017ceglugi, bo jak dobrze wiadomo kapitan Nemo prowadzi nas wprost na Wysp\u0119. Mo\u017ce Wyspa jest nazbyt humanistyczna i cukierkowa, Cyrus Smith i towarzysze \u2013 zbyt szlachetni. Nie wiem, niewiele mnie to obchodzi. Kt\u00f3\u017cby nie chcia\u0142 zamieszka\u0107 na Tajemniczej Wyspie, kto jej nie szuka\u0142 na globusie, mo\u017ce znalaz\u0142? Czasem wol\u0119 Nemo i jego ostateczn\u0105 mizantropi\u0119. Pop\u0142yn\u0105\u0107 Nautilusem \u2013 to by\u0142aby przygoda. Ale na co dzie\u0144 lepiej by by\u0142o zamieszka\u0107 w kolonii Smitha. A najlepiej na uboczu, po drugiej stronie wyspy, \u017ceby nikt nie zawraca\u0142 g\u0142owy, ale ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce oni, szlachetni, dobrzy i sympatyczni, s\u0105 jednak gdzie\u015b w pobli\u017cu i jakby co \u2013 po\u015bpiesz\u0105 z pomoc\u0105.<\/p>\n Jolanta Jansen<\/strong>, nauczyciel:<\/p>\n Ksi\u0105\u017cki s\u0105 dla mnie jak ludzie, bowiem od zawsze zast\u0119powa\u0142y mi ludzi, z kt\u00f3rymi chcia\u0142abym porozmawia\u0107, a kt\u00f3rych wok\u00f3\u0142 siebie nie znajdowa\u0142am albo nie umia\u0142am nawi\u0105za\u0107 z nimi kontaktu. Od dzieci\u0144stwa jako\u015b nie odpowiada\u0142a mi rzeczywisto\u015b\u0107, w kt\u00f3rej tkwi\u0142am i szuka\u0142am czego\u015b bardziej interesuj\u0105cego. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce \u201egdziekolwiek si\u0119 znajdujesz, tw\u00f3j \u015bwiat tworz\u0105 twoi przyjaciele\u201d<\/em>. Moimi najbli\u017cszymi przyjaci\u00f3\u0142mi by\u0142y ksi\u0105\u017cki. Nie bohaterowie, raczej autorzy. Jaros\u0142aw Czechowicz<\/strong>, krytyk:<\/p>\n Niezwykle trudno wskaza\u0107 tylko pi\u0119\u0107 ksi\u0105\u017cek, skoro ksi\u0105\u017cki og\u00f3lnie s\u0105 dla mnie najwa\u017cniejsze i z wieloma wi\u0105\u017c\u0119 si\u0119 bardzo emocjonalnie. Postaram si\u0119 wskaza\u0107 te pi\u0119\u0107, na kt\u00f3rych zatrzyma\u0142em si\u0119 d\u0142u\u017cej, zgodnie z tym, kiedy je poznawa\u0142em. Z kr\u00f3tkim uzasadnieniem, dlaczego zwracam na nie uwag\u0119.<\/p>\n Oto, jakie ksi\u0105\u017cki wyr\u00f3\u017cniam:<\/p>\n \u201eZbrodnia i kara\u201d Dostojewskiego \u2013 za niezwyk\u0142\u0105 atmosfer\u0119, niesamowit\u0105 umiej\u0119tno\u015b\u0107 portretowania z\u0142o\u017cono\u015bci ludzkiej psychiki\u2026 Sam chcia\u0142bym sobie przyk\u0142ada\u0107 tyle psychologicznych luster, co Dostojewski Raskolnikowowi, bo wtedy rozumia\u0142bym siebie i \u015bwiat lepiej;<\/p>\n \u201eKronika wypadk\u00f3w mi\u0142osnych\u201d Konwickiego \u2013 za lekkie i jednocze\u015bnie g\u0142\u0119bokie ukazanie tego, czym jest mi\u0142o\u015b\u0107 i mam tu na my\u015bli raczej mi\u0142o\u015b\u0107 do Litwy oraz to, w jaki spos\u00f3b zosta\u0142a sportretowana ma\u0142a ojczyzna autora akurat w tej ksi\u0105\u017cce;<\/p>\n \u201eOjciec Goriot\u201d Balzaca \u2013 za doskona\u0142e zderzanie \u015bwiata marze\u0144 i pragnie\u0144 ze \u015bwiatem, kt\u00f3ry nie oferuje niczego poza rozczarowaniem; za psychologiczn\u0105 dojrza\u0142o\u015b\u0107 i g\u0142\u0119bi\u0119;<\/p>\n \u201eMalowany ptak\u201d Kosi\u0144skiego \u2013 za chore projekcje, w kt\u00f3rych kryje si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c mo\u017cna przypuszcza\u0107; za pokazanie, czym naprawd\u0119 jest mroczna wizyjno\u015b\u0107;<\/p>\n \u201eNiewidzialne potwory\u201d Palahniuka \u2013 za prowokacyjno\u015b\u0107 w \u015bwietnym stylu i za przekonanie mnie, i\u017c jestem produktem kultury. Za z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107, ironi\u0119 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 takiego wkurzania czytelnika, kt\u00f3re nie powoduje rzucania ksi\u0105\u017ck\u0105 w k\u0105t, a czytanie jej dalej z wypiekami na twarzy.<\/p>\n \u0141ukasz Maciejewski<\/strong>, krytyk filmowy i teatralny, felietonista, dziennikarz:<\/p>\n W moim zestawieniu obowi\u0105zuje bolesna strategia \u201ezamiast\u201d. Brakuje zbyt wielu nazwisk. Proust zamiast Dostojewskiego, Iwaszkiewicz w miejscu Philippe\u2019a Bessona. Nie ma Amosa Oza (\u201eCzarna skrzynka\u201d) ani Sandora Maraia, kt\u00f3rego odkry\u0142em wiele lat temu, jeszcze zanim sta\u0142 si\u0119 popularny. Nie zmie\u015bci\u0142 si\u0119 Thomas Bernhard z jego wiwisekcjami cynizmu zderzonego z bezprzymitonikow\u0105 samotno\u015bci\u0105. Zabrak\u0142o Philipa Rotha, Tadeusza Konwickiego, czy, z innej p\u00f3\u0142ki, \u201eDziennik\u00f3w\u201d Marii D\u0105browskiej \u2013 arcydzie\u0142a diarystyki, kt\u00f3re nauczy\u0142o mnie, \u017ce rozs\u0105dek to r\u00f3wnie\u017c poezja.<\/p>\n A zatem ostatecznie pi\u0119\u0107 iluminacji zamiast (co najmniej) stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu pi\u0119ciu literackich zachwyt\u00f3w. To moje feerie.<\/p>\n Marcel Proust \u201eW poszukiwaniu straconego czasu\u201d<\/strong><\/p>\n To nieprawda \u017ce ksi\u0105\u017cki nie zmieniaj\u0105 ludzi. Proust dokona\u0142 we mnie rewolucji. Czyta\u0142em \u201eW poszukiwaniu straconego czasu\u201d w klasie maturalnej. Ta literatura by\u0142a jak zaczadzenie. Wkracza\u0142em w nieznane: rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3ra by\u0142a oniryczna i perwersyjna, zdradziecka i fascynuj\u0105ca. Po sko\u0144czeniu siedmiu tom\u00f3w Prousta, bardzo d\u0142ugo nie by\u0142em w stanie przeczyta\u0107 niczego innego. Nie smakowa\u0142o. \u201eMagdalenka\u201d jest tylko jedna.<\/p>\n Jaros\u0142aw Iwaszkiewicz \u201eS\u00e9r\u00e9nit\u00e9\u201d<\/strong><\/p>\n \u201eM\u0105dro\u015b\u0107 polega na tym, aby by\u0107 gotowym na wszystko, aby wszystko akceptowa\u0107\u201d \u2013 pisa\u0142 stary Iwaszkiewicz w \u201eS\u00e9r\u00e9nit\u00e9\u201d, opowiadaniu, kt\u00f3re ceni\u0119 wy\u017cej od \u201ePanien z Wilka\u201d czy \u201eMatki Joanny od Anio\u0142\u00f3w\u201d. Stary cz\u0142owiek \u017cegna si\u0119 z \u017cyciem. Jest w pi\u0119knym miejscu, wraca do pi\u0119knych (urodziwych) ludzi, ale czas tera\u017aniejszy to dla niego ju\u017c tylko hymn przesz\u0142o\u015bci. Bohater \u201eS\u00e9r\u00e9nit\u00e9\u201d wraca do raju \u017ceby zapomnie\u0107 o b\u00f3lu. \u017beby umrze\u0107. W cieniu rozbuchanej, biologicznej natury.<\/p>\n Julian Stryjkowski \u201eMilczenie\u201d<\/strong><\/p>\n Kiedy Stryjkowski pisa\u0142 \u201eMilczenie\u201d, nie mia\u0142 ju\u017c nic do stracenia. M\u00f3g\u0142 wreszcie otwarcie opowiedzie\u0107 o gejowskim do\u015bwiadczeniu, kt\u00f3re w jego wypadku \u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 z dramatem potr\u00f3jnej inwersji: homoseksualisty, \u017byda, komunisty. \u201eMilczenie\u201d, przejmuj\u0105ca love-story bez spe\u0142nienia, to cienka ksi\u0105\u017cka. Raptem kilkadziesi\u0105t stron. Ale ka\u017cda ma ci\u0119\u017car tytu\u0142owego, przygniataj\u0105cego milczenia, kt\u00f3re wyprzedza najwa\u017cniejsze, nigdy niewypowiedziane s\u0142owa. Kocham, po\u017c\u0105dam, pragn\u0119, t\u0119skni\u0119\u2026<\/p>\n <\/strong><\/p>\n Andr\u00e9 Gide \u201eDzienniki\u201d<\/strong><\/p>\n Gide nie przetrwa\u0142 jako literacka ikona. Nawet we Francji jest powoli zapominany. Ja mam jednak do tego pisarza ogromn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107. Jako nastolatek stylizowa\u0142em si\u0119 na Gide\u2019owskiego \u201eimmoralist\u0119\u201d, z wypiekami ch\u0142on\u0105\u0142em wszystko, co napisa\u0142. Opowiadania, powie\u015bci, listy. Jednak najwi\u0119kszym arcydzie\u0142em Gide\u2019a pozostaj\u0105 \u201eDzienniki\u201d. W Polsce ukaza\u0142y si\u0119 jedynie w ra\u017c\u0105co okrojonej wersji (za to w wybitnym t\u0142umaczeniu Joanny Guze).<\/p>\n Gide pisa\u0142: \u201eNajpi\u0119kniejsze s\u0105 rzeczy, kt\u00f3re podszeptuje szale\u0144stwo i pisze rozs\u0105dek\u201d. W \u201eDziennikach\u201d, kt\u00f3re s\u0105 sko\u0144czon\u0105 literack\u0105 kreacj\u0105, by\u0142 wierny obydwu zasadom.<\/p>\n Herman Hesse \u201eNarcyz i Z\u0142otousty\u201d<\/strong><\/p>\n Sceneria jak w \u201eImieniu r\u00f3\u017cy\u201d Eco. \u015aredniowiecze, klasztor i perwersja. Na tym tle Hesse kontruje przeciwie\u0144stwa. \u015awiat nauki zderza z t\u0119sknotami artystycznymi. Przywi\u0105zanie z po\u017c\u0105daniem. Ale Z\u0142otousty kocha Narcyza r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce tak si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105. Powie: \u201eCiebie potrafi\u0142em kocha\u0107, ciebie jednego spo\u015br\u00f3d wszystkich ludzi. Nie mo\u017cesz poj\u0105\u0107, co to oznacza. Oznacza to \u017ar\u00f3d\u0142o na pustyni, kwitn\u0105ce drzewo w samotni. Tobie jednemu zawdzi\u0119czam, \u017ce serce nie wysch\u0142o, \u017ce pozosta\u0142o we mnie miejsce, do kt\u00f3rego dotrze\u0107 mo\u017ce \u0142aska.\u201d<\/p>\n *<\/p>\n Ma\u0142gorzata Burzy\u0144ska-Keller<\/strong>, re\u017cyserka, scenarzystka, propagatorka film\u00f3w jidysz, dziennikarka i jej m\u0105\u017c, rabin Symcha Keller<\/strong>, Przewodnicz\u0105cy Gminy Wyznaniowej \u017bydowskiej w \u0141odzi.<\/p>\n Ma\u0142gorzata:<\/strong> Jakie ksi\u0105\u017cki? Jakie najwa\u017cniejsze\u2026 Bardzo ich wiele! Mn\u00f3stwo. Ka\u017cda z nich wyznacza\u0142a albo puentowa\u0142a jaki\u015b moment w moim \u017cyciu. Jak teraz odnale\u017a\u0107 si\u0119 w szczeg\u00f3lnej sytuacji \u201eselekcji\u201d? Oczywi\u015bcie \u015bwiadomie u\u017cy\u0142am tego wyrazu.\u00a0 Nie wyobra\u017cam sobie siebie bez tych ksi\u0105\u017cek. Nie wymieni\u0142am bardzo wielu autor\u00f3w i tytu\u0142\u00f3w. Kryterium: \u201eza co\u201d s\u0105 dla mnie wa\u017cne. Oto ich kilka:<\/p>\n Tanya –\u00a0 Ksi\u0119ga, kt\u00f3r\u0105 zawsze mam we w\u0142asnej przestrzeni, kt\u00f3r\u0105 zabieram w podr\u00f3\u017ce od lat dwudziestu \u2013 za stanowczo\u015b\u0107 tekstu, kt\u00f3ry swoim \u0142adunkiem tre\u015bci niesie konieczno\u015b\u0107 przyj\u0119cia radykalnej postawy w \u017cyciu, za precyzj\u0119 w szczeg\u00f3lnej czynno\u015bci warto\u015bciowania moralnego, za u\u015bwiadomienie przez jej tre\u015b\u0107 siebie \u201etu i teraz\u201d w \u017cyciu i za pomoc w odreagowaniu z\u0142ych prze\u017cy\u0107 tych dzieci\u0119cych, marcowych.<\/p>\n Thomas Mann \u2013 za apologie stan\u00f3w \u201einno\u015bci\u201d, za postrzeganie stanu choroby jako stanu wybranego.<\/p>\n Biesy Dostojewskiego \u2013 za rozedrganie, rewolucyjno\u015b\u0107 i \u201esianie zam\u0119tu\u201d. Za szale\u0144stwo. Za Stiepana Trofimowicza wzruszaj\u0105c\u0105, infantyln\u0105 niekompatybilno\u015b\u0107 wyobra\u017ce\u0144 i rzeczywisto\u015bci, za \u015bwi\u0119t\u0105 cierpliwo\u015b\u0107 Barbary Pietrowny. Za u\u015bwiadomienie mi, \u017ce zawsze istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 eksplozji pod\u0142o\u015bci w dawce \u015bmiertelnej.<\/p>\n Wojciech Kossak \u201eListy zebrane do \u017cony i przyjaci\u00f3\u0142\u201d \u2013 Dwa tomy pe\u0142ne mi\u0142o\u015bci do \u017cycia, sztuki, pracy, kobiet. Za soczysto\u015b\u0107 postrzegania wszystkiego co dooko\u0142a \u2013 \u201ezza sztalug\u201d, za wspania\u0142e pi\u00f3ro, poczucie humoru, znajdowanie si\u0119 w ka\u017cdej sytuacji z dzi\u015b niespotykan\u0105 klas\u0105 i za pobrz\u0119kuj\u0105cy ciep\u0142o \u201eantysemityzm teoretyczny\u201d nieprzek\u0142adaj\u0105cy si\u0119 absolutnie na \u017cycie Wojciecha Kossaka. \u017bycie postrzegane jako patera z najwyborniejszymi owocami, tylko si\u0119 nimi delektowa\u0107, a ze czasami trafi si\u0119 co\u015b twardego? \u2013 Nie przejmowa\u0107 si\u0119 tym zanadto!<\/p>\n Bruno Schulz \u2013 za labirynt, mroczne i kwieciste podr\u00f3\u017ce w czasoprzestrzeni, mo\u017cliwo\u015b\u0107 \u201ebycia\u201d w wydarzeniach, napisanych sytuacjach. Za wehiku\u0142 czasu, w kt\u00f3ry zawsze wsi\u0105\u015b\u0107 mo\u017cna.<\/p>\n Franz Kafka \u201eProces\u201d \u2013 Za klimat namalowany pi\u00f3rem, za \u201epoczucie nieuchronno\u015bci\u201d i za strach przed tym.<\/p>\n Izaak Babel \u2013 \u00a0Jubiler s\u0142owa i fraz niepokonany. Minimum s\u0142\u00f3w, maksimum tre\u015bci. Mam jego opowiadania i \u201eZmierzch\u201d<\/strong> w oryginale, przywioz\u0142am z Odessy. Rozmawia\u0142am kiedy\u015b z prof. Pomianowskim i powiedzia\u0142am mu, \u017ce zwyczajnie \u017ale przet\u0142umaczy\u0142 jedno s\u0142owo w \u201eZmierzchu\u201d, wa\u017cne s\u0142owo i chwila to by\u0142a straszliwa dla profesora i\u2026 dla mnie. Ale to ja mam racj\u0119 !<\/p>\n Wiera Gran \u201eSztafeta oszczerc\u00f3w\u201d –\u00a0 za potrzeb\u0119 niez\u0142omno\u015bci w walce o w\u0142asn\u0105 godno\u015b\u0107 \u2013 do ko\u0144ca.<\/p>\n Tadeusz Kantor \u2013 \u201eLekcje mediola\u0144skie\u201d \u2013 za szale\u0144stwo, niez\u0142omno\u015b\u0107 wobec sztuki, za reprezentowanie postawy totalnej, wizjonerstwo, za ide\u0119 wzruszenia i jednocze\u015bnie precyzj\u0119 w konstruowaniu obraz\u00f3w wywo\u0142uj\u0105cych ten bardzo, bardzo wa\u017cny stan w sztuce.<\/p>\n Rabbi Nachman z Brac\u0142awia \u2013 za zapalenie w moich my\u015blach \u015bwiat\u0142a daj\u0105cego si\u0142\u0119 w najciemniejszych tunelach \u017cycia.<\/p>\n Symcha Keller<\/strong>: Wyb\u00f3r pi\u0119ciu ksi\u0105\u017cek to bardzo karko\u0142omne dla mnie zadanie. Zosta\u0142em do tego niejako \u201ezmuszony\u201d przez najbli\u017csz\u0105 mi Osob\u0119. Przeczytanie ich by\u0142o dla mnie bardzo specjalnym spotkaniem, kt\u00f3re zostawi\u0142o \u015blad, tego typu spotka\u0144 si\u0119 nie zapomina. A wi\u0119c wybi\u00f3rczo ale chronologicznie:<\/p>\n \u201eW poszukiwaniu straconego czasu\u201d Marcel Proust \u2013\u00a0 lektura \u201em\u0142odo\u015bci\u201d. Materializowanie s\u0142\u00f3w w obrazy, smaki, zapachy, niezwykle sensualne doznanie tekstu.<\/p>\n Herman Hesse \u2013 \u201eWilk stepowy \u2013 bez komentarza<\/p>\n Jung \u2013 wszystko, co pod r\u0119k\u0105, a zacz\u0119\u0142o si\u0119 moje spotkanie od ksi\u0105\u017cki \u201eArchetypy i symbole\u201d. Ksi\u0105\u017cka-inspiracja do poszukiwania istoty i \u017ar\u00f3de\u0142.<\/p>\n Rabbi ben Ish Haj \u201eHallahot\u201d \u2013 ezoteryczny komentarz do Tory. W oparciu o praktyczn\u0105 kaba\u0142\u0119 z nieprawdopodobn\u0105 precyzj\u0105 w mistyczny spos\u00f3b okre\u015bla prawo religijne, niezwyk\u0142e studium istoty Tory.<\/p>\n Rabbi Nachman z Brac\u0142awia \u2013 wszystkie dzie\u0142a, a szczeg\u00f3lnie \u201eLikutej maharan\u201d. Judaizm w pe\u0142ni zanurzony w mistyce ludowej, wr\u0119cz \u201eekologiczny\u201d. Ekstatyczne poszukiwanie drogi idealnej dla cz\u0142owieka, pe\u0142nej wi\u0119zi z moc\u0105 Natury. Niezwyk\u0142a jasno\u015b\u0107 rozumienia mechanizm\u00f3w dzia\u0142ania cz\u0142owieka. Dwa cytaty: \u201ejeste\u015b tam, gdzie s\u0105 twoje my\u015bli, upewnij si\u0119, \u017ce twoje my\u015bli s\u0105 w\u0142a\u015bnie tam, gdzie chcesz \u017ceby by\u0142y\u201d. \u201eGdy chcesz si\u0119 naprawd\u0119 modli\u0107 id\u017a w g\u00f3ry, zanurz si\u0119 w lasy i \u0142\u0105ki, twoja modlitwa z\u0142\u0105czy si\u0119 z energi\u0105 kwiat\u00f3w i w pe\u0142ni wype\u0142ni przestrze\u0144 w drodze do Stw\u00f3rcy \u015bwiata\u201d.<\/p>\n My<\/strong>: A gdzie Camus? Philip Dick, Maria Curie (tak!), Witkacy, Gombrowicz, D\u0105browska, Iwaszkiewicz, Balzac, Buber, Hemingway, Roth, literatura g\u00f3rska (\u201eNa prze\u0142\u0119czy\u201d Witkiewicza). S\u0142uchaj\u2026 tyle jeszcze\u2026<\/p>\n *<\/p>\n Marta Dzido<\/strong>, pisarka, re\u017cyserka, dziennikara:<\/p>\n Bardzo trudno jest wybra\u0107 spo\u015br\u00f3d ksi\u0105\u017cek tylko pi\u0119\u0107 \u2013 tych najwa\u017cniejszych. Dlatego kierowa\u0142am si\u0119 przede wszystkim sentymentem. Tytu\u0142y zaprezentowane poni\u017cej towarzyszy\u0142y mi w czasie dorastania, mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142y na m\u00f3j \u015bwiatopogl\u0105d. Dzi\u015b kiedy wracam do nich, nie wydaje mi si\u0119, by by\u0142y to kamienie milowe literatury \u015bwiatowej, jednak w\u00f3wczas, kiedy je odkrywa\u0142am by\u0142y to ksi\u0105\u017cki-petardy, wraz z kt\u00f3rymi wybucha\u0142a moja dotychczasowa wizja \u015bwiata i kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 na nowo.<\/p>\n Sekretny dziennik Adriana Mole\u2019a lat 13 i \u00be \u2013 Sue Townsend \u2013 dojrzewanie to najci\u0119\u017cszy okres w \u017cyciu, nigdy p\u00f3\u017aniej nie kocha si\u0119 tak nieszcz\u0119\u015bliwie i nie cierpi tak mocno, ale z odrobin\u0105 autoironii i powie\u015bci\u0105 Sue Townsend mo\u017cna ten czas prze\u017cy\u0107 bez wi\u0119kszych obra\u017ce\u0144.<\/p>\n Marta \u2013 Elizy Orzeszkowej \u2013 ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra po raz pierwszy zwr\u00f3ci\u0142a moj\u0105 uwag\u0119 na pozycj\u0119 kobiet w spo\u0142ecze\u0144stwie. Szok, \u017ce ca\u0142e z\u0142o, kt\u00f3re spotyka g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0119 powie\u015bci, bierze si\u0119 st\u0105d, \u017ce Marta jest kobiet\u0105. Smutek, \u017cal i gniew. Bolesne odkrycie, ale jak\u017ce potrzebne.<\/p>\n Lot nad kuku\u0142czym gniazdem \u2013 Kena Keseya \u2013 granice normalno\u015bci nie s\u0105 tak oczywiste jakby si\u0119 wydawa\u0142o, normy spo\u0142eczne wcale nie musz\u0105 by\u0107 dobre dla obywateli, w\u0142adza deprawuje i wszyscy jeste\u015bmy idiotami. Dom wariat\u00f3w jako metafora stosunk\u00f3w spo\u0142ecznych. Wielkie poczucie niesprawiedliwo\u015bci plus zdefiniowanie na nowo poj\u0119cia: wolno\u015b\u0107. Ksi\u0105\u017cka \u2013 prze\u0142om.<\/p>\n \u017bart \u2013 Milana Kundery \u2013 ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra ze wszystkich ma najwiecej moich zapisk\u00f3w na marginesach, czyli, \u017ce w owym czasie by\u0142a wa\u017cna, czytana wielokrotnie. Zdanie: \u201eLos cz\u0142owieka cz\u0119sto ko\u0144czy sie na d\u0142ugo przed \u015bmierci\u0105\u201d podkre\u015blone grub\u0105 lini\u0105. Nie trzeba chyba nic wi\u0119cej dodawa\u0107.<\/p>\n Regulamin t\u0142oczni win \u2013 Johna Irvinga \u2013 za \u201eno\u017cyk do obcinania kutas\u00f3w\u201d i wspania\u0142\u0105 posta\u0107 lekarza Wilbura Larcha, kt\u00f3ry pomaga\u0142 kobietom w trudnych chwilach proponuj\u0105c im wykonanie aborcji b\u0105d\u017a przyj\u0119cie ich niechcianego dziecka do swojego sieroci\u0144ca. Powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra mi u\u015bwiadomi\u0142a, \u017ce kwestia aborcji nie jest wcale czarno-bia\u0142a i nie sprowadza tylko do kategorii pro-life lub pro-choice.<\/p>\n Anna Dziewit<\/strong>, dziennikarka:<\/p>\n O tym, \u017ce spo\u015br\u00f3d tak wielu wspania\u0142ych ksi\u0105\u017cek niezmiernie ci\u0119\u017cko jest wybra\u0107 tylko pi\u0119\u0107 pisze niemal ka\u017cdy pytany przez Remigiusza. Ze mn\u0105 jest tak samo. Sta\u0142am chyba z p\u00f3\u0142 godziny przed p\u00f3\u0142kami w bibliotece i duma\u0142am. To, co przedstawi\u0119 to pewnie wyb\u00f3r z gatunku \u201esentymenty i inne\u201d, ale tym naj\u0142atwiej by\u0142o si\u0119 kierowa\u0107. Dominika Klu\u017aniak<\/strong>, aktorka:<\/p>\n 1. William Styron \u201eWyb\u00f3r Zofii\u201d \u2013 najwa\u017cniejsza ksi\u0105\u017cka! S\u0105 ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3re poch\u0142aniaj\u0105 z jednego b\u0105d\u017a ewentualnie dw\u00f3ch powod\u00f3w, ta jest wybitna pod wieloma wzgl\u0119dami, pojemna jak ocean i tak odwa\u017cna i straszna w emocjach, \u017ce kochasz tych bohater\u00f3w ale jednocze\u015bnie si\u0119 ich boisz zarazem im wsp\u00f3\u0142czuj\u0105c. Straszna, pi\u0119kna ksi\u0105\u017cka!!<\/p>\n 2. \u201eWichrowe wzg\u00f3rza\u201d Emily Bronte\u2026 Tak, tak. Cudowna historia mi\u0142osna. Sp\u0119dzi\u0142am nad ni\u0105 kilka lat, oczywi\u015bcie w liceum, ale mam do tej pory na p\u00f3\u0142ce dwa egzemplarze. Wrzosowiska, mi\u0142o\u015b\u0107 nie do opisania, wykraczaj\u0105ca poza \u015bmier\u0107 i ten j\u0119zyk literacki!<\/p>\n 3. Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski \u201eHeban\u201d. Od tej ksi\u0105\u017cki Kapu\u015bci\u0144skiego si\u0119 zacz\u0119\u0142o, by\u0107 mo\u017ce dlatego s\u0105dz\u0119, \u017ce jest najlepsza. Nie ma w niej nic nieprawdziwego, wierz\u0119 we wszystko, przyjmuj\u0119 wszystko do tego stopnia, \u017ce gdyby pan Kapu\u015bci\u0144ski napisa\u0142, \u017ce Afryka le\u017cy na ksi\u0119\u017cycu, i on tam by\u0142 \u2013 te\u017c bym mu uwierzy\u0142a. I ta scena z w\u0119\u017cem w domu! Kobra to by\u0142a??<\/p>\n 4. \u201eHistoria Edgara\u201d David Wroblewski. To z serii ksi\u0105\u017cek, kt\u00f3re licz\u0105 kilkaset stron, a marzy si\u0119, \u017ceby mia\u0142y tysi\u0105c, i ostatnie 10 kartek czytasz jak najwolniej. Bardzo g\u0119sta, smutna, cudowna \u2013 rodzina, ma\u0142y ch\u0142opiec i\u2026 psy. I tragedia jak z Szekspira.<\/p>\n 5. Virginia Woolf \u2013 w ca\u0142o\u015bci, ale zw\u0142aszcza \u201eDo latarni morskiej\u201d, bo Woolf pisze rzeczy, kt\u00f3re s\u0105 takie proste, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nigdy nawet nie podejmujemy wysi\u0142ku, \u017ceby je nazywa\u0107, a ona to robi \u2013 i wtedy czytasz to, jeste\u015b zaskoczony, wzruszony i my\u015blisz sobie \u2013 no tak, tak to w\u0142a\u015bnie jest\u2026<\/p>\n 6. Wiem, \u017ce mia\u0142o by\u0107 5, ale: Melania Mazzucco \u201eTak ukochana\u201d. Przeczytaj prosz\u0119, je\u015bli nie znasz. Rodze\u0144stwo, dzieci Tomasza Manna i ta trzecia \u2013 niezwyk\u0142a dziewczyno-m\u0119\u017cczyzna.<\/p>\n Agnieszka Holland<\/strong>, re\u017cyser:<\/p>\n Bardzo mi trudno wybra\u0107 akurat 5. Jako dziecko\u00a0 (chorowa\u0142am d\u0142ugo) czyta\u0142am wszystko; czasem 3, 4 ksi\u0105\u017cki dziennie. Od socrealistycznej literatury kraj\u00f3w obozu socjalizmu, przez polsk\u0105 i obc\u0105 klasyk\u0119 (przeczyta\u0142am dzie\u0142a zebrane Prusa, \u017beromskiego, Orzeszkowej i W\u0142adys\u0142awa Orkana) po literatur\u0119 stricte dzieci\u0119c\u0105.<\/p>\n Z tych wszystkich ksi\u0105\u017cek najbardziej na mnie wp\u0142yn\u0119\u0142y:<\/p>\n 1)\u00a0\u00a0\u00a0 Borys Polewoj \u201cOpowie\u015b\u0107 o prawdziwym cz\u0142owieku\u201d. Historia lotnika bez n\u00f3g, kt\u00f3ry nauczy\u0142 si\u0119 lata\u0107 na my\u015bliwcach by udowodni\u0107 niemo\u017cliwe i bi\u0107 wroga faszyst\u0119 \u2013 jako\u015b niebywale przem\u00f3wi\u0142a do mojej dzieci\u0119cej wyobra\u017ani. Do dzi\u015b pami\u0119tam obrazy jak czo\u0142ga\u0142 si\u0119, po tym jak jego samolot zosta\u0142 stracony w \u015brodku lasu, ze zmia\u017cd\u017conymi nogami przez bagna i \u017cywi\u0142 zmarzni\u0119tymi jagodami \u017curawin i mchem. \u017beby by\u0142o \u015bmieszniej, t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 znalaz\u0142am w swojej celi, kiedy uwi\u0119ziono mnie w wi\u0119zieniu na Ruzyniu w Pradze w 1970 roku za kontakty z \u201cTaternikami\u201d. Le\u017ca\u0142a na pryczy bez ok\u0142adki, strony tytu\u0142owej i pierwszych stron, ale od razu rozpozna\u0142am lotnika Mieresejewa. Na spacerniaku zacz\u0119\u0142am \u015bpiewa\u0107, pod jej wp\u0142ywem zapewne, rewolucyjne piosenki i cieszy\u0107 w\u0142asn\u0105 dzielno\u015bci\u0105.<\/p>\n 2)\u00a0\u00a0\u00a0 Frances Hodgson Burnett \u201cTajemniczy ogr\u00f3d\u201d. Czyta\u0142am to po raz pierwszy chora, z du\u017c\u0105 gor\u0105czk\u0105 i potem jeszcze wiele razy.\u00a0 My\u015bl\u0119, \u017ce najwa\u017cniejszy by\u0142 sensualny symbolizm tej ksi\u0105\u017cki. Fascynowa\u0142y mnie te\u017c wrzosowiska. Strasznie chcia\u0142am je zobaczy\u0107. Uda\u0142o mi si\u0119 wiele lat p\u00f3\u017aniej, kiedy adaptowa\u0142am t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 na film dla dzieci \u00a0(dla Warner Bros.) i kr\u0119cili\u015bmy plenery w Yorkshire. A potem jednym z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych kupi\u0142y\u015bmy z Kasi\u0105 dom w Bretanii by\u0142o, \u017ce le\u017ca\u0142 w pobli\u017cu wrzosowisk na Cap Frehel. Wa\u017cnych dzieci\u0119cych ksi\u0105\u017cek by\u0142o bardzo du\u017co. Obok tej, najwa\u017cniejszy by\u0142 cykl o Kr\u00f3lu Maciusiu I i \u201cKajtu\u015b Czarodziej\u201d Korczaka.<\/p>\n 3)\u00a0\u00a0\u00a0 Literatur\u0119 rosyjsk\u0105 odkry\u0142am przez Dostojewskiego i to bardzo wcze\u015bnie \u2013 czyta\u0142am go w wieku 12 lat, nieprzerwanym ci\u0105giem kilka powie\u015bci. Pierwsza\u00a0 to byli \u201cSkrzywdzeni i poni\u017ceni\u201d. Dzi\u015b nie pami\u0119tam ju\u017c zupe\u0142nie tej ksi\u0105\u017cki ale sam tytu\u0142 wiele dla mnie znaczy. Potem najwi\u0119ksze wra\u017cenie zrobi\u0142 na mnie \u201cIdiota\u201d. Ale ju\u017c wkr\u00f3tce najwa\u017cniejszy sta\u0142 si\u0119 CZECHOW i tak jest do dzi\u015b. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 od przedstawienia \u201cTrzech si\u00f3str\u201d w Teatrze Wsp\u00f3\u0142czesnym. Musia\u0142am mie\u0107 z 12 lat, bo zabra\u0142 mnie na to ojciec, kt\u00f3ry umar\u0142, gdy mia\u0142am 13. Potem przeczyta\u0142am wszystko, do czego tylko mia\u0142am dost\u0119p z listami w\u0142\u0105cznie. To najbardziej ludzki, przenikliwy pisarz, jakiego znam. Jego ch\u0142odna czu\u0142o\u015b\u0107 jest dla mnie wzorem.<\/p>\n 4)\u00a0\u00a0\u00a0 Nast\u0119pna fascynacja to by\u0142 Tomasz Mann; najbardziej \u201cCzarodziejska G\u00f3ra\u201d i \u201cDoktor Faustus\u201d. Te\u017c przeczyta\u0142am wszystko w\u0142\u0105cznie z listami. Dzi\u015b mi si\u0119 oddali\u0142 i mam go troch\u0119 za nudziarza (z wyj\u0105tkiem \u201cHochsztaplera Feliksa Krulla\u201d), nie wracam do niego. Ale wtedy otworzy\u0142 mi zupe\u0142nie nowe horyzonty.<\/p>\n 5)\u00a0\u00a0\u00a0 Franz Kafka. \u201cZamek\u201d i wszystko inne. Nieprzerwanie. Kafka to m\u00f3j brat.<\/p>\n <\/strong><\/p>\n Krystyna Kofta<\/strong>, pisarka:<\/p>\n 1. Samodzielnie przeczytana w wieku 5 lat \u201eHistoria Kr\u00f3lowej Jadwigi\u201d, kt\u00f3ra przyjecha\u0142a z moimi dziadkami i tat\u0105 z Berlina, gdzie mieszkali do 1921 roku. M\u00f3j dziadek Franciszek sprowadza\u0142 na znak patriotyzmu gda\u0144sk\u0105 w\u00f3dk\u0119 i polskie ksi\u0105\u017cki. O ma\u0142o nie zosta\u0142am z powodu tej lektury zakonnic\u0105. Mia\u0142am epizod silnej dewocji dzieci\u0119cej, a nawet widzia\u0142am cud, Matka Boska namalowana chyba na witra\u017cu, poruszy\u0142a stop\u0105. M\u0105dry ksi\u0105dz wyt\u0142umaczy\u0142 mi, \u017ce to ruch ciep\u0142ego powietrza powoduje zwidy.<\/p>\n 2. \u201eNiebezpieczne zwi\u0105zki\u201d – przeczytane zbyt wcze\u015bnie; zaciekawi\u0142a mnie, nale\u017c\u0105ca do mojego starszego brata,\u00a0powie\u015b\u0107 \u201enie dla dzieci\u201d, w formie list\u00f3w. Mia\u0142am w\u00f3wczas 13 lat i rozpocz\u0119\u0142am natychmiast intrygi damsko m\u0119skie. Sta\u0142am si\u0119 po tej lekturze podejrzliwa, nie da\u0142am si\u0119 wzi\u0105\u0107 na lep czu\u0142ych s\u0142\u00f3wek i oszuka\u0107. Sama oszukiwa\u0142am w tych sprawach na pot\u0119g\u0119, uwa\u017ca\u0142am \u017ce zako\u0144czenie i ukaranie biednej markizy by\u0142o \u201edoklejone\u201d, nie powinna wpa\u015b\u0107!\u00a0Film, mimo dobrej obsady, jest w por\u00f3wnaniu z powie\u015bcia p\u0142aski.<\/p>\n 3. Nienawidzi\u0142am teatru, jednak bardzo lubi\u0142am czyta\u0107 sztuki. Urzek\u0142 mnie Beckett. Mia\u0142am szcz\u0119\u015bcie zobaczy\u0107 jego \u201eKo\u0144c\u00f3wk\u0119\u201d w wykonaniu francuskich aktor\u00f3w, re\u017cyserowa\u0142 Rogera Blin.\u00a0Ta trupa by\u0142a w Polsce, przekona\u0142am si\u0119, \u017ce teatr mo\u017ce by\u0107 niez\u0142y. Przeczyta\u0142am ca\u0142ego Becketta, wszystko co wysz\u0142o\u00a0w naszym kraju, tak\u017ce to co napisa\u0142 na temat\u00a0tego dramaturga monopolista Antek Libera.\u00a0Zazdro\u015bci\u0142am\u00a0Antkowi paczki,\u00a0kt\u00f3r\u0105 Beckett przys\u0142a\u0142 mu w stanie wojennym. Dzi\u0119ki Beckettowi zacz\u0119\u0142am czyta\u0107 Szekspira, R\u00f3\u017cewicza i\u00a0Witkacego, ca\u0142ego Strindberga oraz sztuki wsp\u00f3\u0142czesne w \u201eDialogu\u201d.<\/p>\n 4. \u201eDzienniki\u201d Kafki \u2013 zacz\u0119\u0142am nawet pisa\u0107 na polonistyce esej na ten temat, znalaz\u0142am go\u00a0niedawno, mo\u017ce nawet warto by go sko\u0144czy\u0107.<\/p>\n 5. \u201eR\u0119kopis znaleziony w Saragossie\u201d Jana Potockiego, odkryty na w\u0142asn\u0105 r\u0119k\u0119. Zachwyci\u0142 mnie do tego stopnia, \u017ce napisa\u0142am prac\u0119 magistersk\u0105 z \u201ePodr\u00f3\u017cy\u201d Potockiego, bo na \u201eR\u0119kopis\u201d nie odwa\u017cy\u0142am si\u0119 porwa\u0107. Jego \u017cycie to\u00a0niesamowity materia\u0142.<\/p>\n 6. \u201e\u017bycie i my\u015bli JWP Tristrama Shandy\u201d \u2013 Laurence\u2019a Sterna. Po autorze nasz syn nosi imi\u0119 Wawrzyniec. Ta powie\u015b\u0107 bardzo zbli\u017cy\u0142a mnie z moim m\u0119\u017cem, czytali\u015bmy j\u0105 g\u0142o\u015bno podczas d\u0142ugich wakacji a Mirek wygrywa\u0142 na fujarce Lilibullero, piosenk\u0119 stryjaszka Toby\u2019ego. Przez ca\u0142e studia czerpa\u0142am ze Sterne\u2019a, bo\u00a0mo\u017cna tu znale\u017a\u0107 punkt odniesienia do ka\u017cdej nowoczesnej powie\u015bci.<\/p>\n 7. Ka\u017cde s\u0142owo napisane przez Bruno Schulza, \u201eSklepy cynamonowe\u201d, \u201eSanatorium pod klepsydr\u0105\u201d (Film Hasa \u2013 rewelacyjny, nie zestarza\u0142 si\u0119 ani troch\u0119). Opowiadania. R\u00f3wnie\u017c wszystkie rysunki Schulza jakie mialam szcz\u0119\u015bcie ogl\u0105da\u0107. Ten typ tejemniczej, pe\u0142nej kompleks\u00f3w \u00a0wra\u017cliwo\u015bci ceni\u0119 najbardziej.\u00a0Mo\u017cna z tego czerpa\u0107 si\u0142\u0119.<\/p>\n Oczywi\u015bcie Rosjanie. Babel, Kuprin, Sza\u0142amow. Teraz czytam g\u0142\u00f3wnie dzienniki i autobiografie, znacznie mniej fikcji ni\u017c kiedy\u015b, bo prawie ca\u0142\u0105 klasyk\u0119 przeczyta\u0142am. Gdy zainteresuje mnie co\u015b nowego, pisz\u0119 o tym do \u201eNowych ksi\u0105\u017cek\u201d.<\/p>\n *<\/p>\n Kamila \u0141apicka<\/strong>, teatrolog i Andrzej \u0141apicki<\/strong>, legendarny aktor i re\u017cyser.<\/p>\n Kamila \u0141apicka<\/p>\n 1. Astrid Lindgren, \u201eDzieci z Bullerbyn\u201d<\/strong>\u2013 nagroda z I klasy podstaw\u00f3wki. Przez ca\u0142e dzieci\u0144stwo le\u017ca\u0142a na moim stoliku nocnym w domu dziadk\u00f3w. Czyta\u0142am j\u0105 od nowa w ka\u017cde wakacje, jeszcze do niedawna. Moim alter ego by\u0142a pewnie super zaradna i racjonalna Britta, chocia\u017c w g\u0142\u0119bi duszy bli\u017cej mi by\u0142o do weso\u0142ej Anny \u2013 obiektu westchnie\u0144 wszystkich (trzech!) ch\u0142opc\u00f3w.<\/p>\n 2. \u00a0\u00a0\u00a0 Mario Vargas Llosa, \u201eWojna ko\u0144ca \u015bwiata\u201d<\/strong>\u2013 czytana w najtrudniejszym, jak dot\u0105d, momencie \u017cycia, rewelacyjnie teleportowa\u0142a mnie do innego wymiaru.<\/p>\n 3. \u00a0\u00a0\u00a0 Dostojewski<\/strong> w ca\u0142o\u015bci.<\/p>\n 4. \u00a0\u00a0\u00a0 Robin U. Russin, William Missouri Downs, \u201eJak napisa\u0107 scenariusz filmowy\u201d<\/strong> \u2013 dla analfabet\u00f3w i zaawansowanych, zupe\u0142nie, jak \u201eTeatralny alfabet\u2026\u201d Tadeusza Nyczka, obie przyst\u0119pne, z humorem i bardzo na temat.<\/p>\n 5. \u00a0\u00a0\u00a0 Polsko \u2013 hiszpa\u0144ski s\u0142ownik obrazkowy<\/strong> \u2013 lektura dla zm\u0119czonych.<\/p>\n Andrzej \u0141apicki<\/p>\n Wersja pierwsza: 5 x \u201eLalka\u201d<\/strong> Prusa \u2013 arcydzie\u0142o, najlepsza ksi\u0105\u017cka napisana po polsku, czytam co roku.<\/p>\n Wersja druga (rozszerzona):<\/p>\n 1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201eO zabijaniu\u201d<\/strong> Dave`a Grossmana \u2013 anatomia (wojennego) morderstwa z zimn\u0105 krwi\u0105, bardzo ciekawa psychologicznie.<\/p>\n 2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201eO dw\u00f3ch takich, co ukradli ksi\u0119\u017cyc\u201d<\/strong> Makuszy\u0144skiego \u2013 ulubiona ksi\u0105\u017cka z dzieci\u0144stwa.<\/p>\n 3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201eHamlet\u201d<\/strong> Shakespeare`a \u2013 najciekawszy dylemat cz\u0142owieka.<\/p>\n 4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201ePortret Doriana Greya\u201d<\/strong> Wilde`a \u2013 mistrzowski opis epoki.<\/p>\n *<\/p>\n Gra\u017cyna Lutos\u0142awska<\/strong>, dziennikarka, felietonistka:<\/p>\n 1. \u201eElementarz\u201c Mariana Falskiego. Za to, \u017ce nauczy\u0142 mnie czytania i pisania. Ale tak\u017ce, cho\u0107 odkry\u0142am du\u017co p\u00f3\u017aniej, \u017ce z prostych s\u0142\u00f3w i kilku zwrot\u00f3w mo\u017cna zbudowa\u0107 histori\u0119, kt\u00f3ra porusza wyobra\u017ani\u0119.<\/p>\n 2. \u201eUwiedzenia\u201c Marlene Streeruwitz. Za t\u0119sknoty, migreny, r\u00f3\u017c na policzkach, kaw\u0119 ze \u015bmietank\u0105 i knedle z morelami. Za \u015bwiat kobiety nie do podrobienia. Za znajomo\u015b\u0107 z Helen\u0105, dzi\u0119ki kt\u00f3rej pozna\u0142am te\u017c siebie.<\/p>\n 3. Wiersz Asnyka nie pami\u0119tam ju\u017c, kt\u00f3ry. Za to, \u017ce przeczytany o drugiej w nocy sprawi\u0142, \u017ce nastoletnia panna wymkn\u0119\u0142a si\u0119 z domu i pobieg\u0142a na drugi koniec miasta do przyjaci\u00f3\u0142ki, \u017ceby o nim porozmawia\u0107 (telefony kom\u00f3rkowe by\u0142y w\u00f3wczas w sferze projekt\u00f3w, a i stacjonarny nie ka\u017cdy mia\u0142\u2026)<\/p>\n 4. \u201eZbrodnia i kara\u201c Fiodora Dostojewskiego. Tak\u017ce za to, \u017ce robi\u0119 si\u0119 ostro\u017cna, kiedy zaczyna mi si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce wiem, jak mog\u0119 uszcz\u0119\u015bliwi\u0107 kawa\u0142ek \u015bwiata.<\/p>\n 5. Proza Wies\u0142awa My\u015bliwskiego. Za to, \u017ce uczy\u0142am si\u0119 z niej w\u0142a\u015bciwego kierunku: je\u015bli nie umiesz patrze\u0107 na szczeg\u00f3\u0142, mo\u017cesz potkn\u0105\u0107 si\u0119 o wielkie sprawy i niczego nie zobaczy\u0107.<\/p>\n Maria Kula<\/strong>, redaktor, Wydawnictwo Otwarte:<\/p>\n Astrid Lindgren \u201eBracia Lwie Serce\u201d<\/p>\n Dla mnie pierwsza i najwa\u017cniejsza ksi\u0105\u017cka o bezwarunkowej mi\u0142o\u015bci. Czyta\u0142am j\u0105 niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy. My\u015bl\u0119, \u017ce bez tej ba\u015bni o \u015bmierci by\u0142abym innym dzieckiem i mo\u017ce te\u017c zupe\u0142nie inn\u0105 sob\u0105?<\/p>\n Alessandro Baricco \u201eOcean morze\u201d<\/p>\n Pewnie kto\u015b za\u015bmieje si\u0119 lekcewa\u017c\u0105co, ale i tak napisz\u0119, \u017ce przez lata uto\u017csamia\u0142am si\u0119 z g\u0142\u00f3wn\u0105 bohaterk\u0105 \u00a0\u2013 Elisewin. Opr\u00f3cz niej Baricco stworzy\u0142 inne, cudowne postacie. Ksi\u0105\u017cki z dziwacznymi bohaterami zawsze mnie poci\u0105ga\u0142y, a ta na dodatek m\u00f3wi o parali\u017cuj\u0105cym strachu i o tym, jak si\u0119 go pozby\u0107. Najlepiej wyruszy\u0107 za morze.<\/p>\n Marek Bie\u0144czyk \u201eTworki\u201d<\/p>\n Od \u201eTworek\u201d zacz\u0119\u0142a si\u0119 moja fascynacja pami\u0119ci\u0105 i jej zale\u017cno\u015bci\u0105 z pisaniem. Czy kto\u015b pisze, \u017ceby pami\u0119ta\u0107, czy pami\u0119ta, \u017ceby pisa\u0107? Trudna do zaklasyfikowania ksi\u0105\u017cka Bie\u0144czyka m\u00f3wi o stracie i Zag\u0142\u0105dzie, cho\u0107 s\u0142owo Holocaust nie pada w niej ani razu. Autorowi przyzna\u0142abym za ni\u0105 co najmniej kilka nagr\u00f3d.<\/p>\n Jane Bowles \u201eDwie powa\u017cne damy\u201d<\/p>\n Kiedy przeczyta\u0142am \u201eDwie powa\u017cne damy\u201d chcia\u0142am pisa\u0107 jak Jane Bowles. Mog\u0119 przynajmniej widzie\u0107 \u015bwiat tak jak ona. Ksi\u0105\u017cka Bowles z absurdalnym poczuciem humoru to wspania\u0142a opowie\u015b\u0107 o smutku, braku nadziei i rodz\u0105cej si\u0119 odwadze. Kto j\u0105 przeczyta uwierzy, \u017ce \u017cycie jest przygod\u0105. I natychmiast zapragnie pojecha\u0107 do Panamy.<\/p>\n Jaros\u0142aw Marek Rymkiewicz \u201eUmschlagplatz\u201d<\/p>\n To jedna z tych ksi\u0105\u017cek, bo kt\u00f3rej nic ju\u017c nie b\u0119dzie takie samo.<\/p>\n Zbigniew Preisner, kompozytor<\/strong>:<\/p>\n 1. Charles Baudelaire \u201eRozmaito\u015bci estetyczne\u201d, a zw\u0142aszcza rozdzia\u0142 Marta Mizuro<\/strong>, krytyczka literacka:<\/p>\n Tak osobistej listy ksi\u0105\u017cek jeszcze nie upublicznia\u0142am i w\u0142a\u015bciwie nie sporz\u0105dza\u0142am dot\u0105d bilansu tych \u201ezb\u00f3jeckich\u201d. Ale w ko\u0144cu szufladkowanie lektur \u00a0to m\u00f3j zaw\u00f3d, wi\u0119c tylko chyba we \u015bnie nie my\u015bl\u0119 o tym, co w\u0142a\u015bnie przeczyta\u0142am, badaj\u0105c te\u017c wp\u0142yw danego dzie\u0142a na swoje poczynania.<\/p>\n PS: Oczywi\u015bcie po sko\u0144czeniu przysz\u0142a mi do g\u0142owy jeszcze jedna, ale postanowi\u0142am by\u0107 twarda. Niemniej podrzucam, je\u015bli dot\u0105d nie wpad\u0142o Ci to w r\u0119ce: Fabienne Verdier \u201ePasa\u017cerka ciszy\u201d, wyda\u0142o to W.A.B. w serii Terra incognita, gdzie\u015b z pi\u0119\u0107 lat temu. Mog\u0142abym zajrze\u0107, ile dok\u0142adnie, ale w mojej galerii fejsbukowej jest zdj\u0119cie obrazuj\u0105ce stan domowej biblioteki. Po ponad roku jeszcze gorszy i trzeba do tego doda\u0107 jeszcze szaf\u0119, dwie \u015bciany, korytarz i kuchni\u0119. Nie mam wi\u0119c \u017cadnej pewno\u015bci, \u017ce \u201ePasa\u017cerka\u201d le\u017cy tam, gdzie my\u015bl\u0119, \u017ce le\u017cy. Wyboru nie komentuj\u0119, przejrza\u0142am wpisy innych i chyba si\u0119 z niczym nie powt\u00f3rzy\u0142am.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W tym miejscu publikuj\u0119 co\u015b, co nazwa\u0142em \u201ekanonem na nowy blog\u201d. Zapyta\u0142em r\u00f3\u017cne osoby o pi\u0119\u0107 najwa\u017cniejszych ksi\u0105\u017cek ich \u017cycia. W ten spos\u00f3b mo\u017cemy wsp\u00f3lnie uzupe\u0142nia\u0107 listy lektury, trafimy na tytu\u0142y, kt\u00f3re zapomnieli\u015bmy, przeoczyli\u015bmy, o kt\u00f3rych nie s\u0142yszeli\u015bmy. Mam poczucie,[…]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-114","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=114"}],"version-history":[{"count":67,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1034,"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/114\/revisions\/1034"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/remigiusz-grzela.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n2. \u201eMa\u0142y Ksi\u0105\u017c\u0119\u201d \u2013 smutna ksi\u0105\u017cka o samotno\u015bci, ale \u015bwietnie oddaje ludzkie charaktery.
\n3. \u201eSto lat samotno\u015bci\u201d \u2013 niesamowicie wzruszaj\u0105ca, pi\u0119kna i pozbawiona bana\u0142u!
\n4. \u201eMistrz i Ma\u0142gorzata\u201d \u2013 znakomita posta\u0107 Wolanda i jego \u015bwity, \u015bwietnie obna\u017ca hipokryzj\u0119 i zak\u0142amanie, pokazuje inno\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 warto chroni\u0107.
\n5. Wszystkie ksi\u0105\u017cki Trumana Capote \u2013 znakomity styl pisania, pe\u0142en wyobra\u017ani ale i minimalistyczny, pozbawiony zb\u0119dnych ozd\u00f3bek. Wzi\u0119\u0142am sobie do serca jego porad\u0119: \u201episanie jak czysty g\u00f3rski strumie\u0144\u201d.<\/p>\n\n
\nCodzienno\u015b\u0107 by\u0142a szara i m\u0119cz\u0105ca, szko\u0142a pozwala\u0142a na dzia\u0142anie, ale reszt\u0119 czasu po\u015bwi\u0119ca\u0142am lekturze ksi\u0105\u017cek wypo\u017cyczanych z biblioteki, a jak\u017ceby inaczej. I one oczywi\u015bcie kszta\u0142towa\u0142y m\u00f3j pogl\u0105d na \u015bwiat. Po\u017cyczane, znajdywane i inne.
\nJako polonista starej daty znam wszystko, co mie\u015bci si\u0119 w kanonie lektur Europejczyka, tak\u017ce w zakresie literatury wsp\u00f3\u0142czesnej, i znam warto\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek, ale przecie\u017c nie o takiej warto\u015bci chc\u0119 pisa\u0107.
\nJak o wszystkim w \u017cyciu, tak i o tym, co nas kszta\u0142tuje, decyduje przypadek. Wa\u017cne jest natomiast , co w nas te przypadkowe spotkania z ksi\u0105\u017ck\u0105 zmieni\u0142y i jak wp\u0142yn\u0119\u0142y na nasze \u017cycie \u2013 tak rozumiem cel prezentowania w\u0142asnych kanon\u00f3w lektur, kt\u00f3ry zaproponowa\u0142e\u015b. Dobrze zrozumia\u0142am?
\nW tamtych czasach dost\u0119pna by\u0142a przynajmniej klasyka powie\u015bci przygodowej i to zalicza\u0142am z pasj\u0105, poznaj\u0105c egzotyczny \u015bwiat. Obudzona w ten spos\u00f3b ciekawo\u015b\u0107 kaza\u0142a mi odbywa\u0107 wielkie podr\u00f3\u017ce\u00a0 \u201epalcem po mapie\u201d \u2013 ogromnej, roz\u0142o\u017conej na pod\u0142odze i zwiedzanej obowi\u0105zkowo w pozycji na brzuchu.\u00a0 Ciekawo\u015b\u0107 pozosta\u0142a we mnie do dzi\u015b, a i geografi\u0119 pozna\u0142am nie\u017ale.
\nPierwsz\u0105 \u201ew\u0142asn\u0105\u201d ksi\u0105\u017ck\u0119 znalaz\u0142am przypadkiem w\u015br\u00f3d grat\u00f3w wyrzucanych z jakiej\u015b instytucji przed\u00a0 remontem na \u015bmietnik. Przyw\u0142aszczy\u0142am j\u0105 sobie.
\nPrzytuli\u0142am jak bezdomnego psiaka i jest ze mn\u0105 do dzi\u015b. Ceni\u0119 j\u0105 jak najlepszego przyjaciela \u2013 nied\u0142ugo zreszt\u0105 nabierze wi\u0119kszej warto\u015bci, gdy stanie si\u0119 bia\u0142ym krukiem, bo to pierwsze wydanie II tomu \u201ePoezji\u201d Marii Konopnickiej.<\/strong> Sztywna i gruba rze\u017abiona niemal oprawa, pi\u0119kny kredowy\u00a0 papier i exlibris w j\u0119zyku rosyjskim. Namaza\u0142am na nim swoje nazwisko \u2013 dziesi\u0119ciolatki.
\nTo, \u017ce sta\u0142am si\u0119 ju\u017c jako dziecko romantycznym epigonem o pozytywistycznej wra\u017cliwo\u015bci, jej w\u0142a\u015bnie zawdzi\u0119czam. Ale te\u017c takiej Konopnickiej nie zna dzi\u015b nikt, nawet najlepsi znawcy pozytywizmu i literatury krajowej tego okresu. Kr\u0105\u017c\u0105 w obiegu nieliczne utwory z tego tomu. A ja po\u0142ow\u0119 z nich wyku\u0142am na pami\u0119\u0107, cho\u0107 by\u0142y to wiersze \u2013 obrazki jak nowele po kilka-kilkana\u015bcie stronic ka\u017cdy. \u017be \u201eSlavus saltans\u201d to ta\u0144cz\u0105cy S\u0142owianin \u2013 niewolnik \u2013 wiem od niej i mam w sobie do dzi\u015b\u00a0 to nienasycone pragnienie wolno\u015bci i niezale\u017cno\u015bci. Zainteresowanie antykiem, \u0142acin\u0105 oraz podziw dla samotnych entuzjast\u00f3w zmieniaj\u0105cych \u015bwiat, tak\u017ce\u00a0 Si\u0142aczek i Judym\u00f3w \u017beromskiego.
\nCzy w\u0142a\u015bnie to sprawi\u0142o, \u017ce zosta\u0142am nauczycielem?
\nDruga ksi\u0105\u017cka te\u017c by\u0142a znaleziskiem i st\u0105d\u00a0 wynika m\u00f3j zachwyt akcj\u0105 pozostawiania ksi\u0105\u017cek w miejscach nieoczekiwanych, po to, by kto\u015b m\u00f3g\u0142 je znale\u017a\u0107! Kiedy postawi\u0142am na p\u00f3\u0142ce eta\u017cerki t\u0119 now\u0105 obok poprzedniej\u00a0 \u2013 razem stanowi\u0142y ju\u017c bibliotek\u0119!
\nTo by\u0142 wczesny Dostojewski i jego \u201eBiedni ludzie\u201d<\/strong>. Objawienie! Drugi cz\u0142owiek, pragnienie bycia z drugim cz\u0142owiekiem i m\u0119ka, jaka si\u0119 rodzi w tych relacjach, um\u0119czone dusze, chore z nadmiaru wra\u017cliwo\u015bci. Emocje napi\u0119te jak struny skrzypiec \u2013 do granic mo\u017cliwo\u015bci. Ale to jest prawdziwa sztuka \u2013 wyra\u017canie emocji powszechnych poprzez indywidualne prze\u017cycia.
\nNie oszukujmy si\u0119 \u2013 nie byliby\u015bmy nigdy racjonalni, gdyby\u015bmy najpierw nie byli emocjonalni. G\u0142\u0119bokie my\u015blenie rodzi si\u0119 z g\u0142\u0119bi prze\u017cy\u0107. Jak w \u201eHamlecie\u201d. (Ca\u0142ego Szekspira czyta\u0142am po kolei, znosz\u0105c do domu kolejne tomy, nie wszystko w\u00f3wczas jeszcze rozumiej\u0105c, ale i tak dotar\u0142 do mnie przede wszystkim \u201eHamlet\u201d. Warto\u015b\u0107 innych sztuk uzna\u0142am p\u00f3\u017aniej).
\nKsi\u0105\u017cka Dostojewskiego na d\u0142ugo wytr\u0105ci\u0142a mnie z r\u00f3wnowagi, jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 poznawa\u0142am dok\u0142adnie przez kolejne lata, potem przez nast\u0119pne \u2013 ca\u0142ego To\u0142stoja i literatur\u0119 rosyjsk\u0105, kt\u00f3r\u0105 niezwykle ceni\u0119.
\nWyprostowa\u0142 mnie dopiero B. Prus . \u201eLalka\u201d<\/strong> to najlepsza powie\u015b\u0107, jak\u0105 w \u017cyciu czyta\u0142am \u2013 ju\u017c po Balzaku i Stendhalu, Hugo i wielu wielu innych. Bo to zale\u017cy, czego si\u0119 w literaturze szuka \u2013 ja po Dostojewskim szuka\u0142am r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy emocjonalno\u015bci\u0105 a racjonalno\u015bci\u0105.\u00a0 M\u0105dro\u015b\u0107 Prusa polega na ukazaniu ludzkiej egzystencji, kt\u00f3ra tej r\u00f3wnowagi z\u0142apa\u0107 nie mo\u017ce, ale jest to \u015bwiadome zamierzenie autora, kt\u00f3ry w tym w\u0142a\u015bnie widzi tragizm ludzkiego losu. \u015awiadomy jest r\u00f3wnie\u017c dojrza\u0142y przecie\u017c bohater i dlatego bardziej ni\u017c inni m\u0142odzi (np.romantyczni) bohaterowie \u2013 wiarygodny.
\nSzkoda, \u017ce naszej \u201eLalki\u201d nie znaj\u0105 powszechnie w Europie. Nie mamy si\u0142y przebicia.
\nDobrze, \u017ce cho\u0107 z Chopinem co\u015b si\u0119 teraz uda\u0142o. Muzyka jednak jest ponadczasowa \u2013 ksi\u0105\u017cki w mniejszym stopniu, niestety. Odbijaj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, a ta jest zmienna i popularno\u015b\u0107 utworu zale\u017cy od tego, czy trafia w nastroje swoich czas\u00f3w. Inaczej nie zaistnieje w og\u00f3le. Natomiast inne epoki mog\u0105 ju\u017c z niej czerpa\u0107 do woli. I czerpi\u0105, czego przyk\u0142adem jest kolejna ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra zmieni\u0142a moje spojrzenie na \u015bwiat. To\u00a0 \u201eColas Breugnon\u201d<\/strong> Romain Rollanda<\/strong>.
\n<\/strong>Jak wiele innych pokazuje cz\u0142owieka, na kt\u00f3rego wali si\u0119 wszystko z\u0142o, a on trwa, podnosi si\u0119 wci\u0105\u017c jak ta trzcina \u2013 nie tylko my\u015bl\u0105ca, ale w dodatku radosna. Rado\u015b\u0107 \u017cycia mimo nieszcz\u0119\u015b\u0107 spadaj\u0105cych nam na g\u0142ow\u0119 \u2013 to by\u0142o dla mnie odkrycie! To nie Kandyd, zdumiony i zaskoczony tym, co go spotyka, nie stary um\u0119czony walk\u0105 Santiago Hemingwaya \u2013 ale radosny staruszek czerpi\u0105cy rado\u015b\u0107 z faktu, \u017ce prze\u017cy\u0142, nie zgin\u0105\u0142 w po\u017carze, w powodzi, w rzezi urz\u0105dzonej przez fanatyk\u00f3w. \u017byj\u0119, wi\u0119c si\u0119 ciesz\u0119. Colas Breugnon uchroni\u0142 mnie wtedy przed d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 depresj\u0105 i okaza\u0142 si\u0119 nad wyraz skutecznym lekarstwem tak samo jak p\u00f3\u017aniej Cioran, kt\u00f3ry udowodni\u0142, \u017ce w jego przypadku my\u015bl o samob\u00f3jstwie nieustannie ratuje mu \u017cycie i ocala przed \u015bmierci\u0105 z powodu bezsenno\u015bci. Co za zabawny paradoks! Cz\u0142owiek musi by\u0107 wolny, by si\u0119 cieszy\u0107 \u017cyciem, a wolny jest jedynie wtedy, gdy ma wyb\u00f3r. Mo\u017ce dlatego tak mi teraz dobrze na emeryturze? Bo mog\u0142am sobie wybra\u0107 miejsce, w kt\u00f3rym chc\u0119 \u017cy\u0107? I mam to szcz\u0119\u015bcie, \u017ce nie musz\u0119 czeka\u0107, a\u017c mi OFE zapewni Hawaje, w co za grosz nie wierz\u0119, wiedz\u0105c, \u017ce reforma mia\u0142a za cel obni\u017cy\u0107 skutecznie emerytury, czego oczywi\u015bcie ludziom nie mo\u017cna by\u0142o powiedzie\u0107. Cho\u0107 kt\u00f3ry\u015b z reformator\u00f3w powiedzia\u0142 to ju\u017c oficjalnie w TV \u2013 ludzie mu i tak nie uwierzyli i udaj\u0105, \u017ce nic nie s\u0142yszeli.
\n\u201e\u015awiat chce by\u0107 oszukiwany, wi\u0119c oszukujmy!\u201d<\/em> O, w\u0142a\u015bnie!
\nMoja najwi\u0119ksza przygoda z ksi\u0105\u017ck\u0105 to ucieczka w \u015bwiat utopii przedstawionej w \u201eGrze szklanych paciork\u00f3w\u201d Hermana Hessego. Niesamowita mo\u017cliwo\u015b\u0107 ca\u0142kowitego zatopienia si\u0119 w ksi\u0105\u017cce, tak \u017ce \u015bwiat obok przesta\u0142 istnie\u0107. Czyta\u0142am niemal tak jak kiedy\u015b w dzieci\u0144stwie \u201eHrabiego Monte Christo\u201d \u2013 trzy dni i noce, z przerw\u0105 tylko na sen, tkwi\u0105c w z\u0142udzeniu, \u017ce jestem w innej rzeczywisto\u015bci. Mo\u017cna by\u0142o po prostu znikn\u0105\u0107 z tego \u015bwiata na jaki\u015b czas, mimo \u017ce by\u0142o si\u0119 ju\u017c mocno dojrza\u0142ym cz\u0142owiekiem.
\nBoskie uczucie! Utopi\u0107 si\u0119 w ksi\u0105\u017cce o utopii!
\nWracam do lektur,\u00a0 bo mam wymieni\u0107 ostatni\u0105\u2026.z tylu tysi\u0119cy?! To\u017c to tortura!\u00a0 Ale oczywi\u015bcie tym, kt\u00f3ry skierowa\u0142 moje zainteresowania w zupe\u0142nie nowym kierunku, by\u0142 Stanis\u0142aw Lem. \u201eSolaris\u201d<\/strong> i \u201eGolem XIV\u201d<\/strong> przede wszystkim, ale po\u0142kn\u0119\u0142am go ca\u0142ego, z kosteczkami, tak\u017ce z \u201eSumm\u0105 technologiae\u201d , \u201eFilozofi\u0105 przypadku\u201d, \u201eFantastyk\u0105 i futurologi\u0105\u201d oraz \u201eApokryfami\u201d i ca\u0142\u0105 publicystyk\u0105 ostatnich lat \u017cycia. Tyle w tym wiedzy i m\u0105dro\u015bci, przenikliwo\u015bci i g\u0142\u0119bi my\u015bli, dystansu do \u015bwiata i ludzi, dowcipu i zabawy literatur\u0105. Od tego czasu zaj\u0119\u0142am si\u0119 publikacjami popularnonaukowymi. Wcze\u015bniej pasjonowa\u0142a mnie psychologia \u2013 najpierw by\u0142 Freud, potem behawiory\u015bci, wreszcie psychologia ewolucyjna : K. Lorenz \u201eTak zwane z\u0142o\u201d, potem Dawkins (\u201eSamolubny gen\u201d,\u201d\u015alepy zegarmistrz\u201d,\u201dFenotyp rozszerzony\u201d i prawie wszystko, co napisa\u0142 \u2013 mam u siebie), Edward Wilson (\u201eO naturze ludzkiej\u201d, \u201eSocjobiologia, \u201eConsiliencja\u201d), teraz pasjonuje mnie neurobiologia i tylko ona ma zwi\u0105zek z prawdziw\u0105 psychologi\u0105, reszta to moim zdaniem szarlataneria i pseudonauka.
\nPoprzez filozofi\u0119 (tak naprawd\u0119 ceni\u0119 Hobbesa, bo z wyj\u0105tkiem Lewiatana niczego nie wymy\u015bla i nie spekuluje, ale dopiero teraz jego dzie\u0142a pojawi\u0142y si\u0119 w ksi\u0119garniach) dotar\u0142am do fizyki, bo metafizyka nie spe\u0142nia (moich!) kryteri\u00f3w filozofii, powinna by\u0107 czym\u015b \u015bci\u015ble zwi\u0105zanym z fizyk\u0105, a je\u015bli nie, tym gorzej dla niej. Zatem\u00a0 Hawking, Ridley, Penrose i wielu innych. Szukam u nich wizji i my\u015bli, kt\u00f3re kryj\u0105 si\u0119 w ich hipotezach lub prawach takich jak np. prawo nieoznaczono\u015bci Heisenberga. Tam jest metafizyka!
\nWszystkim, kt\u00f3rzy chc\u0105 lepiej zrozumie\u0107 teori\u0119 kwantow\u0105, zamiast opas\u0142ej \u201eBoskiej cz\u0105stki\u201d czy trudnych \u201eWyk\u0142ad\u00f3w\u201d Feynmana polecam\u2026. \u201eAlicj\u0119 w krainie kwant\u00f3w\u201d Roberta Gilmore\u2019a. Prawdziwa bajka!
\nGdy chc\u0119 pos\u0142ucha\u0107 m\u0119drca, wybieram Zygmunta Baumana, ci\u0105gle co\u015b nowego znajduj\u0119 w ksi\u0119garni, zreszt\u0105 ten jego gor\u0105czkowy ostatnio spos\u00f3b pisania przypomina mi troch\u0119 Lema z ostatnich lat.\u00a0 Ale spa\u0107 id\u0119 z Filipem Rothem i chwal\u0119 to sobie \u2013 postarzeli\u015bmy si\u0119 ju\u017c oboje, piszemy te\u017c o staro\u015bci, chocia\u017c\u2026. podobno w ostatniej ksi\u0105\u017cce Roth wraca do m\u0142odo\u015bci. B\u0119dzie wi\u0119c okazja do kolejnych nocy\u2026..Nie ma to jak dobra literatura, szukam w niej g\u0142\u0119bokiej my\u015bli, staj\u0119 si\u0119 bogatsza o my\u015bli autor\u00f3w, mog\u0119 si\u0119 z nimi sprzecza\u0107, nie zrz\u0119dz\u0105c i nie gderaj\u0105c, nie urz\u0105dzaj\u0105c \u017cadnych awantur. Ot, taki dyskurs wewn\u0119trzny.
\nA\u00a0przecie\u017c \u201eNie ma rozpusty wi\u0119kszej ni\u017c my\u015blenie\u201d<\/em> jak m\u00f3wi moja najm\u0105drzejsza poetka Wis\u0142awa Szymborska.
\n\u201eZgroza, w jakich pozycjach,
\nz jak wyuzdan\u0105 prostot\u0105
\numys\u0142owi udaje si\u0119 zap\u0142odni\u0107 umys\u0142!<\/em>
\n(\u201eG\u0142os w sprawie pornografii\u201d)
\nWi\u0119c jednak \u2026. pornografia??? Gombrowicz si\u0119 k\u0142ania\u2026..No, sami przyjaciele doko\u0142a\u2026\u2026<\/p>\n
\n\u201eNiezno\u015bna lekko\u015b\u0107 bytu\u201d Milana Kundery to powie\u015b\u0107, kt\u00f3ra mnie uwiod\u0142a gdy by\u0142am bardzo m\u0142oda. Nigdy wcze\u015bniej nie czyta\u0142am takiej ksi\u0105\u017cki o mi\u0142o\u015bci, o \u017cyciu, o historii. Cytaty z niej s\u0142u\u017cy\u0142y mi w wielu listach, pracach, zapiskach, ciekawa jak bardzo wp\u0142yn\u0119\u0142a na to jak wygl\u0105da\u0142o i jak wygl\u0105da moje \u017cycie uczuciowe.
\nSalman Rushdie \u201eDzieci p\u00f3\u0142nocy\u201d czyli odkrycie literatury jak\u0105 po dzi\u015b dzie\u0144 wielbi\u0119 \u2013 nurtu postkolonialnego, a i orientalnego. Pami\u0119tam, \u017ce pisa\u0142am o tej ksi\u0105\u017cce na maturze (bo to by\u0142y czasy gdy na maturze mo\u017cna by\u0142o pisa\u0107 o takich ksi\u0105\u017ckach, czyli czasy z\u0142ote). Rushdie jest dla mnie jednym z najwi\u0119kszych prozaik\u00f3w \u2013 to jakiego u\u017cywa j\u0119zyka, jak stosuje humor, jakich tworzy bohater\u00f3w i jak rozprawia si\u0119 z mitami \u2013 to mistrzostwo. Gdy w ko\u0144cu dostanie Nobla kupi\u0119 wielk\u0105 butl\u0119 szampana i strzel\u0119 korkiem na wiwat.
\nRyszard Kapu\u015bci\u0144ski \u201eImperium\u201d i \u201eCesarz\u201d \u2013 dzi\u0119ki tym ksi\u0105\u017ckom z biblioteki mojego ojca zrozumia\u0142am, \u017ce \u015bwiat realny bywa znacznie bardziej interesuj\u0105cy ni\u017c fabu\u0142a niejednej beletrystycznej powie\u015bci. Uwielbiam reporta\u017ce, na\u0142ogowo czytam wszystko co ukazuje si\u0119 w reporterskiej serii wydawnictwa Czarne i cho\u0107 \u201eImperium\u201d czytane ostatnio odebra\u0142am ju\u017c nieco inaczej ni\u017c przed laty, niemniej \u2013 Ryszard Kapu\u015bci\u0144ski jest kr\u00f3lem.
\nJack London \u201eMartin Eden\u201d \u2013 to ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3rej lektur\u0119 odchorowa\u0142am. Pami\u0119tam, \u017ce t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119 musia\u0142am czyta\u0107 jako lektur\u0119 szkoln\u0105. Nie wiedzia\u0142am, \u017ce sko\u0144czy si\u0119 to szlochem i chwilowym za\u0142amaniem. Kiedy bohater, pokonawszy wszelkie przeciwno\u015bci losu i w glorii s\u0142awy wielkiego pisarza pope\u0142ni\u0142 samob\u00f3jstwo \u2013 wszystko wyda\u0142o mi si\u0119 godnym poddania w w\u0105tpliwo\u015b\u0107. By\u0142a to na pewno ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3rej lektura ogromnie na mnie wp\u0142yn\u0119\u0142a.
\nJeanette Winterson \u201e Nie tylko pomara\u0144cze\u201d \u2013 doskona\u0142a powie\u015b\u0107 o dzieci\u0144stwie i dojrzewaniu w cieniu religijnej dewocji. Dziewczynka kontra mroczny \u015bwiat op\u0119tanych religijno\u015bci\u0105, a wszystko napisane z tak\u0105 lekko\u015bci\u0105 i humorem, \u017ce najczarniejsze mroki staj\u0105 si\u0119 od razu \u0142atwiejsze do przej\u015bcia. Styl pisarski Winterson w tej powie\u015bci przywodzi mi na my\u015bl jej m\u0142odsz\u0105 kole\u017cank\u0119 \u2013 Zadie Smith, kt\u00f3rej b\u0142yskotliwo\u015b\u0107 i talent tak\u017ce bardzo sobie ceni\u0119.<\/p>\n
\ndotycz\u0105cy sztuki tworzonej przez artyst\u00f3w. To jest jak Biblia dla
\nartysty.
\n2. Dziennki Gombrowicza \u2013 wida\u0107 tam Polak\u00f3w jak w soczewce i ze
\nsmutkiem stwierdzam, \u017ce nic w naszej mentalno\u015bci si\u0119 nie zmieni\u0142o.
\n3. Poezja Zbigniewa Herberta. Has\u0142o \u201eB\u0105d\u017a wierny, id\u017a\u201d z Przes\u0142ania
\nPana Cogito towarzyszy mi przez ca\u0142e \u017cycie.
\n4. Simone Weil \u201e\u015awiadomo\u015b\u0107 nadprzyrodzona\u201d- to u niej przeczyta\u0142em,
\n\u017ce najwa\u017cniejsz\u0105 muzyk\u0105 jest cisza, kt\u00f3r\u0105 trzeba przygotowa\u0107,
\ngraj\u0105c\u00a0co\u015b przed ni\u0105 i po niej.
\n5. Kore prof. Andrzeja Szczeklika \u2013 to obraz idealnego lekarza,
\nskupionego na pacjencie i na jego cierpieniu; pozwala uwierzy\u0107 w ten
\nzaw\u00f3d.<\/p>\n\n